دهه 60 میلادی بود که انقلاب فرهنگی مائو وارد هنگ‌کنگ شد و جرقه شورش‌های و انفجارهای زیادی را زد. از آن روزها تاكنون هرگز تنش سیاسی به وضعیت امروزی نرسیده‌بود. پس از هفته‌ها اعتراض، دشمنی میان منتقدان و حامیان حزب کمونیست پکن شدت پیدا کرده‌است. دولت محلی گویا فلج شده. روابط با پلیس خراب شده‌است. و این نگرانی هم وجود دارد که شاید این مشکلات بزرگ‌تر شوند.

اول مردادماه بود که تغییری بسیار بزرگ در این داستان پدید آمد. در این روز صدها هزار نفر از معترضین، که بسیاری از آن‌ها لباس سیاه به تن کرده‌بودند تا حمایت خود از دموکراسی را نشان بدهند، در شهر دست به راه‌پیمایی زدند. این معترضین به دنبال این هستند که جلوی قانونی را بگیرند که باعث می‌شود هنگ‌کنگ مجبور باشد تا مجرمین را به چین تحویل دهد. این اعتراضات چیز عجیبی نبودند، اما پس از آن دو اتفاق افتاد که آن‌ها خارج از عرف به حساب می‌آمدند.

یکی از این اتفاق‌ها حمله عده‌ای سفیدپوست بود که در یکی از حومه‌ها هنگ‌کنگ با چوب و چماق به افرادی یورش بردند که از راه‌پیمایی مرکز شهر باز می‌گشتند. چند ده نفر مجروح شدند و حال یک نفر وخیم شد. اتفاق دیگر هم یک اعتراض بدون مجوز در فضای بیرونی مقر دولت چین در هنگ‌کنگ بود. این اتفاق مستقیم‌ترین چالشی بوده‌است که برای دولت پکن اتفاق افتاده‌است. این معترضین به دیوارها رنگ ریختند و روی آن‌ها شعار نوشتند. یکی از این شعارها «مرگ بر حزب کمونیست چین» است. یکی از آن‌ها به دنبال «بازگشت شکوهمند» هنگ‌کنگ بود که به معنای استقلال این شهر-کشور به حساب می‌آید.

هردوی این اتفاق‌ها با وحشت همراه بودند. خونی که در حومه شهر به پا شد تا حد زیادی به گردن اعضای گروه‌های زیرزمینی خلاف‌کار هنگ‌کنگ است، اما خشم مردم بیشتر متوجه پلیس و هواداران حزب است. گرچه شاهدان تماس‌های اضطراری و اورژانسی بسیاری را گرفتند، پلیس ضد شورش بیش از یک ساعت و نیم معطل کرد تا پاسخ بدهد. شواهد دیگر حاکی از آن است که توافقی بین حزب چین و گروه‌های خلاف‌کار هنگ‌کنگی صورت گرفته‌است.

پاسخ دولت چین هم دلسردکننده بود. آن‌ها گفتند اعتراضات در مقابل ساختمان اصلی این حزب در هنگ‌کنگ قاعده «یک کشور، دو نظام» را زیر سوال برده‌است و حالا به دنبال این هستند تا نشان دهند معترضان نه‌تنها با حزب کمونیست چین دشمن هستند، بلکه دولت هنگ‌کنگ را هم به چالش کشیده‌اند. برخی نگران هستند که ارتش چین برای آرام کردن اوضاع وارد عمل شود. البته احتمال این قضیه کم است زیرا ایجاد عدم ثبات در سطح بین‌المللی می‌کند، اما با توجه به برخی مواضع و گفته‌ها نمی‌توان آن را کاملا نادیده گرفت.

احتمال این‌که دولت چین هم به اصلاحات مورد تقاضای معترضین تن بدهد بسیار پایین است. برای مثال آن‌ها با کری لام، که مدیر اجرایی اصلی هنگ‌کنگ است مشکل دارند، اما دولت چین کاملا از این خانم حمایت می‌کند. خود اعتراضات هم منطق یک دست و قدرت اجرایی و تاثیرگذاری خیلی خاصی ندارند و تا حدی ایجاد دلسردی می‌کنند زیرا آینده روشنی را نمی‌توانند به تصویر بکشند.

همچون آب

اعتراض‌هایی که مجوز ندارند، گویا رهبر هم ندارند. شرکت‌کنندگان در این تجمع‌ها صورت خود را می‌پوشانند و زمان برنامه‌ریزی پشت چتر پناه می‌گیرند و از خدمات ارتباطی غیرقابل ردگیری برای ارتباط با هم استفاده می‌کنند. آن‌ها چند دست لباس با خود می‌آورند که پس از راه‌پیمایی‌ها هم قابل شناسایی نباشند و همراه خود ماسک ضد گاز اشک‌آور دارند. این شکل از عملکرد باعث شده که کنترل آن‌ها دشوار شده و چانه‌زنی و مذاکره را هم سخت کرده‌اند. آن‌ها دائم از این جمله بروس لی استفاده می‌کنند: «بی‌شکل و ظاهر باش، مانند آب.»

علی‌رغم خشونت‌هایی که گه‌گاه اتفاق می‌افتند، رادیکال‌ها رویه‌ای متعادل دارند. میان جمعیت معترضین کشیش‌های مسیحی وجود دارند که سعی می‌کنند با حرف‌های معنوی خود روحیه اعتراضات را آرام کنند. قانون‌گذاران و مددکاران اجتماعی معمولا خود را بین معترضین و پلیس می‌اندازند تا میانجی‌گری کنند.

اتحاد آن سوی داستان كمتر است. آخرین روز تیر بود که هواداران حزب راه‌پیمایی خود را راه انداختند. برخی از این افراد به دلیل سمت‌های مهمی که در مطبوعات هنگ‌کنگ دارند با زدن حرف‌های تند باعث شدند که چند روز بعد آن حمله لباس‌ سفیدها اتفاق بيفتد و داستان به خشونت بکشد.

اتاق کل بازرگانی هنگ‌کنگ که معمولا همراه مسئولان است، هم خشونت در خیابان‌ها را محکوم کرد هم مقابل مقر حزب کمونیست چین. البته در ادامه بیشتر از معترضین دفاع کرد. اما دولت چین نسبت به این ایده‌ها کر است. گویا دولت چین امیدوار است که روزگاری معترضین خسته شوند و به خانه‌های خود بازگردند. البته تا این‌جای کار که اصلا این‌طور به نظر نمی‌رسد و هیچ‌یک از طرفین حتی پلک هم نمی‌زند.

*ترجمه: نسیم بنایی/آینده نگر