استانی است كه در میانه ایران واقع شده و ششمین استان پهناور و سومین استان پرجمعیت ایران است. این استان قطب تولید آهن، فولاد، مصالح ساختمانی و پتروشیمی و همچنین صنایع دستی در ایران است. کشاورزی استان اصفهان نیز در بخش باغی محصولات زیادی تولید می‌کرده که با خشکی زاینده‌رود و خشکسالی‌های اخیر در سال‌های اخیر، این بخش دچار رکود شده است. اما گردشگری در استان همچنان وضعیت پررونق خود را دارد و مخصوصاً گردشگری خارجی باعث ارزآوری این صنعت به داخل استان شده است. استان اصفهان از جمله استان‌هایی است که با وجود صنایع متنوع و تولید ناخالص داخلی بالا، بیکاری زیادی دارد. عده‌ای از کارشناسان میزان زیاد مهاجرت از حاشیه‌ها به شهرهای این استان و مهاجرت از دیگر استان‌ها به اصفهان را یکی از علل بیکاری بالا دانسته‌اند. در سال‌های اخیر، متوسط بیکاری در استان 2.6 درصد از متوسط کشور بالاتر است، نرخ بیکاری در سال‌های گذشته در کشور حدود 12.5 درصد بوده اما در اصفهان این نرخ بیش از 15 درصد ثبت شده است. میزان زیادی از افراد بیکار اصفهان را تحصیل‌کردگان دانشگاهی تشکیل می‌دهند.

 گردشگری پررونق

اصفهان همواره به عنوان یکی از مقصدهای اصلی گردشگران خارجی در کشورمان مطرح است و برآیند آمارها نشان می‌دهد که با وجود تحریم‌ها، شمار این گردشگران از آثار تاریخی و جاذبه‌های منطقه افزایش یافته است. استان اصفهان با پنج میلیون نفر جمعیت به عنوان قطب گردشگری کشور دارای ۱۰۷ شهر و یکهزار و ۹۳۴ روستاست؛ بیش از ۲۲ هزار بنا و اثر تاریخی در این استان شناسایی شده و یکهزار و ۸۵۰ مورد آن به ثبت ملی و چهار اثر آن شامل میدان امام (نقش جهان)، کاخ چهلستون، باغ فین کاشان و مسجد جامع به ثبت جهانی رسیده است. این استان همچنین دارای ۹۰ موزه تاریخی، مردم‌شناسی، فرهنگی و طبیعت است که در اختیار بخش دولتی و خصوصی قرار دارد. در این خطه بیش از ۶۰۰ خانه تاریخی وجود دارد که بیش از نیمی از آنها در شهر اصفهان قرار دارد. استان اصفهان دارای ۹۰ هتل و ۶۵ مهمان‌پذیر با ظرفیت حدود ۲۰ هزار تخت است که از این تعداد ۵۷ هتل و ۳۰ مهمان‌پذیر در کلان‌شهر اصفهان قرار دارد. ظرفیت مکان‌های اقامتی در استان اصفهان برای هر شب به ۴۲۰ هزار نفر رسیده است.

به‌گفته مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان که با ایرنا مصاحبه کرده، بیش از ۲۲۰ هزار گردشگر خارجی از بناهای تاریخی و جاذبه‌های گردشگری این استان در پنج ماه سال ۱۳۹۸ بازدید کرده‌اند. آمارها نشان‌دهنده رشد پنج درصدی بازدید گردشگران از بناهای تاریخی و جاذبه‌های گردشگری استان نسبت به مدت مشابه سال گذشته است. بیشترین تعداد گردشگران ورودی به استان از کشورهای آلمان، فرانسه، چین، اسپانیا، ترکیه، ژاپن، یونان، تایلند و استرالیا هستند. امسال اصفهان شاهد رشد ورود گردشگران آسیایی به‌ویژه از کشورهای عربی به استان بود. وجود مراکز متعدد درمانی (گردشگری سلامت)، ارزان بودن نسبی ارز ایرانی، جاری بودن رودخانه زاینده‌رود و وجود اماکن متعدد زیارتی در استان از جمله عواملی است که در استقبال گردشگران آسیایی به ویژه کشورهای مسلمان به عنوان یک مقصد گردشگری مؤثر بوده است. گردشگری سلامت شامل استفاده از خدماتی است که به بهبود یا افزایش سلامت و افزایش روحیه فرد با استفاده از روش‌های مختلف درمان پزشکی و آب‌های معدنی منجر و در مکانی خارج از محل سکونت فرد ارائه می‌شود. اصفهان با داشتن بیش از ۵۰ بیمارستان و مرکز درمانی یکی از قطب‌های درمانی و پزشکی کشور محسوب می‌شود. سالانه تعداد زیادی از گردشگران به‌ویژه از کشورهای همسایه برای پیگیری امور درمانی خود و گردشگری سلامت به اصفهان سفر می‌کنند.

