آلمان که بزرگ‌ترین اقتصاد اروپاست مدتی است که با دردسرهای سیاسی و اجتماعی زیادی دست و پنجه نرم می‌کند و حتی گفته می‌شود که دارد پایان یک دوره را تجربه می‌کند. این کشور همچنان ثروتمند است و ثبات را تجربه می‌کند؛ اما حال و هوایی هم بین مردم دیده می‌شود که انگار قرار است بنیان‌های رفاه آنها در آینده نزدیک دستخوش تغییر شود. خاتمه دوران صدراعظمی آنگلا مرکل در مرکز این حال و هوا قرار دارد.

مرکل کشورش را در دوران بحران‌های مهمی رهبری کرد: بحران مالی سال ۲۰۰۸، بحران یونان، بحران آوارگان و همچنین تهدیدهای مختلف علیه یورو. مرکل تمرکز زیادی روی حفظ موتور اقتصادی آلمان داشت و از این بابت، مزایای زیادی را نصیب اروپا کرد. چهره‌ای که قرار است جانشین او شود - آنگرت کرامپ کارن‌باور- خیلی کمتر از او شناخته‌شده است و فعلا می‌توان گفت فقط یک دستاورد سیاسی دارد و آن هم اینکه یک کاندیدای ضد مرکل را از رهبری حزب دموکرات مسیحی کنار بزند. در اینکه او قرار است در زمینه سیاسی چه کارهایی در آلمان انجام بدهد، واقعا نمی‌توان حرف مشخصی زد.

اما جدا از مسائل سیاسی، یک انقلاب تکنولوژیکی هم در جریان است که احتمالا پایان دوره موتور احتراقی داخلی را رقم بزند؛ پدیده‌ای که به شکل تنگاتنگی با اقتصاد آلمان و پیشرفت‌هایش مرتبط بوده. صنعت خودروسازی آلمان - از بی‌ام‌دابلیو گرفته تا بنز و پورشه- به صورت مستقیم هشتصد هزار نفر را در استخدام خود دارد و ارزش صادرات آنها بنا بر آمار انجمن صنعتی اتوموتیو آلمان بیش از ۲۴۰ میلیارد یورو (۲۶۹ میلیارد دلار) است. فولکس واگن به رغم رسوایی محیط زیستی که در سال‌های اخیر با آن دست به گریبان بوده، همچنان از لحاظ حجم فروش بزرگ‌ترین خودروساز جهان به شمار می‌رود. آلمان کشوری است که اولین خودروی مدرن (بنز) را در سال ۱۸۸۶ به بازار عرضه کرد؛ یعنی بیش از دو دهه قبل از مدل تی هنری فورد. اما همین کشور در زمینه حرکت به سمت خودروهای الکتریک خیلی آهسته عمل کرده است؛ آن هم در حالی که برخی بازیگران جهانی در این عرصه با سرعت خیلی زیادی در حال حرکت‌اند. این مسئله تردیدهایی را در مورد آینده آلمان در صنعت خودرو به وجود می‌آورد: آلمان چه مدت دیگر می‌تواند غلبه خود بر بازار جهانی خودروهای لوکس را در میانه این‌همه رقابت از سوی چین و کشورهای دیگر حفظ کند؟

مسئله دیگری هم که تردیدهایی را در مورد آینده آلمان به وجود می‌آورد مربوط به بخش بانکداری است. تلاش‌های وزارت دارایی آلمان برای آنکه دو بانک سابقا قوی- دویچه بانک و کومرتس بانک- را با هم ادغام کند ممکن است باعث شود هیچ‌یک از این دو بانک جان سالم به در نبرند. اگر شرایطی پیش بیاید که بخش بانکداری آلمان دیگر آن غول موفق سابق نباشد، آن وقت شرکت‌های آلمانی باید چه کنند؟

هیچ‌یک از این شرایط برای اقتصاد خارج‌محور آلمان جالب نیست. آلمان سومین صادرکننده بزرگ در جهان است و به همین جهت، بیشتر از برخی از رقبایش در معرض دردسرها و تبعات ناشی از جنگ تجاری جهانی قرار دارد. دورنمای رشد امسال آلمان دستخوش افت شد، چون تنش‌های تجاری در جهان دارد تمام اروپا را با خودش به ته چاه می‌کشد. همچنین بسیاری از کشورهای دیگر در میان گروه بیست - مثل ایتالیا و برزیل- دارند به پیروی از الگوی دونالد ترامپ در آمریکا به شدت روی سیاست‌های ناسیونالیستی و پروتکشنیستی تمرکز می‌کنند. در میان این هرج و مرج، آلمان در شرایط انزوا قرار گرفته ولی باز هم دارد از سیاست‌های کشورهای دیگر ضربه می‌خورد؛ به خصوص از این جهت که پوپولیسم داخلی آلمان دارد از رویکردهای مشابه موفق خارجی‌اش تغذیه می‌کند.

با وجود تمام این دردسرها، آینده آلمان تیره نیست. برلین در وضعیت شکوفایی خاصی قرار دارد، شاخص بنچمارک بازار سهام داکس امسال ۱۳ درصد افزایش نشان داده، و سرمایه‌گذاران هم نمی‌خواهند به شایعات در مورد اقتصاد توجه کنند. بسیاری از شرکت‌های کوچک و متوسط هم که میتل‌شتاند قوی آلمان را ساخته‌اند، هنوز کاملا نوآور هستند و در حوزه‌های بسیار خاص دارند به شکل پیشرو و حرفه‌ای فعالیت می‌کنند. آلمان سومین کشور بزرگ اتومات‌شده در جهان است. حرکت آن به سمت انرژی‌های پاک نیز دارد این کشور را به مرکز جهانی تکنولوژی‌های تجدیدپذیر تبدیل می‌کند. با این اوصاف احتمالش هست که آلمان قادر باشد روح همان معجزه اقتصادی را که در قرن بیستم به نمایش گذاشت احیا کند. در چنین صورتی دوباره آینده درخشانی در انتظار آلمان خواهد بود، حتی اگر تحولات سیاسی چندان در این آینده جالب به نظر نرسند.