پیر شدن جمعیت هر کشور می‌تواند دردسر بزرگی باشد. اما اگر کشوری فقیر باشد، پیر شدن جمعیتش یک دردسر مضاعف است. این وضعیتی است که برای تایلند پیش آمده: کشوری در حال توسعه که با بلایی مشابه آنچه که بر سر کشورهای جهان‌اولی آمده مواجه است.

آماری که توسط سازمان ملل متحد منتشر شده نشان می‌دهد که زاد و ولد در تایلند به حدی شبیه زاد و ولد در فنلاند و سوئیس پایین آمده، دو کشور بسیار ثروتمند که اصولاً هیچ نقطه مشترک دیگری با تایلند ندارند. معنی آمار جمعیت تایلند این است که بیش از یک‌چهارم جمعیت این کشور تا سال ۲۰۳۰ به سن ۶۰ سالگی و بالاتر می‌رسند. و اکثرشان هم فقیر خواهند بود. صندوق بین‌المللی پول می‌گوید نیروی کار رو به کاهش در تایلند باعث خواهد شد در دو دهه آینده، سالانه جلوی یک درصد رشد اقتصادی این کشور گرفته شود.

مورد تایلند مورد جالبی است چون مسن‌شدن جمعیت، وضعیتی است که تاکنون فقط گریبان کشورهای ثروتمند و مرفه را گرفته بود. اصولاً افزایش درآمد و بهبود سطح زندگی مردم است که باعث کاهش نرخ زاد و ولد هم می‌شود. تنها استثنایش هم چین است که سیاست تک‌فرزندی در آن (که در سال ۲۰۱۵ کنار گذاشته شد) فضا را به سمت کاهش جمعیت پیش برد. اما تایلند واقعاً دارد شرایطی استثنایی را به نمایش می‌گذارد و به اولین کشور بزرگی بدل می‌شود که پیش از آن که به مرحله رفاه برسد، دارد مسن می‌شود.

چوا هاکبین اقتصاددانی که مسائل جنوب شرقی آسیا را در یک موسسه تحقیقاتی در سنگاپور پوشش می‌دهد، معتقد است که کاهش نرخ زاد و ولد یک چالش جدی برای تایلند است چون یک اقتصاد در حال توسعه آمادگی آن را ندارد که مشکل مختص به یک اقتصاد پیشرفته را حل کند.

جالب اینجاست که تا مدت‌ها برنامه‌ریزان دولتی تصور می‌کردند جمعیت زیاد حتماً بزرگ‌ترین دغدغه جمعیت‌شناختی جهان است. اما حالا مشخص شده که این ایده اشتباه بوده. در پنجاه سال اخیر، نرخ زاد و ولد تقریباً در هر کشوری روی زمین کم شده. مردم دارند بیش از گذشته به شهرها مهاجرت می‌کنند و شغل و موقعیت زندگی آنها اجازه داشتن تعداد بچه‌های بیشتر را به آنها نمی‌دهد. البته کاهش جمعیت روی زمین به نفع محیط زیست است اما تبعات اقتصادی آن خیلی از آنچه تصور می‌شد بالاتر است: مصرف‌کنندگان کم می‌شوند، نیروی کار و مالیات‌دهندگان کم می‌شوند و رسیدگی به افراد سالمند دشوارتر می‌شود.

از سال ۲۰۰۰ تاکنون، تایلند با سرعتی بیشتر از هر کشور بزرگ دیگری غیر از چین به شهری‌شدن روی آورده است و علت کاهش شدید نرخ زاد و ولد در آن هم همین است. البته سیاست‌های تنظیم خانواده از دهه ۱۹۷۰ به بعد توسط دولت تایلند مورد توجه قرار گرفته بود و ظرف دو دهه، نرخ زاد و ولد در تایلند را از ۶.۶ به ۲.۲ درصد کاهش داده بود. اما حالا این نرخ حتی پایین‌تر است، یعنی به ۱.۵ درصد رسیده است. بنابر پیش‌بینی سازمان ملل متحد، تایلند که اکنون ۷۰ میلیون نفر جمعیت دارد، تا پایان قرن میلادی حاضر یک‌سوم از جمعیت خود را از دست خواهد داد. از سوی دیگر، در اواسط دهه ۲۰۳۰ میلادی تایلند با مسئله انفجار جمعیت سالمندان مواجه خواهد شد و اصلاً به نظر نمی‌رسد که برای مواجهه با آن آمادگی داشته باشد.

آینده تایلند اما در گرو این است که از بی‌ثباتی سیاسی خارج شود. تایلند از سال ۲۰۰۶ تاکنون دو کودتای نظامی به خود دیده و دولت‌های نظامی در این کشور هم قادر نبوده‌اند برنامه‌های توسعه‌ای مناسبی را به اجرا دربیاورند. البته یک نقطه مثبت در مورد آینده تایلند، آغوش باز این کشور برای نیروی کار خارجی بوده است. این مسئله، تایلند را از کشورهای دیگری مثل کره جنوبی و ژاپن متمایز می‌کند. در حال حاضر، نیروی کار خارجی حدود ده درصد از کل نیروی کار در تایلند را تشکیل می‌دهد و این درصد در شرکت‌های بزرگ فعال در تایلند بسیار بالاتر هم هست.

اما این شرایط، چیزی از مشکلِ کم‌درآمد بودنِ تایلند کم نمی‌کند. در کشوری که درآمد سرانه تنها ۶۳۶۰ دلار است، تأمین خدمات درمانی در سنین بالا هم بسیار دشوار است و از این لحاظ، وضعیت تایلند اصلاً به کشورهایی مثل سوئیس و فنلاند شبیه نیست. در این کشورها درآمد سرانه به ترتیب ۷۸ هزار دلار و ۴۸ هزار دلار است.

در تایلند اما تأمین هزینه برای خدمات درمانی در ۱۲ سال اخیر سالانه به میزان ۱۲ درصد افزایش یافته و حالا به بالاترین سطح در میان کشورهای جنوب شرقی آسیا رسیده است. اگر اصلاحات مالیاتی نیز در تایلند صورت نگیرد، امیدی نیست که تأمین هزینه خدمات درمانی در این کشور در آینده نزدیک آسان‌تر شود. آنچه که مسلم است این است که تایلند باید فکری برای کسب درآمد بیشتر و آمادگی برای مواجهه با کاهش جمعیتش بکند. در غیراین صورت، سایه یک مشکل جهان‌اولی همچنان بر سر این کشور در حال توسعه سنگینی خواهد کرد.