 سایه رکود صنعتی

استان اصفهان را پس از جدایی البرز از تهران، صنعتی‌ترین استان کشور می‌نامند که با بیش از 9 هزار واحد صنعتی و تولیدی و 12 هزار هکتار مساحت شهرک‌ها و نواحی صنعتی در این بخش رتبه نخست صنعت را در بین استان‌های کشور در اختیار دارد و در بخش معدن و اکتشافات معدنی جزو پنج استان اول است. حدود 70 شهرک صنعتی در استان اصفهان تأسیس شده است. 15 درصد از تولید ناخالص کشور متعلق به استان اصفهان است و باید گفت 70 درصد از فولاد، 50 درصد از صنایع ساختمانی، 60 درصد مصنوعات طلا و 25 درصد از فرآورده‌های نفتی کشورمان متعلق به نصف جهان است. صنایع بزرگی همچون ذوب‌آهن، فولاد مبارکه، پالایشگاه، پلی‌اکریل و کارخانجات متعدد سرامیک و کاشی‌سازی و معادن سنگ و سنگبری از علل صنعتی شدن و اقتصاد قوی استان اصفهان بوده است. البته به صنایع دیگر استان نیز می‌توان فهرست‌وار اشاره کرد، صنایعی همچون ظروف چینی، سرامیک، تولید لوازم خانگی، کارخانه تولید سیمان، ورق موجدار، صنایع خودروسازی، صنایع نظامی، صنایع هواپیماسازی، ساخت لوازم و تاسیسات گازی، صنایع غذایی، فرآورده‌های لبنی، ریسندگی، نساجی و... .

اما صنعت در استان اصفهان مثل خیلی از استان‌های دیگر با مشکلات زیادی روبه‌رو است. موانع اداری، قوانین سخت و دست‌وپاگیر، تصمیم‌های سلیقه‌ای و زمان‌بر بودن دریافت استعلام‌ها برای سرمایه‌گذاران باعث افزایش مشکلاتی برای صنایع این استان شده است. اکنون با رکود حاکم و کاهش پروژه‌های عمرانی و زیربنایی، فعالیت بسیاری از کارخانه‌ها در طرح‌های عمرانی و توسعه‌ای متوقف شده است. کم‌آبی، کمبود نقدینگی، آلودگی هوا، مشکلات صادراتی، کمبود منابع مالی، فقدان تخصیص اعتبارات، حمایت نکردن از تولیدکنندگان در زمینه مالیات و بیمه، تورم، افزایش نرخ ارز و تحریم‌های بین‌المللی نیز موانعی هستند که به مشکلات صنعت اصفهان اضافه می‌شود.

در شرایط فعلی بسیاری از واحدهای صنعتی کوچک و متوسط استان اصفهان با کمتر از 50 درصد از ظرفیت خود کار می‌کنند و به خاطر بدهی مالیاتی و بدهی بانکی، کارگران خود را تعدیل کرده‌اند. اما با تعطیلی نیمی از واحدهای تولیدی و صنعتی و رکود حاکم بر استان اصفهان هرساله مالیات بیشتری از صنعتگران اصفهانی درخواست می‌شود. با اینکه در زمان رکود اقتصادی به سر می‌بریم اما سازمان امور مالیاتی، بانک‌ها، تأمین اجتماعی و گمرک بر صنعتگر فشار وارد می‌کنند. اخذ مالیات‌های سنگین و مالیات بر ارزش افزوده یکی از فشارهای سنگین بر صنعت استان اصفهان است و فشارهای مضاعف پرداخت مالیات و 9 درصد ارزش افزوده آن را تشدید می‌کند. مشکل دیگر سودهای بالای تسهیلاتی است که به صنعتگر داده می‌شود. تسهیلاتی که با 18 درصد به صنعتگر تعلق می‌گیرد و سود حاصل از وامی که باید به بانک پرداخت شود و بالای 25 درصد است، سبب شده تا صنعتگر نتواند پا به عرصه رقابت بگذارد و از صحنه خارج شود.

