۱. سنگاپور را بهتر بشناسیم

سنگاپور مدرن‌ترین شهر-کشور آسیای جنوب شرقی است و به رغم مساحت کوچکش، یک غول اقتصادی بزرگ به شمار می‌آید. فرهنگ‌ها و نژادهای مختلف مالایی، چینی، عرب، هندی و انگلیسی در سنگاپور حاضرند و ویژگی خاصی به این کشور بخشیده‌اند. کشور سنگاپور شامل جزیره سنگاپور و ۵۸ جزیره کوچک‌تر می‌شود و در شمال خط استوا واقع شده. این کشور که از پررشدترین اقتصادهای جهان است، جزو شرکای تجاری ایران به شمار می‌آید.

در دهه ۱۹۶۰ میلادی سنگاپور یک کشور غیرتوسعه‌یافته بود که سرانه تولید ناخالص داخلی‌اش کمتر از ۳۲۰ دلار بود. امروز سنگاپور یکی از پررشدترین اقتصادهای جهان است و سرانه تولید ناخالص داخلی‌اش به حدود ۶۰ هزار دلار (مشابه آمریکا) رسیده. برای کشوری به این کوچکی که منابع طبیعی اندکی هم دارد، اوج‌گیری اقتصادی بسیار قابل توجه بوده است. سنگاپور آغوش بازی برای پذیرش جهانی‌شدن و سرمایه‌داری بازار آزاد داشته و با سیاست‌های پراگماتیک و توجه به مسئله آموزش، موفق شده که نقاط ضعف جغرافیایی‌اش را برطرف کند و در عرصه تجارت جهانی وضعیت ممتازی پیدا کند.

سنگاپور مدرن

سنگاپور مدرن در سال ۱۸۱۹ توسط سر استامفورد رافلز تأسیس شد. رافلز کارمند کمپانی هند شرقی بود که به تدریج در رده‌های آن بالا رفت. در سال ۱۸۰۵ او را به پنانگ (در مالزی امروزی) فرستادند و بعد هم حاکم جاوه (در اندونزی امروزی) شد. در سال ۱۸۱۸ او کنترل مناطقی از جزیره سوماترا را به عهده داشت و معتقد بود که انگلیس باید کنترل تنگه مالاکا را به دست بگیرد. به همین جهت خودش را به جزیره سنگاپور رساند که در آن موقع جمعیت اندکی داشت اما از نظر رافلز می‌توانست بندری بسیار مفید از لحاظ تجاری باشد. رافلز با پسر سلطان سنگاپور معاهده‌ای بست و بر اساس آن، کمپانی هند شرقی توانست جزیره سنگاپور را رهن کند. تجارت در این بندر به سرعت رونق یافت و جمعیت زیادی از چینی‌ها، هندی‌ها، اعراب، مالایی‌ها و اروپایی‌ها که مشغول تجارت بودند در آن ساکن شدند. در دهه‌های بعد، سنگاپور تحت کنترل مستقیم دولت انگلیس درآمد. در ۱۸۶۹ که کانال سوئز راه افتاد، اهمیت سنگاپور هم به عنوان راهی بین اروپا و آسیای شرقی بیشتر مشخص شد.

به صورت کلی سنگاپور به مدت بیش از صد سال تحت کنترل مستقیم انگلیس بود. اما انگلیس در جریان جنگ جهانی دوم نتوانست این مستعمره خود را از ژاپن در امان نگاه دارد و ژاپن در سال ۱۹۴۲ میلادی به سنگاپور حمله کرد و سنگاپور هم وادار به تسلیم شد. همین مسئله باعث شد که احساسات ملی‌گرایانه و ضداستعماری در این کشور پا بگیرد و به استقلال سنگاپور بینجامد.

در ۳۱ آگوست ۱۹۶۳، سنگاپور خود را از کنترل انگلیس خارج کرد و به همراه مالزی (مالایا، صباح و ساراواک)، فدراسیون مالزی را تشکیل داد. دو سالی که سنگاپور در این اتحاد سپری کرد پر از دردسرهای اجتماعی بود چون تطبیق‌پذیری بین مالزی و سنگاپور سخت بود. سیاستمداران مالایی در کوالالامپور از این هراس داشتند که جمعیت چینی‌تبار در این اتحاد بیشتر شود و بنابراین پارلمان مالزی رأی به جدا شدن سنگاپور از اتحاد با مالزی داد. سنگاپور در ۹ آگوست سال ۱۹۶۵ مستقل شد و لی کوان یو نخست‌وزیر این کشور شد.

