16 درصد جامعه ایران یعنی جمعتی حدود 13 میلیون نفر در فقر زندگی می کنند.  فقر و متغیرهای مربوط به آن ازجمله متغیرهای مهم اقتصادی هستند که نه تنها ابعاد اقتصادی، بلکه ابعاد اجتماعی آن نیز دارای اهمیت بسیاری است و می تواند چالش های جدی را به همراه داشته باشد. آنچه موضوع  فقر را با اهمیت تر از برخی متغیرهای اقتصادی می سازد، ابعاد اجتماعی آن است. افزایش نرخ فقر و یا حتی بدتر شدن وضعیت توزیع درآمد (در شرایطی که نرخ فقر با افزایش مواجه نبوده) موجب افزایش نارضایتی اجتماعی می شود. ایران ازجمله کشورهایی است که به لحاظ نرخ فقر وضعیت مناسبتری نسبت به برخی کشورهای در حال توسعه یا کمتر توسعه یافته با نرخ های فقر مطلق 30 تا 40 درصد دارد، اما همچنان موضوع فقر مطلق در کشور ما یکی از مهم ترین آسیب های اقتصادی و اجتماعی محسوب می شود. براساس برآورد مرکز پژوهش های مجلس، نرخ فقر در سال 1396 به طور متوسط در کل کشور 16 درصد بوده است.

به نظر می رسد که عدم توجه به فراگیری رشد اقتصادی و عدم وجود مکانیزم هایی در جهت فراگیر کردن رشد اقتصادی در کشور یکی از عوامل وجود پایداری فقر در کشور است. رشد فراگیر به معنای فراهم کردن فرصت های برابر برای همگان جهت مشارکت در ایجاد رشد اقتصادی و بهره مندی از مواهب رشد است. به عبارتی با افزایش رشد اقتصادی، افزایش سرمایه گذاری مولد، افزایش بهره وری نیروی کار، رفع تبعیض ها و خلق فرصت های اشتغال می توان به رشد فراگیر دست یافت.

مطالعات مربوط به تحرک درآمدی در ایران نشان می دهد که تحرک درآمدی در دهک های پایین درآمدی به ویژه دهک 1 و 2 بسیار اندک بوده و به عبارتی احتمال اینکه خانواری در دهک 1 و 2 بتواند وضعیت خود را بهبود بخشند بسیار اندک است. در این بین مهمترین عامل ورود افراد به ورطه فقر کاهش درآمدهای شغلی محسوب می شود. همچنین بررسی وضعیت فعالیت سرپرستان خانوار در سه دهک پایین درآمدی نشان می دهد به دلیل درآمدهای پایین و باوجود داشتن شغل امکان خروج آن ها از فقر فراهم نیست. از سوی دیگر حضور فقرا در مشاغل غیررسمی و عدم بهره مندی آنها از قانون کار و نیز خدمات بیمه ای یکی دیگر از عواملی است که مانع از خروج آنها از فقر می شود.

اما برای پایان دادن به فقر مطلق و فقرزدایی چاره در چیست؟ به اعتقاد کارشناسان سیاستگذاری در کنار تدوین برنامه های عملیاتی برای اشتغال مهم ترین راهکارهایی است که برای فقرزدایی به خصوص خروج افراد از فقر مطلق باید پیگیری شود و از همین رو است که برخی از فعالان اقتصادی و سیاستگذاران به تدوین سند راهبردی کاهش فقر در کشور به عنوان یک سیاستگذاری کلان و مشخص کردن مسیر حرکت در گام اول اشاره می کنند. همچنین از آنجایی که نیروی کار تنها دارایی اکثر فقراست، افزایش درآمد فقرا از طریق ایجاد اشتغال مولد می تواند اصلی ترین راه مقابله با فقر باشد. کاهش توان اشتغالزایی بخش های مختلف اقتصاد ایران از طریق کاهش فرصت های شغلی، افزایش نرخ بیکاری و از میان رفتن امکان کسب درآمد، کاهش نرخ مزد و گسترش فقر در میان شاغلین منجر به افزایش فقر شده است. در حال حاضر ترکیبی از نرخ بالای بیکاری و افزایش سهم اشتغال غیررسمی با مزدهای پایین از عوامل مهم بالا رفتن نسبت جمعیت زیر خط فقر در ایران است. به همین جهت شناسایی موانع رشد اشتغال و اعمال سیاست های مناسب برای تسریع آهنگ رشد اشتغال ازجمله راهکارهای اساسی برای کاهش فقر خواهد بود. به اعتقاد فعالان اقتصادی بهبود فضای کسب وکار و کاهش ریسک سرمایه گذاری، امنیت و ثبات سیاسی، پایداری حقوق مالکیت، حفاظت از قراردادها، تضمین بازگشت اصل و سود سرمایه های خارجی از مهمترین عوامل برای جلب اعتماد سرمایه گذاران داخلی و خارجی، ایجاد شغل و کاهش فقر است.