بالا بودن نرخ ارز و متغیر بودن آن،‌ از دیگر مسائلی است که صنعتگران استان با آن دست‌به‌گریبان‌اند. تعیین قیمت روزانه ارز تولیدکننده و صنعتگر را فلج می‌کند و سبب سردرگمی صنعتگران و تولیدکنندگان استان می‌شود به‌طوری‌که آنان نمی‌توانند به فعالیت خود ادامه دهند چراکه نمی‌دانند قیمت ارز افزایش می‌یابد یا روند کاهش قیمت را پیش رو خواهد داشت. نوسانات نرخ ارز از عوامل بسیار مهم و تاثیرگذار بر تولید و صنعت است و در سال‌های گذشته مشکلات بسیاری را برای صاحبان صنایع استان اصفهان ایجاد کرده است. نرخ ارز چندگانه در کشور موجب تنزل سرمایه‌گذاری و شکست جدی سرمایه‌گذاران خواهد شد. وضعیت قیمت‌های افسارگسیخته کالاها با وابستگی به نوسانات نرخ ارز در بازار سبب سردرگمی تولیدکنندگان و صنعت‌گران اصفهان شده است.

علاوه بر صنایع مدرن و پیشرفته، یکی از صنایع سنتی که از دیرباز در اصفهان وجود داشته نساجی است. تعداد کل واحدهای صنعتی استان اصفهان 9100 واحد است و واحدهای نساجی استان اصفهان 2300 واحد در مجموع 25 درصد از کل واحدهای صنعتی استان اصفهان نساجی است که 27 درصد اشتغال استان اصفهان را در بر می‌گیرد. مجموع نفراتی که در صنعت به‌صورت رسمی از سازمان صنعت، معدن و تجارت اصفهان مجوز دارند 57 هزار نفر و واحدهای دارای شناسنامه صنعتی 6 هزار واحد و 36 هزار نفر است، بافندگی‌ها در دیگر مناطق 24 هزار نفر است که در مجموع 117 هزار نفر در استان اصفهان در این صنعت کار می‌کنند. در نگاه کلی می‌توان دید که 5 درصد سرمایه‌گذاری کل کشور به نساجی اختصاص دارد و در مقابل 13 درصد اشتغال ایجاد کرده است یعنی با یک سرمایه‌گذاری کم در حوزه نساجی می‌توان اشتغال مناسب برای این صنعت داشت. 75 درصد فرش ماشینی و 60 درصد پارچه چاپ‌شده و 90 درصد باند و گاز 50 درصد الیاف مصنوعی کشور در استان اصفهان تولید می‌شود.

 مشکلات کشاورزی شرق استان

استان اصفهان در مقام یکی از قطب‌های کشاورزی کشور نقش مهمی در پویایی این حوزه دارد تا جایی که امرزوه علاوه بر رفع نیاز کشور، در حوزه صادرات هم گام‌های بلندی برداشته است اما خشکسالی در استان اصفهان در چند سال گذشته و خشکی زاینده‌رود برای کشاورزان استان به‌خصوص در شرق اصفهان مشکلات زیادی به بار آورده است.

به‌طور کلی شرایط آب و خاک در استان اصفهان برای کشاورزی چندان مساعد نیست و تنها تراکم جمعیت و تلاش کشاورزان توانسته تا اندازه‌ای این نارسایی را جبران کند. افزون بر گندم که در همه شهرهای استان کشت می‌شود، گوناگوني آب‌وهوا، اندازه آب‌های روی زمین و زیر زمین، بازار مصرف و دانش کشاورزی سبب شده که در هر منطقه یک کشت بر کشت دیگر غالب باشد. در استان اصفهان کشت برنج تنها در ناحیه لنجان به‌واسطه آب زیاد، و کشت سیب‌زمینی در فریدن به‌سبب خاک مساعد و کشت پنبه در کاشان و بخشی از شهر اصفهان انجام می‌شود. کشت دیم استان خاص گندم، جو، نخود،‌ عدس و اسپرس است. نواحی دیم‌کاری نیز محدود به بخشی از جنوب و شمال شرقی استان است. مهم‌ترین فرآورده‌های سالانه و دائمی استان اصفهان عبارتند از گندم، جو، برنج (شلتوک)، ارزن، لوبیا، نخود، عدس، ماش، سیب‌زمینی، پیاز، گوجه‌فرنگی، خربزه، هندوانه، گرمک، چغندر قند، پنبه، توتون و تنباکو، کنجد و فرآورده‌های علوفه‌ای چون اسپرس، یونجه،‌ شبدر، ذرت علوفه‌ای، شلغم، چغندر و ماشک.