حتی پس از استقلال هم سنگاپور مشکلات متعددی داشت، از جمله اینکه بسیاری از سه میلیون جمعیتش بیکار بودند. بیش از دوسوم جمعیت سنگاپور نیز حاشیه‌نشین شهرها بودند و از همه بدتر اینکه سنگاپور بین دو همسایه نه‌چندان صمیمی یعنی مالزی و اندونزی قرار گرفته بود. سنگاپور نه منابع طبیعی کافی داشت و نه زیرساخت‌ها و منابع آب برای توسعه در اختیار داشت.

سنگاپور و جهانی‌شدن

در دوران استعمار، سنگاپور یک شاه‌بندر تجاری بود و اقتصادش هم بر این مبنا شکل گرفته بود. اما در دوران پسااستعمار، نمی‌شد به این مسئله به عنوان راهی برای توسعه اقتصادی اعتماد کرد و به خصوص مسئله بیکاری تهدید بزرگی برای سنگاپور بود. مهم‌ترین راه‌حلی که سنگاپور برای این وضع پیش روی خود دید، این بود که برنامه جامع صنعتی‌سازی را در پیش بگیرد. تمرکز این برنامه روی صنایع متکی بر نیروی کار بود. اما سنگاپور از قبل هیچ‌گونه سنت صنعتی نداشت. اکثر جمعیت آن را نیروی کاری که در بخش خدمات و تجارت مشغول بودند تشکیل می‌دادند. بنابراین آنها هیچ تخصص یا مهارت صنعتی نداشتند. نتیجه این شد که سنگاپور برای توسعه صنعتی به فراتر از مرزهای خود بنگرد. رهبران سنگاپور به خصوص هدفشان این بود که از همسایگان خود فراتر بروند و با کشورها و شرکت‌های توسعه‌یافته غربی وارد مناسبات بشوند.

سنگاپور برای آن‌که سرمایه‌گذاران را جذب کند، باید فضایی امن، بی‌فساد و کم‌مالیات می‌ساخت. در همین راستا بود که قوانین سختگیرانه زیادی هم برای شهروندان به تصویب رسید تا جلوی مشکلات داخلی گرفته شود. مثلاً اتحادیه‌های کارگری تحت فشار قرار گرفتند و سیاستمدارانی که صحبت‌هایشان تهدیدی علیه اتحاد سیاسی و ملی تلقی می‌شد زندانی می‌شدند. در همین میانه، فضای جذب سرمایه‌گذاران بین‌المللی در سنگاپور به شدت بهبود پیدا کرد. همسایگان سنگاپور از لحاظ فضای سیاسی و اقتصادی چندان باثبات نبودند اما سنگاپور از این لحاظ وضع جذابی برای سرمایه‌گذاران خارجی داشت. وضعیت بندرگاهی و جغرافیایی آن هم در دنیای جهانی‌شده امتیاز بزرگی محسوب می‌شد.

در سال ۱۹۷۲، یعنی تنها هفت سال پس از استقلال‌یافتن سنگاپور، یک‌چهارم از شرکت‌های تولیدی در این کشور یا مالک خارجی داشتند و یا شرکت‌های سرمایه‌گذاری مشترک به شمار می‌آمدند. ژاپن و آمریکا هم دو سرمایه‌گذار بزرگ در سنگاپور بودند. نتیجه فضای باثبات تجاری سنگاپور و نیز گسترش سریع اقتصاد جهانی در فاصله سال‌های ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۲ این شد که سنگاپور هم به رشد اقتصادی بالایی برسد.

