شرکت اپل اخیرا از تامین‌کنندگان قطعاتش خواسته که منابع خود را متنوع کنند و دیگر به چین وابسته نباشند. این شاید فقط یکی از تغییرات بزرگی باشد که دارد در عرصه  تولیدات جهانی رخ می‌دهد. در سال‌های پیش رو، چاره‌ای نخواهیم داشت جز اینکه به مسئله ‌‌‌‌‌‌‌‌تجارت جهانی به چشم دیگری نگاه کنیم. واقعیت این است که الان در پایان یک دوره سی ساله هستیم که در آن بازارهای جدیدی باز شدند، تعرفه‌های تجاری کاهش یافتند و موانع تجاری دیگر هم از سر راه برداشته شدند؛ به طوری که رشد بی‌سابقه‌ای در تجارت کالاها و خدمات در جهان حاصل شد. اما در پایان این دوران، شاهد ایجاد جهانی منطقه‌محور هستیم که تجارت در آن از مسائل مختلف سیاسی و منطقه‌ای تاثیر می‌پذیرد. شرکت‌ها در تداوم زنجیره تامین خود باید سیاست بین‌المللی را بیش از پیش در نظر بگیرند. این در حالی بود که در دهه‌های اخیر به نظر می‌آمد تجارت فقط از عواملی مثل هزینه، سرعت و کارایی تولید تاثیر می‌پذیرد و مسايل دیگر در آن نقش زیادی ندارند. حالا می‌دانیم که دیگر این‌طور نیست.

زنجیره‌های تامین حالا چاره‌ای ندارند جز اینکه تنوع را سرلوحه کار خود قرار دهند. آن روزها که شرکتی مثل اپل برای بخش اعظم تولیدش به چین وابسته بود سپری شده و بازیگران مختلف تجاری هم خواه ناخواه در این تغییرات دخیل‌اند. مثلا اروپا در تلاش است از درگیری تجاری چین و آمریکا دور بماند، اما معلوم نیست این کار تا چه زمانی امکان‌پذیر باشد.

اصولا تولیدکنندگان به دنبال این هستند که در درجه اول، نیروی کار ارزان پیدا کنند. آنها امیدوارند چیزی شبیه زنجیره تامینی که در چین داشته‌اند در جاهای دیگر هم بتواند وجود داشته باشد. این یعنی که در مرحله اول، کشورهایی مثل ویتنام و مالزی در اولویت قرار خواهند گرفت؛ چون نیروی کار ارزان و فضای سیاسی نسبتا باثبات در این دو کشور وجود دارد. کشورهایی مثل اندونزی و فیلیپین هم از این وضع سود خواهند برد و همچنین اندونزی که از کمبود زیرساخت رنج می‌برد اما نیروی کار فراوان دارد.

اصولا شرکت‌هایی مثل سامسونگ مدتی است که تولیدشان را در ویتنام شروع کرده‌اند. اما حرکت سریع به سمت تولید در چنین کشورهایی باعث بالا رفتن ناگهانی هزینه‌ها هم خواهد شد. در عین حال، به محض آنکه مازاد تجاری برخی کشورها با آمریکا رو به افزایش بگذارد، دونالد ترامپ آنها را در فهرست افزایش تعرفه قرار خواهد داد و معضلات جدیدی گریبان آنها را خواهد گرفت. هند هم به خاطر جمعیت جوانش مزیت بزرگی دارد اما در عین حال از کمبود زیرساخت‌ها رنج می‌برد و چالش‌های بزرگی هم در زمینه تربیت نیروی ماهر دارد. ممکن است مدیران شرکت‌های بزرگ در زمان انتقال تولید به هند، متوجه شوند که این چه مشکل بزرگی است.

یک کشور دیگر که از این منطقه‌ای‌شدنِ جهان سود خواهد برد مکزیک است. هزینه نیروی کار در مکزیک نسبتا پایین است و نزدیکی جغرافیایی آن به آمریکا و مناسبات تجاری آزاد آن با بسیاری از کشورهای دیگر هم باعث شده که مکزیک به بازیگر مهمی در بخش خودروسازی، ساخت لوازم برقی و حتی هوافضا بدل شود. مکزیک جایگاه خوبی در زنجیره تامین آمریکا دارد و قابلیت‌هایش در امور تولیدی پیچیده‌تر هم بالاست.

تایوان هم از کشورهایی است که در زمینه زنجیره تامین چالش‌های بزرگی پیش روی خودش دیده. شرکت‌هایی مثل فاکس‌کان (یا همان صنایع دقیق هونهای)، شرکت کوانتا کامپیوتر، اینونتک و برخی شرکت‌های دیگر عملا در ساختن کمپس‌های تولیدی در چین پیشرو بوده‌اند ولی بخش تحقیقات و توسعه خود را هم در تایوان حفظ کرده‌اند. تایپه از اواسط دهه ۱۹۹۰ میلادی متوجه وابستگی شدیدش به چین شد و سعی کرد زنجیره تامین خود را در بخش‌های تولیدی نساجی، کفش و قطعات خودرو متنوع کند و این کار را از کشورهایی مثل اندونزی، تایلند و مالزی شروع کرد و آن را بعدا در کشورهای دیگر مثل کامبوج، لائوس و میانمار هم ادامه داد.

اما حالا بحث تنوع‌بخشیدن به منابع زنجیره تامین به چالشی بزرگ‌تر از سابق بدل شده است. چین مدت‌هاست که به منبع اصلی تامین بسیاری از قطعات الکترونیک بدل شده و حالا پیدا کردن منابع جدید دردسر بزرگی است. آن کشورهایی که هنوز برای تامین قطعات حساس به چین وابسته هستند، در صورت خارج‌کردن کارخانه‌هایشان از چین با مشکلات بزرگ‌تری نیز مواجه خواهند شد. این مسئله ‌‌‌‌‌‌‌‌به خصوص برای استارت‌آپ‌های غربی سنگین است که عادت کرده‌اند در راه تولید محصول خود، به سرعت از طریق شرکت‌های چینی (به خصوص در شنزن) وارد عمل شوند. اگر این راه بسته باشد، استارت‌آپ‌های زیادی به مشکل برخواهند خورد.

آنچه که از الان می‌توان پیش‌بینی کرد این است که فاز بعدی جهانی‌شدن بسیار با گذشته آن فرق دارد. برای تولیدکنندگان، همه چیز پرهزینه‌تر و پیچیده‌تر خواهد بود و فایده‌ای هم که از بابت تجارت آزاد نصیب مصرف‌کنندگان در کشورهای مختلف می‌شد حتما کاهش خواهد یافت.