استان اصفهان از دیرباز به داشتن میوه مرغوب سرشناس بوده است. تمامی میوه‌ها – به‌جز مرکبات که به‌علت نامساعد بودن شرایط آب‌وهوایی به عمل نمی‌آید – در باغ‌های پیرامون شهرها و روستاها به عمل می‌آید. پراکندگی زمین‌های زیر کشت درختان میوه بیشتر در نواحی جنوب، مرکز و غرب استان است. نواحی شرق و شمال استان به‌علت شرایط اقلیمی و گونه خاک و اندازه آب موجود، کمتر از دیگر نواحی به کشت درختان اختصاص داده شده است. درختان این نواحی بیشتر از گونه انار و انگور است، در صورتی که در مرکز استان بیشتر درختان میوه – هسته‌دار و دانه‌دار – و در ناحیه سمیرم درختان سیب کاشته می‌شود. در ناحیه شرقی استان، در خور و بیابانک به‌علت شرایط خاص آب‌وهوایی،‌ نخلستان‌های زیادی وجود دارد.

استان اصفهان یکی از صادرکنندگان میوه‌های درختی است. گلابي، به، گیلاس، زردآلو و انگور مهم‌ترین میوه‌های این استان است. از جمله میوه‌هایی که در این منطقه با مرغوبیتی کم‌نظیر به دست می‌آید، گونه‌ای زردآلو است که در محل آن را «شکرپاره» می‌نامند و گلابی که گونه مرغوب آن را «شاه‌میوه» می‌گویند. علاوه بر این،‌ در خمینی‌شهر گونه‌ای میوه به نام «سبری» به دست می‌آید که از گلابی کوچک‌تر ولی از لحاظ لطافت و پرآبی برتر است.

درختان دیگر در کناره رودها، به‌ویژه رودخانه زاینده‌رود و در نواحی چشمه‌سارها کاشته شده است. گذشته از آن، در بیشتر روستاهای استان اصفهان این گونه درختان را به‌عنوان حریم ملکی کاشته‌اند و در هنگام نیاز، از چوب آن‌ها در صنعت و سوخت بهره می‌برند. بیشتر این درختان از گونه‌های تبریزی، چنار، بید و نارون است.

گوناگونی آب‌وهوا در استان اصفهان سبب به وجود آمدن روش‌های گوناگون دامداری شده است و همین گونه‌گونی و کمبود علوفه، باعث شده که دمداری در این منطقه چندان پیشرفتی نداشته باشد. اما پرورش گاو در استان اصفهان به روش ثابت و متحرک انجام می‌شود. نزدیک به سه میلیون با پرورش ثابت نگهداری می‌شود و برای کمبود علوفه آن‌ها از پسماندهای زراعی استفاده می‌شود. در اصفهان واحدهای صنعتی متعددی نیز برای پرورش طیور و تولید گوشت سفید وجود دارد. استان اصفهان با داشتن نواحی مستعد پرورش زنبور عسل، یکی از مهم‌ترین استان‌ها در زمینه تولید عسل است. مهم‌ترین نواحی در این زمینه عبارتند از نجف‌آباد، خوانسار، گلپایگان و فریدون‌شهر. پرورش ماهی نیز در مسیر کانال‌های آب‌رسانی زاینده‌رود صورت می‌گیرد و اجرای طرح‌های پرورش ماهی کپور در لنجانات و کرانه‌های زاینده‌رود تولید مواد پروتئینی در استان را گسترش داده است.