همان‌طور که سرمایه خارجی به سمت سنگاپور سرازیر می‌شد، این کشور علاوه بر تمرکز روی زیرساخت‌ها تلاش کرد روی توسعه منابع انسانی‌اش هم متمرکز شود. دانشکده‌های فنی مختلف تأسیس شد و شرکت‌های چندملیتی برای آموزش‌دادن به نیروهای غیرماهر در حوزه‌های فن‌آوری اطلاعات، پتروشیمی و الکترونیک به کار گرفته شدند. دولت آنهایی را که قادر به گرفتن شغل‌های صنعتی نبودند، در بخش خدمات دیگر مثل گردشگری و حمل و نقل به کار گرفت. استراتژی استفاده از شرکت‌های چندملیتی برای آموزش‌دادن به نیروی کار سنگاپور به شدت به سود این کشور تمام شد. در دهه ۱۹۷۰، سنگاپور فقط محصولات نساجی، لباس و لوازم برقی اولیه را صادر می‌کرد اما در دهه ۱۹۹۰، وارد حوزه‌های متنوعی مثل داروسازی، طراحی مدارهای یکپارچه، مهندسی هوا و فضا و تحقیقات بیوتکنولوژی شده بود.

امروزه سنگاپور یک جامعه مدرن و صنعتی‌شده است و شاه‌بندر بودن آن نیز هنوز نقش مهمی در اقتصاد این کشور ایفا می‌کند. بندر سنگاپور از لحاظ بیشترین وزن بارهای منتقل‌شده در جهان، پس از بندر شانگهای در مقام دوم قرار دارد. صنعت گردشگری سنگاپور نیز بسیار پررونق است و سالانه ده میلیون گردشگر از این کشور بازدید می‌کنند. بخش بانکداری هم در سال‌های اخیر به شدت توسعه پیدا کرده و دارایی‌های زیادی که پیشتر در سوئيس نگهداری می‌شدند، به دلیل قوانین مالیاتی جدید سوئیس از آنجا به سنگاپور انتقال پیدا کردند. صنعت بیوتکنولوژی در سنگاپور بسیار پررونق است و غول‌های داروسازی مثل مرک‌اندکو، فایزر و گلاکسو اسمیت کلاین در این کشور کارخانه دارند و صنعت پالایش نفت نیز در سنگاپور رونق زیادی دارد.

سنگاپور به رغم مساحت کوچکش پانزدهمین شریک تجاری آمریکاست و معاهدات تجاری محکمی نیز با کشورهای مختلف در آمریکای جنوبی، اروپا و آسیا دارد. در حال حاضر بیش از سه هزار شرکت چندملیتی در این کشور فعالیت می‌کنند و دوسوم از بازده تولیدی و فروش صادراتی مستقیم سنگاپور را تشکیل می‌دهند.

سنگاپور به رغم مساحت کوچک و جمعیت اندکش توانسته به تولید ناخالص داخلی سالانه بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار برسد. در سنگاپور میزان مداخله دولت در اقتصاد بالاست، ارزش واحد پول این کشور (دلار سنگاپور) زیاد است، تورم نسبتاً کم است و مدیریت اقتصاد کلان به شکلی محتاطانه انجام می‌گیرد. امید به زندگی در سنگاپور بالای ۸۳ سال است و سنگاپور از این لحاظ در مقام سوم دنیا قرار دارد.

۲.آیا تجارت با سنگاپور دشوار است؟

 خیر! (بخصوص اگر شرکتی غربی یا آسیایی باشید.) بانک جهانی در رتبه‌بندی سال ۲۰۱۹ خود سنگاپور را به لحاظ آسانی بازرگانی و راه‌اندازی کسب و کار در رتبه دوم جهان قرار داده است.

۳.فرصت‌های سرمایه‌گذاری در سنگاپور

در کدام حوزه‌ها وارد شویم؟

وزارت بازرگانی آمریکا در گزارشی در مورد اقتصاد سنگاپور ورود به این حوزه‌ها را سودآور قلمداد کرده است:

۱- هوانوردی و دفاعی

۲- تکنولوژی‌های دیجیتال: تجارت الکترونیک، تکنولوژی‌های مالی، شهرهای هوشمند، سیستم‌های هوشمند برق و آب

۳- محیط زیست و انرژی (نفت و گاز، خورشیدی و آبی)

۴- تکنولوژی‌های بیمارستانی

۴.چالش‌های سرمایه‌گذاری در سنگاپور

سنگاپور بندر آزادی است که ۹۹ درصد وارداتش را بدون حق گمرکی می‌پذیرد، اما به دلایل اجتماعی و محیط زیستی مالیات سنگینی روی تنباکو، الکل، بنزین و وسایل نقلیه موتوری اعمال کرده است. شرکت‌های بین‌المللی قدرتمندی در این کشور حضور دارند و رقابت با آنها آسان نیست. سنگاپور در حال نوسازی اقتصاد خود است و شرکت‌های خارجی باید انتظار داشته باشند که هزینه فعالیت در این کشور بالا برود و دسترسی به نیروی کار خارجی سخت‌تر شود.

