عرضه یک میلیون بشکه‌ای نفت خام در بورس نفت بار دیگر بی‌مشتری ماند و خریدار داخلی برای این میزان از نفت پیدا نشد. در هفته گذشته، یک بار دیگر بشکه‌های سیاه نفت روی تابلو بورس انرژی قرار گرفت تا شاید این‌بار و در شرایطی که دولت در فروش نفت به مشتریان خارجی به سد تحریم‌ها برخورده ‌است، بخش ‌خصوصی بتواند مشتریانش را به خط کند، اما این عرضه نیز ناکام ماند تا تردیدها نسبت به کارایی بورس نفت همچنان باقی بماند.

رییس کمیسیون انرژی و محیط‌زیست اتاق تهران در خصوص آسیب‌شناسی عدم فروش موفق نفت خام در بورس، معتقد است که ساز و کاری که برای عرضه نفت خام در بورس ترسیم شده‌، با تجارت و بازار این محصول تطابق ندارد.

رضا پدیدار در گفت‌و‌گو با روابط عمومی اتاق تهران، با بیان اینکه در ایجاد بورس انرژی در ایران، استانداردسازی‌ها صورت نگرفته ‌است، گفت: همزمان با دور دوم تحریم‌های ایالات متحده آمریکا علیه ایران که از چهارم نوامبر سال 2018 آغاز شد، بورس انرژی می‌توانست خلا ناشی از محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های فروش نفت توسط دولت در بازار جهانی را جبران کند اما ضوابط این بازار به‌گونه‌ای است که عملاً اجازه عرض‌اندام به فعالان اقتصادی بخش ‌خصوصی برای ورود به این عرصه را نمی‌دهد.

وی با این توضیح که حداقل میزان خرید نفت خام در بورس نفت، 35 هزار بشکه است، افزود: حداقل ظرفیت لازم برای حرکت کشتی و نفت‌کش‌ها از بنادر صادراتی نفت خام ایران، 700 هزار بشکه است، حال آنکه خرید محموله 35 هزار بشکه‌ای نفت خام از بورس انرژی عملا امکان حمل و صادرات آن را برای خریداران ناممکن می‌کند.

عضو هیات نمایندگان اتاق تهران با اشاره به اینکه خریداران ناچار هستند ظرفیت خرید از بورس را تا 20 برابر افزایش دهند، افزود: اگر نرخ صادراتی هر بشکه نفت عرضه شده در بورس را 60 دلار درنظر بگیریم، معامله‌گران بخش‌ خصوصی برای خرید حداقل 700 هزار بشکه نفت خام از بورس باید معادل 42 میلیون دلار در جیب داشته باشند که این رقم برای بخش ‌خصوصی ایران با شرایط بد اقتصادی که در آن به سر می‌بریم، به هیچ‌وجه قابل تامین نیست.

 پدیدار سپس با این توضیح که باید مدل اقتصادی کارآمد برای بورس نفت تعریف و تدوین کرد، گفت: صادرکنندگان معتبر بخش‌ خصوصی باید توسط امور بین‌الملل شرکت ملی نفت شناسایی شده و به آنها بر مبنای قوانین مالی و حقوقی مشخص، خط اعتباری داده شود تا امکان خرید میزان عرضه نفت در بورس با تناژ بالا را داشته باشند. از طرف دیگر، باید شیوه خرید کاغذی در بورس نفت به کار گرفته شود تا معامله‌گران جزء و کوچک نیز امکان ورود به این بازار را داشته باشند.

فقدان ابزارهای لازم برای ورود بخش خصوصی به بازار

نرسی قربان از کارشناسان حوزه نفت و انرژی در گفت‌و‌گو با روابط عمومی اتاق تهران، الزامات اولیه برای راه‌اندازی بورس نفت خام در ایران را ناکافی دانست و معتقد است که نفت خام در حالی روی تابلو بورس عرضه می‌شود که ابزارهای اولیه برای صادرات این محصول کارایی ندارد.

به گفته وی، معامله‌گران نفت در بورس به انبارهای کافی برای ذخیره‌سازی محموله‌های نفتی دسترسی ندارند، در حالی که خریداران با چالش بزرگ حمل‌و‌نقل محموله‌های خریداری شده نیز مواجه هستند.

نرسی قربان افزود: این در حالی است که بخش ‌خصوصی به منابع مالی بزرگ و مکفی برای ورود به بورس نفت دسترسی ندارد و منابع مالی که بنگاه‌ها و افراد در اختیار دارند نیز محدود است.

او افزود: حتی اگر نرخ معامله هر بشکه نفت خام در بورس، یک دلار نیز درنظر گرفته شود تا زمانی که ابزارهای مالی، فنی و ذخیره‌سازی محموله‌های بورسی ایجاد نشود، بخش‌ خصوصی تمایلی به ورود به معامله در بورس نفت نخواهد داشت.