بارندگی‌های نوروز امسال سبب شد که میزان محصولات کشاورزی در استان بسیار افزایش یابد. ایرنا گزارش داده است که امسال بیش از 310 هزار تن گندم در استان برداشت می‌شود كه 200 هزار تن آن به‌صورت تضمینی از كشاورزان خریداری خواهد شد. سرانه گندم در استان به‌طور متوسط 170 كیلوگرم است كه حدود 70 درصد آن به نان و 30 درصد از آن هم به كیك، كلوچه، شیرینی، نان‌های فانتزی و ماكارونی اختصاص دارد. در سال زراعی جاری از مجموع 91 هزار و 254 هكتار سطح زیر كشت گندم در استان 65 هزار و 239 هكتار آبی و 26 هزار و 15 هكتار به صورت دیم كشت شد. امسال گندم حدود 12 روز نسبت به سال‌های گذشته عقب‌تر برداشت شده درحالی‌که در سال گذشته در همین زمان از سال، برداشت برداشت گندم در خور و بیابانك و اردستان انجام شده بود. اراضی كشاورزی اصفهان حدود 563 هزار هكتار معادل 3.5 درصد از مساحت استان است كه با توجه به محدودیت‌های منابع آب در سال‌های اخیر، فقط حدود 290 هزار هكتار آن تحت كشت زراعی و باغی قرار می‌گیرد.

 معدن

استان اصفهان در زمینه معدن یکی از استان‌های فعال به حساب می‌آید. يك هزار و 100 معدن فعال سنگ ساختمان، بيش از 6 هزار واحد سنگبري در كشور وجود دارد كه يك‌سوم آن‌ها در استان اصفهان فعاليت دارند. میزان استخراج مواد معدنی این استان نیز رقمی افزون‌ بر ۴۰ میلیون تن در سال بوده و در این بخش نیز در رتبه سوم ایران جای گرفته است. بیشترین معادن استان اصفهان سنگ‌های تزیینی هستند و در کنار آن حدود ۲ هزار واحد سنگبری یعنی بیش از یک‌سوم سنگبری‌های کشور در این استان قرار دارد. وجود بیش از ۵ نوع سنگ تزئینی همچون تراورتن، مرمریت، چینی، مرمر و گرانیت در کشور و قرارگرفتن ذخایر معدنی قابل‌توجهی از این دست کانی در اصفهان سبب شده تا فعالیت‌های بسیاری از جمله فرآوری سنگ‌های تزئینی در آن انجام شود. کمربند «ارومیه - دختر»، پهنه ایران مرکزی و پهنه «سنندج – سیرجان» و باریکه‌ای از زاگرس، همگی از اصفهان عبور می‌کنند و هرکدام از آنها با داشتن ذخایر معدنی مشخصی، معروف شده‌اند. با توجه به وجود واحدهای سنگبری، می‌توان گفت در فرآوری این دسته از کانی‌های معدنی که از ارزش بالایی برخوردارند استان اصفهان در این زمینه دست بالا را دارد، به گونه‌ای که از دیگر نقاط کشور هم سنگ‌های‌خام را برای فرآوری به این استان می‌آورند. بخشی از سنگ‌های فرآوری‌شده تزئینی و ساختمانی نیز صادر می‌شود. دیگر ذخایر معدنی استان اصفهان شامل معادن فلزی مانند طلا، سرب و روی و مصالح ساختمانی است. عمده معادن این استان در دست بخش خصوصی است و تنها چند معدن در اختیار دولت است.

محور مهم سرب و روی ایران که بخش بزرگی از آن در اصفهان قرار گرفته «ملایر- اصفهان» نام دارد که بیش از ۱۶۰ اندیس، کانسار و ذخیره معدنی در آن جای گرفته است. ذخایر پراکنده سنگ‌آهن مگنتیت از منطقه نیاسر کاشان تا نطنز و همچنین در ایران مرکزی که پهنه انارک در آن قرار دارد، سبب شده تا ترکیبی از مواد معدنی مختلف در اصفهان دیده شود. ذخایر طلای موته، دلیجان، خمین و کوه‌دُم منطقه زَواره در اردستان، باعث شده اصفهان یکی از استان‌های طلایی کشور به‌شمار آید. البته صنایع معدنی برای معدن طلای موته و تولید شمش طلا از دیگر امتیازات این استان است. با اینکه ذخایر کبالت در ایران محدود است اما در منطقه لاجورد قمصر کاشان، تالمسی و مس‌کنی کبالت دیده می‌شود. در منطقه چاه پلنگ‌شمالی ذخایر آهن و در خود چاه پلنگ قلع و تنگستن یافت می‌شود. به‌طور کلی مجموعه‌ای از ذخایر فلزی از مس تا کبالت در اصفهان وجود دارد.