در حوزه واردات گوشت در سنگاپور محدودیت‌هایی وجود دارد، در بخش خدمات هم شرکت‌های خارجی فعال در حوزه‌های حقوقی، بانکداری، خدمات درمانی و رسانه‌ای با محدودیت روبه‌رو هستند.

به علاوه بر اساس برآوردها، طی ۵۰ سال آینده نیروی کار در سنگاپور پیر خواهد شد و این از بزرگ‌ترین چالش‌های پیش روی این اقتصاد است. شرکت‌های سنتی‌تر حاضر در سنگاپور هم چالش‌های بزرگ‌تری دارند. تأثیر فزاینده شبکه‌های اجتماعی در حال دگرگون کردن این اقتصاد است. به علاوه در ژوئن ۲۰۱۸ دولت این کشور «طرح دولت دیجیتال» را آغاز کرد که طرحی استراتژیک برای تبدیل سنگاپور به کشوری هوشمند است. این طرح فرصت‌ها و تهدیدهایی بنیادین پیش روی شرکت‌های حاضر در سنگاپور قرار خواهد داد.

۵.استراتژی ورود به بازار سنگاپور

رقابت تجاری در سنگاپور سنگین است و برای خریداران سنگاپوری به جز قیمت و کیفیت محصول، مسئله خدمات پس از فروش اهمیت فراوان دارد. اصولاً سنگاپوری‌ها از محصولات و خدمات جدید - در صورت بالا بودن کیفیت - استقبال می‌کنند. بهتر است برای ورود به این بازار پیشرفته، از توزیع‌کنندگان و کارگزاران محلی استفاده کنید. طراحی استراتژی جدی برای رسانه‌های اجتماعی هم برای بازار سنگاپور اهمیت فزاینده‌ای دارد چرا که مصرف‌کنندگان در این کشور از مشتریان پر و پا قرص شبکه‌های آنلاین هستند.

۶.آداب مذاکره با سنگاپوری‌ها

جامعه سنگاپور چندفرهنگی است. فرهنگ تجاری سنگاپور شباهت‌هایی به دیگر فرهنگ‌های آسیا-اقیانوسیه دارد، اما شکل خاصی که فرهنگ‌های مختلف را با هم ترکیب کرده در نگاه اول ممکن است برای تجار بین‌المللی گیج‌کننده باشد. اما زیاد جای نگرانی وجود ندارد، بی‌دلیل نیست که سنگاپور «بهترین جای دنیا برای انجام کسب‌وکار» لقب گرفته است.

اگر چیز خاصی درباره فرهنگ تجاری این کشور نمی‌دانید و زمان یادگیری هم ندارید فقط یک توصیه برایتان داریم: مؤدب باشید! هرکاری را که در کشور خودتان بد به نظر می‌رسد در سنگاپور هم انجام ندهید.

احترام به سلسله‌مراتب: در سنگاپور هم مانند باقی کشورهای آسیایی، نظام سلسله‌مراتبی برقرار است: در مذاکرات تجاری اول افراد مسن‌تر یا با درجه بالاتر معرفی می‌شوند. آنها هستند که تصمیم می‌گیرند و خیلی اوقات فقط آنها هستند که در جریان مذاکره حرف می‌زنند. تیم شما هم بهتر است برای همراهی با این روند، یک رئیس انتخاب کند و بخشی از مذاکره را به او بسپرد. اگر رئیس شرکت یا فرد مسن جمع چیزی گفت سریعاً با او مخالفت نکنید. سعی کنید با زیرکی ضمن تأیید حرف او، حرف خودتان را به کرسی بنشانید.

خودتان را کنترل کنید: برای سنگاپوری‌ها کنترل خشم و باقی احساسات اهمیت فراوان دارد: اگر جلوی آنها آرامش خود را از دست بدهید بعداً دچار شرمساری خواهید شد.

