حسن عابدی جعفری از معدود افرادی است که در دو دهه سابقه فعالیت در بخش مردمی در حوزه مبارزه با فساد دارد. او در چهار دور ابتدای همایش‌های مبارزه با فساد در اتاق بازرگانی تهران دبیر بود و در گفت‌وگو با «آینده‌نگر» از روند برگزاری این سلسله همایش‌ها می‌گوید.

***

چرا در سال 1394 بخش خصوصی وارد حوزه مبارزه با فساد شد و اولین همایش مبارزه با فساد را برگزار کرد؟

چند عامل دست به دست هم داد. اول این‌که بخش خصوصی انگیزه قوی‌ای داشت که خود در مبارزه با فساد پیش‌قدم باشد. امروز بخش خصوصی در این زمینه برنامه مشخص دارد و موعد مشخص سالیانه دارد که در قالب همایش برگزار می‌شود. عامل دوم وجود کنوانسیون سازمان ملل متحد برای مبارزه با فساد بود که تعدادی از مواد و بندهایش به بند خصوصی اختصاص داده شده است. شاید انگیزه سوم هم این بود که من دو دهه در این زمینه کار کرده بودم و نماینده وزارت بازرگانی در اتاق ایران بودم و این فرصتی شد تا مبارزه با فساد را جدی‌تر در دستور کار قرار دهیم.

چطور شد که ماموریت مبارزه با فساد به اتاق تهران واگذار شد؟

اتاق ایران مصوبه‌ای را گذراند که تمامی امور مبارزه با فساد در سطح ملی بر عهده اتاق تهران باشد. بنابراین اتاق بازرگانی تهران از جانب تمام اتاق‌های بازرگانی در ایران ماموریت پیدا کرد که این کار را انجام دهد.

این ماموریت از جانب اتاق تهران چطور پیش رفت؟

وقتی که کار شروع شد ما در ابتدای دوره هشتم اتاق بازرگانی تهران بودیم. این ماموریت در دل کمیسیون تسهیل کسب‌وکار اتاق تهران پیش رفت. حدود یک‌سوم وظایف این کمیسیون به مبارزه با فساد اختصاص پیدا کرد. اما مبارزه با فساد یک سطح اجرایی لازم داشت که ما در معاونت آموزش اتاق تهران یک هیئت چهارنفره متشکل از بنده به‌عنوان عضو هیئت نمایندگان، معاونت آموزش اتاق، نماینده‌ای از اتاق بازرگانی بین‌الملل و پژوهشگری که در زمینه مبارزه با فساد پایان‌نامه دکتری نوشته بودند، تشکیل دادیم و سالی حدود 50 جلسه برگزار می‌کردیم. ماموریت اصلی این هیئت این بود که بتواند مبارزه با فساد را طراحی و برنامه‌ریزی کند و پیگیری و نظارت بر اجرای این برنامه داشته باشد. کارمان هم چند محور داشت که مهم‌ترین آنها فرهنگ‌سازی بود. نشست‌های تخصصی و همین همایش روز جهانی مبارزه با فساد جزو تلاش‌ها برای فرهنگ‌سازی بود. ما دو برنامه جدی هم در این زمینه داشتیم. اول این‌که با همکاری دانشگاه علم‌وصنعت ایران پروژه طراحی بنگاه سالم را پیش بردیم و به سرانجام رساندیم و در سه شرکت هم شاخصه‌های بنگاه سالم عملیاتی شد. ما در همایش سال قبل از این پروژه رونمایی کردیم. طرح دومی که دنبال کردیم، پروژه‌ای بود برای طراحی اتاق بازرگانی سالم که به تغییر و تحولات دوره نهم اتاق برخورد و فعلا متوقف شده است.

اتاق بازرگانی در زمینه مبارزه با فساد با دولت چه همکاری‌هایی می‌تواند انجام دهد؟

ما روی این فکر می‌کردیم که بخش خصوصی در سطح تماس با دولت چطور می‌تواند وارد مبارزه با فساد شود. بنابراین باید از تمام اعضای بخش خصوصی خواهش می‌کردیم که هرجا در بدنه دولت با فساد مواجه شدند به ما گزارش کنند. با چند پیمانکار هم وارد مذاکره شدیم که سیستمی پیاده شود که گزارش‌دهی فساد در آن انجام شود و بعد بتوانیم در این سیستم داده‌کاوی کنیم و روشن کنیم که بیشترین مشکلات بخش خصوصی در زمینه فساد در کجای بدنه دولت وجود دارد. این هدیه خیلی خوبی از طرف بخش خصوصی برای دولت هم بود. ملاحظه‌هایی هم در این زمینه داشتیم، مثلا گزارشگری ما فقط دامنه بخش خصوصی را پوشش می‌داد و ما نمی‌خواستیم هر نوع فساد در دولت را گزارش‌دهی کنیم. با نهادهای دولتی مثل سازمان برنامه و ستاد هماهنگی مبارزه با مفاسد اقتصادی هم جلساتی داشتیم.

در دوره نهم اتاق تهران، مبارزه با فساد چطور پیش رفته است؟

در این دوره، کمیسیون حمایت قضایی و مبارزه با فساد تشکیل شد که یک‌دوم وظایفش به مبارزه با فساد اختصاص پیدا کرده است. اما فعالیت بدنه اجرایی و هیئتی که هر هفته جلسه تخصصی برگزار کند متوقف شده و هنوز مشخص نیست که کمیسیون حمایت قضایی و مبارزه با فساد مصوبات خود را چگونه اجرایی خواهد کرد. این وحدت فرماندهی در مبارزه با فساد که در دوره هشتم اتاق مزیت بخش خصوصی در مبارزه با فساد بود به‌نظر می‌رسد که از دست رفته است. مسئله دوم پیشتیبانی‌های علمی‌ای بود که از کارهای ما انجام می‌شد و از استادان دانشگاه و محققان درخواست می‌کردیم که در برنامه‌ها به ما کمک کنند. این امتیاز هم در این دوره باید با قدرت حفظ شود وگرنه ممکن است در این زمینه صدمه بخوریم. ما در دوره‌های گذشته ارتباطات بین‌المللی خوبی هم گرفتیم، به‌خصوص با دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC) در تهران و در مرکز. در همایش سال گذشته از مسئول بخش خصوصی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در وین دعوت کردیم که در همایش سخنرانی کرد و یک روز هم کارگاهی برای فعالان بخش خصوصی گذاشت. نکته‌ای که اهمیت دارد این است که بخش ایجاد فساد بسیار سازمان‌یافته کارش را انجام می‌دهد، بنابراین بخش مبارزه با فساد اگر سیستماتیک و سازمان‌یافته نباشد، به نتیجه نمی‌رسیم.