اتاقی حاصل انسجام تجار قدیمی و خوشنام

شاید بتوان نخستین تجربه تاریخی اصفهان را در زمینه ثبت و ضبط و نظام‌مند کردن وضعیت اقتصاد و تجارت و امور سیاسی و اجتماعی، تأسیس نظامیه این شهر به ابتکار خواجه نظام‌الملک، وزیر دانشمند ملکشاه سلجوقی، برشمرد. این مسئله بر عرصه صنعت و بازرگانی اصفهان مؤثر بود. دیگر واقعه تأثیرگذار در این عرصه به هنگام سلطنت شاه عباس و به همت وزیر دانشمند و فرزانه او، شیخ بهایی، روی داد که بی‌تردید برگی زرین بر دفتر تاریخ اصفهان افزود. تأسیس بازار تفنگ‌سازان، بازار ریخته‌گران، بازار آهنگران و چندین و چند بازار دیگر در این عصر که استمرار فعالیت برخی از آن‌ها را همچنان می‌توان شاهد بود، در شمار درخشان‌ترین اقدامات تجاری صنعتی آن عصر است.

شاید بتوان سهم اصفهان را در تعالی فرهنگی، هنری و صنعتی ایران طی دوران حکومت ناصرالدین‌شاه قاجار، به برکت وجود مردی بزرگ به نام میرزا تقی‌خان امیرکبیر بیش از دیگر نقاط کشور دانست. اما حرکت ساختاری و بنیادین اصفهان به‌سوی صنعتی شدن در دو دهه آغازین حکومت پهلوی اول رخ داد، عصری که در آن برپایه کارخانه‌های بزرگ تولیدی، رونق‌افزای اقتصاد نیم‌جان ایران شد و اقداماتی از این دست، به افتخاری اجتماعی بدل شد و اعتباری دوچندان برای شهر کاشی‌های آبی آفرید، به‌گونه‌ای که هر از چند گاه، طنین بوق آغاز فعالیت یک کارخانه جدید، بوی خوش اشتغال و نان را در شهر می‌پراکند و رایحه دلپذیر زندگی را می‌شد از پس دیوارهای کاهگلی و بلند تمام خانه‌ها استشمام کرد. نخستین گام را در این راه عطاءالملک دهش به سال 1304 خورشیدی با تأسیس کارخانه برق اصفهان به قدرت 99 کیلووات و با سوخت هیزمی در کوچه تلفنخانه روبه‌روی چهلستون برداشت. مقارن همین ایام نیز شادروان حاج محمدحسین کازرونی در نزدیکی پل خواجو کارخانه ریسندگی و بافندگی «وطن» را برپا کرد و در پی آن کارخانه نساجی و تولید برق در همسایگی کارخانه وطن به‌همت مرحوم دهش برپا شد.

 در سال 1310 خورشیدی، مرحوم حاج حسین کازرونی به ایجاد اتاق تجارت اصفهان همت گماشت. گروه تشکیل‌دهنده اتاق عبارت بودند از حاج محمدحسین کازرونی، حاج سید عبدالکریم محمودیه، حاج میرزا حسن اعتماد‌التجار، حاج عبدالعلی فیض، حاج میرزا آقا معین امین، میرزا حسن سلطانی، میرزا حیدرعلی امامی، حاج سید جواد کسائی، حاج محمدکاظم مثقالی، حاج محمدکاظم نقشینه و حاج محمد عبدالقاسم تبریزی. سال 1311 خورشیدی را باید سال ظهور و بروز یک شخصیت اقتصادی - اجتماعی بزرگ در اصفهان دانست، حاج عبدالرسول رحیم‌زاده که بزرگ‌ترین کارخانه ریسندگی آن زمان را در اصفهان برپا کرد، کارخانه‌ای که هم‌اینک نیز فعالانه برجاست.

 با تأسیس کارخانه سیمان در سال 1338 به‌وسیله علی همدانیان، کارخانه صنایع پشم در سال 1314 توسط خود او، و کارخانه پارچه‌بافی شهناز در سال 1329 به‌همت این مرد، اصفهان به منچستر ایران شهرت یافت و چندی نگذشت که به‌همت جمعی از صنعتگران، مجمعی به نام اتاق صنعت پدید آمد که در سال 1349 در اتاق بازرگانی ادغام شد و به این ترتیب، اتاق بازرگانی، صنایع و معادن اصفهان پای به عرصه وجود نهاد.