در چند سال اخیر روسیه تلاش زیادی کرده تا اقتصادش را از اثر تحریم‌های آمریکا مصون نگه دارد و در این راه، اولویت اصلی خود را دلارزدایی قرار داده و البته با فراز و نشیب‌های زیادی هم مواجه شده است. البته نظر برخی اقتصاددانان این است که روسیه برای مدتی همچنان به دلار وابسته باقی خواهد ماند، اما به هر حال از سال ۲۰۱۳ بانک مرکزی روسیه در تلاش برای کاهش معاملات دلاری داخلی و خارجی بوده است. از سوی دیگر، روسیه از سال ۲۰۱۴ به بعد با تحریم‌های پیاپی از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا مواجه بوده که از اتهامات مختلفی مثل ضمیمه‌کردن کریمه و مداخله در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا ناشی شده‌اند. اما دلیل اصلی اصرار روسیه برای دلارزدایی این است که تحریم‌های آمریکا برون‌مرزی هستند؛ یعنی تمام شرکت‌هایی را که از دلار آمریکا استفاده می‌کنند هدف قرار می‌دهند. بنابراین، قطع وابستگی به دلار راه واضحی است برای آن‌كه روسیه بتواند تحریم‌ها را دور بزند.

اما دلارزدایی از معاملات روسیه می‌تواند اثرات جهانی مختلفی داشته باشد. مثلا اين‌كه دلارزدایی می‌تواند به سود یورو و یوان تمام شود و بانک مرکزی روسیه نیز در تلاش است که ذخایر ارزی خود از این دو واحد پولی را افزایش بدهد.

روسیه دارد به شکل پیشگیرانه با تحریم‌های احتمالی که ممکن است راه این کشور به سوی کانال‌های مالی بین‌المللی مثل سویفت را ببندد مقابله می‌کند و همچنین یک سیستم پرداخت بانکی داخلی درست کرده و نامش را میر گذاشته که در زبان روسی به معنی صلح و همین‌طور جهان است. روسیه همچنین تلاش کرده که به جای وابستگی به دلار، معاهدات ارزی را امضا کند که اجازه تجارت مستقیم بین کشورها را به واحد پول خودشان می‌دهد. این معاهدات با کشورهایی مثل ایران، ترکیه و چین امضا شده است.

ديمیتری دالگین اقتصاددان ارشد بانک آی‌ان‌جی در امور روسیه و کشورهای مشترک‌المنافع سابق اخیرا گزارشی در مورد روند دلارزدایی روسیه نوشته و در آن آورده که این روند اکنون در حوزه‌های مختلفی مثل جریان تجارت، بدهی خارجی، دارایی‌های بین‌المللی که در اختیار بانک‌هاست و حتی در گردش مالی بازارهای ارز قابل مشاهده است. با این وجود، نقش دلار در معاملات خصوصی که توسط شرکت‌ها، بانک‌ها و خانوارهای روسی انجام شده رو به افزایش بوده است. دالگین در گزارش خود می‌نویسد: «دلارزدایی را بانک‌ها مورد توجه قرار داده‌اند. اما از نظر بقیه و حتی دولت، دلار آمریکا حتی در قیاس با ارزی مثل یورو جذابیت بیشتری دارد.» نکته دیگر ماجرا این است که کاهش ارزش یورو و روبل در مقابل دلار از سال ۲۰۱۳ که به ترتیب ۲۰ و ۵۰ درصد بوده، باعث شده که توجه به دلار همچنان بالا بماند.

با این وجود، برخی شرکت‌ها در تلاش بوده‌اند که راهشان را از دلار جدا کنند. مثلا در سال ۲۰۱۵، شرکت گازپروم نفت اعلام کرد که هزینه صادرات نفتش به چین را به رنمینبی دریافت کرده است. همچنین در ماه آگوست امسال، شرکت روس‌نفت اعلام کرد که استفاده از دلار امریکا را در قراردادهای صادراتش متوقف می‌کند. اما دلارزدایی کامل همچنان یک آرزوی دور است، زیرا روبل هنوز وضع ثابتی ندارد و وابستگی به صادرات جهانی نفت و معامله آن به دلار هم برای روسیه بالاست. از سوی دیگر، روسیه تنها دو درصد از تولید ناخالص داخلی دنیا را تشکیل می‌دهد و معنی‌اش این است که روبل همچنان برای برخی از سرمایه‌گذاران بین‌المللی غیرجذاب است. هزینه‌های مازادی که بر اثر دلارزدایی به وجود می‌آید هم یک مانع بزرگ دیگر است.

در این میان، دالگین معتقد است که دلارزدایی بیشتر از تجارت روسیه و تبدیل قراردادهای صادرات نفت آن به یورو در صورتی موثر و جامع خواهد بود که اتحادیه اروپا و چین هم تلاش واقعی برای دور زدن دلار در معاملاتشان را صورت داده باشند.

جالب اینجاست که اتحادیه اروپا هم به افزایش نقش بین‌المللی یورو به خصوص در پروسه دلارزدایی اهمیت زیادی می‌دهد. درواقع اتحادیه اروپا به صورت غیررسمی خواهان حمایت از تلاش‌های روسیه برای دلارزدایی است چون تاثیر برون‌مرزی تحریم‌های امریکا علیه روسیه، شرکت‌های اروپایی را نیز تحت فشار قرار داده است. در این میان، کمیسیون اروپایی نیز اعلام کرده که یورو تمام ویژگی‌های لازم برای تبدیل‌شدن به واحد پول معاملات جهانی را دارد و بازار انرژی هم می‌تواند به راحتی آن را به عنوان جایگزین دلار آمریکا بپذیرد. اروپایی‌ها حتی اصرار دارند که افزایش نقش یورو را به عنوان راهی برای بهبود و تقویت نظام مالی جهانی مورد تاکید قرار دهند. اگر حق با آنها باشد، استفاده از یورو می‌تواند در آینده جلوی شوک ناشی از دلارزدایی را نیز بگیرد و نه‌تنها به سود روسیه، بلکه به سود هر کشوری که خواهان دلارزدایی باشد تمام شود.