آنچه که به اصطلاح «گرمای شهری» خوانده میشود از عواملی مثل افزایش تقاضا برای دستگاههای خنککننده و برق مصرفی آنها ناشی میشود و به همین خاطر در کشورهایی مثل آلمان، نهضت ساخت ساختمانهایی که انرژی سرمایشی یا گرمایشی مورد نیاز در آنها حداقل باشد مورد توجه زیادی بوده است
آینده نگر/ منبع: بلومبرگ
در بعضی کشورهای دنیا از جمله آمریکا اکثر مردم (حدود ۹۰ درصد) در خانهشان دستگاه تهویه مطبوع دارند. اما در کشورهای دیگری مثل آلمان کمتر کسی (سه درصد) از این دستگاهها دارد. دستگاههای تهویه مطبوع در کشورهای زیادی به عنوان راهی برای آن که مردم در محیط کار بتوانند تمرکز کنند و کلافه نشوند استفاده میشود و در مراکز خرید یا مکانهای عمومی دیگر هم به وفور مورد استفاده است. اصولاً در دهههای اخیر، داشتن دستگاههای تهویه مطبوع به عنوان ضامن آسایش و راحتی در محیط داخلی مطرح بوده. اما خیلیها هم در جهان اصلاً به آن دسترسی نداشتهاند. نیمی از خانوارها در چین از دستگاه تهویه مطبوع استفاده میکنند اما از میان 1.6 میلیارد نفری که در هند و اندونزی ساکناند، تنها ۸۸ میلیون نفر به این دستگاهها دسترسی دارند.
اما ظاهراً تحولی در این خصوص در راه است. افزایش جمعیت جهان، افزایش درآمدها، کاهش قیمت تجهیزات، گسترش شهرنشینی و موارد مشابه همگی باعث خواهند شد که فروش دستگاههای تهویه مطبوع تا سال ۲۰۵۰ میلادی از ۱.۶ میلیارد دستگاه کنونی به ۵.۶ میلیارد دستگاه برسد. این خبر خوبی برای تولیدکنندگان دستگاههای خنککننده است، چه در آمریکا و چه در چین و نقاط دیگر در آسیا. در این میان فقط یک مشکل وجود دارد. این تقاضای مازاد برای برق چه بلایی بر سر آب و هوای زمین خواهد آورد؟ اصولاً روند فزاینده آزادشدن دیاکسید کربن در هفت سال اخیر بسیار هشداربرانگیز بوده و حالا دیگر شکی نداریم که در حال حرکت به سوی دوران اضطراری آب و هوایی هستیم. در این میان از یک سو تشدید گرمای زمین به خاطر تغییرات آب و هوایی دارد ما انسانها را وامیدارد که بیشتر از دستگاههای تهویه مطبوع استفاده کنیم و این دستگاهها هم به نوبه خودشان دارند انرژی بیشتری مصرف میکنند و بیشتر باعث گرمشدن زمین میشوند. این دور باطل از هر لحاظ ضرررسان است چون صرف انرژی بیشتر برای تداوم کار دستگاههای خنککننده به شدت باعث افزایش آزادسازی دیاکسید کربن میشود. آنچه که به اصطلاح «گرمای شهری» خوانده میشود از عوامل مشابهی سرچشمه میگیرد و باعث میشود شهرها از روستاها گرمتر به نظر برسند.
بر اساس پیشبینیها، تقاضا برای برق برای کارکردن دستگاههای خنککننده مسکونی و تجاری در جهان تا سال ۲۰۵۰ حدوداً ۱۴۰ برابر خواهد شد. دستگاههای خنککننده در حال حاضر ۹ درصد از کل برق مصرفی ما را تشکیل میدهند اما خیلی زود این رقم به بیش از ۱۲ درصد خواهد رسید.
یک نقطه مثبت در این خصوص این است که بخش زیادی از این تقاضای مازاد انرژی را میتوان از انرژی خورشیدی تأمین کرد، به خصوص از این جهت که بیشترین تقاضا برای خنککنندگی در ساعات گرم روز رخ میدهد؛ یعنی همان ساعاتی که آفتاب درخشان میتابد. اما به هر حال در ساعات غروب و شب هم از دستگاههای خنککننده استفاده میشود و انرژی فزاینده مورد نیاز آنها جای نگرانی به وجود میآورد.
یک نکته دیگر این است که گرمایش زمین خودش دارد زمستانهای گرمتری را رقم میزند و نیاز به گرمایش زیاد را از بین میبرد. اما در مقابل، نیاز به سیستمهای سرمایشی در کشورهای پرجمعیت استوایی دائم رو به افزایش است، به خصوص به این خاطر که وضعیت درآمدی آنها بهبود پیدا کرده و تقاضا برای انرژی در آنها بالا رفته است.
در مباحث مربوط به گرمایش زمین، همواره مثلاً تهویه ساختمانها یک نقطه کور و حلنشده بوده است. عدم کارآمدی محیط زیستی دستگاههای تهویه مطبوع و نیز تأثیر نوع طراحی ساختمانها در میزان مصرف انرژی در آنها نیز مشکلات لاینحلی باقی ماندهاند. به همین جهت است که در کشورهای پیشرفتهای مثل آلمان، نهضت ساخت ساختمانهایی که انرژی سرمایشی یا گرمایشی مورد نیاز در آنها حداقل باشد مورد توجه زیادی بوده است.
یکی از گامهای مثبتی که به سوی کاهش استفاده از سیستمهای تهویه مطبوع برداشته شده، الحاقیه کیگالی به پروتکل مونترال است که در خصوص مقابله با گرمایش زمین اهمیت زیادی دارد. هدف آن، کاهش یا حتی حذف استفاده از گازهای گلخانهای موسوم به هیدروفلوروکربن است که به شکل گستردهای در سیستمهای تهویه هوا به کار میروند. اگر استفاده از این گازهای گلخانهای محدود نشود، ممکن است فقط به خاطر تأثیر آنها تا پایان قرن حاضر میلادی زمین به میزان ۰.۴ درجه گرم شود. رهبرانی مثل دونالد ترامپ که نافی تغییرات آب و هوایی هستند، مهمترین مانع در راه تصویب و اجراییشدن منع استفاده از هیدروفلوروکربنها در دستگاههای تهویه مطبوع هستند اما واقعاً زمان آن رسیده که موضوع گرمایش زمین و همه عوامل آن- از جمله دستگاههای تهویه مطبوع- را بشناسیم و برایشان جایگزین کمخطرتری پیدا کنیم.
نظر خود را بنویسید