انگلیسی مهم است: زبان تجار و دولتی‌ها در سنگاپور انگلیسی است. اگر نمی‌توانید انگلیسی حرف بزنید حتماً مترجم بگیرید.

غیرمستقیم صحبت كنيد: ممکن است شریک سنگاپوری‌تان در جواب شما «بله» بگوید اما منظورش «نه» است. (همین‌طور برعکس). سنگاپوری‌ها (مثل ایرانی‌ها) با این شکل از تعارف سعی می‌کنند وجهه خود را حفظ کنند تا دچار شرمندگی نشوند. به همین خاطر فهم ارتباطات غیرکلامی در سنگاپور اهمیت ویژه دارد. شرکای سنگاپوری شما به حالت بدن شما، تُن صدا و حتی میزان تماس چشمی توجه می‌کنند. صاف بنشینید، تن صدایتان را بالا نبرید و به چشمان طرف مقابل زل نزنید (این را نشانه رفتار تهاجمی قلمداد می‌کنند).

سکوت کنید: در سنگاپور سکوت سرشار از ناگفته‌هاست. قبل از جواب دادن به سؤالات ثانیه‌ای سکوت کنید چون این را نشانه احترام به طرف مقابل به فکر به درخواست یا سؤال او می‌دانند. پاسخ سریع به سؤالات یا پیشنهادها در سنگاپور به معنای عجله یا بی‌توجهی خواهد بود. البته اگر در کل ادب را رعایت کنید متوجه می‌شوید که سنگاپوری‌ها خرده‌گیر نیستند و درک می‌کنند که شما با فرهنگشان زیاد آشنا نیستید.

با آنها دوست شوید: تجار سنگاپوری تنها کار نمی‌کنند و کار گروهی و دوستی برایشان مهم است. آن‌ها اصولاً با کسی که از قبل می‌شناسند راحت‌تر کار می‌کنند پس اگر بتوانید ارتباطات خود را در این کشور گسترش ببخشید احتمال موفقیت‌تان را بالاتر می‌برید.

وقت‌شناس باشید: سنگاپوری‌ها بیشتر از بقیه آسیایی‌ها به زمان اهمیت می‌دهند، پس در صورت امکان، از دو هفته قبل زمان مذاکره را مشخص کنید و حتماً کمی زودتر سر قرار حاضر شوید.

چانه بزنید: چانه‌زنی بر سر زمان، قیمت و دیگر شرایط قرارداد در سنگاپور امری رایج است. از چانه زدن خجالت نکشید اما دیگر شورش را هم در نیاورید. اگر پیشنهادتان به طرز ابلهانه‌ای پایین است یا ممکن است باعث تنش شود، آن را مطرح نکنید.

۷.مهم‌ترین اکسپوهای سنگاپور

نمایشگاه‌های تجاری فرصتی عالی است تا کسب‌وکارتان را به نمایش بگذارید و مشتری‌ها و شرکای آینده‌تان را ملاقات کنید. این لیست مهم‌ترین اکسپوهایی است که در طول سال در سنگاپور برگزار می‌شود:

۸.تراز تجاری سنگاپور

طی دو دهه اخیر سنگاپور اصولاً دچار کسری تراز تجاری بوده است (وارداتش بیشتر از صادراتش بوده) اما سال ۲۰۱۷ سنگاپور برای اولین بار در طول سال‌های گذشته دچار مازاد شد. این مازاد تراز تجاری حدود ۲۷.۲ میلیارد دلار بود. (مقایسه کنید با سال ۱۹۹۵ که سنگاپور ۲۲ میلیارد دلار کسری تراز تجاری داشت.)

۹.به سنگاپور چه صادر کنیم؟ چه از آن وارد کنیم؟

جمهوری سنگاپور در سال ۲۰۱۸ حدود ۴۱۱.۷ میلیارد دلار کالا به جهان صادر کرد. این نسبت به سال ۲۰۱۴ رشدی ۰.۵ درصدی و نسبت به سال ۲۰۱۷ رشدی ۱۰.۳ درصدی نشان می‌دهد.

۱۰.شرکای تجاری ‪سنگاپور

(به ترتیب ارزش صادرات/واردات به دلار)