تابستان و پیک مصرف برق، مشکل هرساله کشور شده است. قطعی‌های پیاپی خود نشان از این ماجرا دارد که مشکل پیک مصرف به این راحتی‌ها حل نمی‌شود. مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی دو راه‌کاری برای کاهش پیک‌بار 1398 شبکه سراسری برق پیشنهاد داده است.

این گزارش می‌نویسد: به‌رغم افزایش قدرت نصب‌شده نیروگاه‌ها از 70،297 مگاوات در سال 1392 به 76،428 مگاوات در سال 1395، همچنان تأمین اوج تقاضای برق در کشور با مشکل مواجه است. مشکل در تأمین اوج تقاضای برق می‌تواند ناشی از پنج عامل زیر باشد: «کمبود ظرفیت تولید در نیروگاه‌ها؛ کمبود ظرفیت شبکه به دلیل نبود شرایط فنی لازم؛ شرایط آب و هوایی و تغییرات جوی؛ عدم رعایت الگوی مصرف توسط مشترکان به دلیل نقص تعرفه‌ها؛ عدم اجرای دقیق برنامه پنجم توسعه کشور.»

 براساس اطلاعات این گزارش، منظور از کمبود ظرفیت تولید در نیروگاه‌ها آن است که مجموع قدرت تولیدی در نیروگاه‌ها کمتر از نیاز بار باشد. کمبود ظرفیت، از سوی دیگر، به این معناست که امکان تولید برق در نیروگاه فراهم بوده اما به دلیل مشکلات فنی در خطوط و پست‌های برق در سطوح ولتاژ مختلف، امکان رسانیدن توان تولیدی به مشترکان فراهم نباشد. برای مثال در این خصوص می‌توان به حبس تولید در شبکه برق خراسان و عدم امکان انتقال مازاد قدرت تولیدی در استان مذکور به شبکه سراسری اشاره کرد.

درحالی‌که تشدید بحران در تأمین اوج تقاضای برق در سال 1397 ناشی از کمبود ظرفیت تولید به دلیل از دست رفتن نیروگاه‌های برق‌آبی بوده است، مشکلات ناشی از کمبود ظرفیت شبکه اغلب در شهرهای بزرگ بروز می‌کند. به‌عنوان‌مثال، در شهر تهران، از مجموع 180 پست فوق توزیع که وظیفه تبدیل ولتاژ 63 کیلوولت به 20 کیلوولت برای مصرف‌کنندگان نهایی در سطح توزیع را بر عهده‌دارند بیش از 40 پست دارای ظرفیت اشغال‌شده بیش از 80 درصد هستند. برخی از پست‌های مذکور، به بارگذاری بالاتر از 90 درصد نیز رسیده‌اند. نکته مهم اینکه پست‌های اخیر به‌صورت عمده در مراکز متراکم شهری قرار دارند.

همچنین از مجموع 29 پست انتقال در برق منطقه‌ای تهران، تعداد 24 پست دارای بارگذاری حداقل 60 درصد در اوج بار سال 1395 بوده‌اند. به‌طور مشخص، تعداد 11 پست انتقال بارگذاری بیش از 75 درصد را تجربه کرده‌اند.

این گزارش همچنین ادامه داد: نکته حائز اهمیت آن است که بخشی از ظرفیت پست‌های انتقال یا فوق توزیع باید برای جبران کمبود ظرفیت ناشی از خروج تجهیزات، به‌ویژه ترانسفورمرها، به‌صورت رزرو باقی بماند. بارگذاری بیش از 75 درصد ظرفیت پست به آن معناست که در صورت بروز خروج تصادفی در تجهیزات پست، به‌ویژه به دلیل گرمای تابستان، شبکه ناچار از تحمل خاموشی خواهد شد. ازاین‌رو، در تابستان 1394 و 1395 مواردی از خاموشی در تهران بزرگ به دلیل کمبود ظرفیت انتقال و توزیع در شبکه بروز کرده است. لازم به ذکر است نقش محدودیت‌های شبکه در محدودیت تأمین اوج بار تابستان کمتر در اخبار رسمی مورداشاره قرار می‌گیرد.

*سرمایه گذاری سخت است

رویکرد متداول در جبران کمبود ظرفیت در تولید و شبکه، انجام سرمایه‌گذاری جدید است. درحالی‌که به نظر می‌رسد انجام سرمایه‌گذاری موردنیاز در بخش تولید با توجه به رشد سالیانه تقاضا و هزینه‌های سرمایه‌گذاری، کاری سرراست و ساده باشد، سرمایه‌گذاری در بخش شبکه بسیار پیچیده است. یک دلیل عمده آن، احداث شبکه در سطح شهرها، به‌ویژه در کلان‌شهرها، با محدودیت‌های قانونی ازنظر عبور خطوط فشارقوی مواجه بوده و احداث تأسیسات برق نیاز به هماهنگی با نهادهای متولی مدیریت شهری دارد. همچنین تملک زمین، مسیرها و حرایم مربوطه دارای پیچیدگی‌های فنی حقوقی متعدد بوده و به زمان و منابع مالی عمده نیاز دارد.

در مقابل انجام سرمایه‌گذاری‌های جدید، استفاده از پاسخگویی بار یک راه جایگزین برای مقابله با جبران کمبودهای تولید و شبکه در تأمین اوج تقاضای بار است.