یکی از تاریخی‌ترین و بافرهنگ‌ترین مناطق ایران خراسان جنوبی است که خود دارای هویت جداگانه‌ای است و در نقشه‌های تاریخی جغرافیای ایران به «قُهستان» مشهور بوده که معرب «کهستان» یا همان کوهستان است. علت این نام‌گذاری نیز رشته‌کوه‌هایی است که در شمال شهر تاریخی فردوس (تون قدیم) واقع است و از خواف در شرق تا قائن را در بر می‌گیرد. وقتی که در یکی از شهرهای خراسان جنوبی به نام «بشرویه» قدم می‌زنید، به‌خوبی می‌توانيد تاریخی را که پشت سر این خطه قرار گرفته احساس کنید. بافت تاریخی شهر بشرویه، عمارت خانه‌های قدیمی و مسجد تاریخی این شهر به‌همراه مردمانی که به سنت‌های پشت سر این شهر افتخار می‌کنند، قدم‌زدن در آن را بسیار لذت‌بخش می‌کند. می‌توان ویژگی‌های استان خراسان جنوبی را در سنت‌های تاریخی، کشاورزی کویری و صنعت معدن آن خلاصه کرد.

استان خراسان جنوبی یکی از استان‌های شرقی کشور است که مرکز آن بیرجند است. این استان در سال 1383 با مصوبه مجلس به‌عنوان یکی از استان‌های حاصل از تقسیم استان خراسان تاسیس شد. در ابتدا، این استان فقط دارای سه شهرستان بیرجند، نهبندان و سربیشه بود که هنگام تقسیم خراسان قائن نیز به آن اضافه شد. به‌تدریج شهرستان‌های فردوس و بشرویه و بعدتر، طبس نیز به آن پیوست و اکنون 11 شهرستان دارد. این استان از شمال با استان خراسان رضوی، از غرب با استان‌ یزد، از شرق با کشور افغانستان و از جنوب با استان‌های سیستان و بلوچستان و کرمان هم‌مرز است. خراسان جنوبی از نظر مساحت سومین استان کشور اما از نظر جمعیت بیست‌وهشتمین استان است.

 رونق کشاورزی کویری

زرشک، عناب، زعفران و اخیرا پسته از مهم‌ترین محصولات کشاورزی خراسان جنوبی است. این استان رتبه اول تولید محصولات باغی زرشک و عناب و رتبه دوم تولید زعفران و پنبه را در سطح ایران داراست. همچنین این استان، ششمین تولیدکننده انار در بین استان‌های ایران است و شهرستان فردوس پس از شهرستان‌های ساوه و نی‌ریز، سومین تولیدکننده انار در ایران است. پسته، بادام، سیب، گلابی، به، گیلاس، آلبالو، زردآلو، هلو، خرما، توت، شاتوت، گردو، انجیر و سنجد از دیگر محصولات باغی این استان است. در بخش محصولات زراعی، این استان در تولید چغندرقند، رتبه هشتم کشور را دارد و گندم، جو، پنبه، حبوبات، محصولات جالیزی و گیاهان علوفه‌ای نیز در این استان کشت مي‌شود.

میانگین بارندگی سالانه استان خراسان جنوبی، ۱۳۴ میلي‌متر و ميانگين دماي سالانه، 17.5 درجه سلسیوس است که نشان می‌دهد استانی گرم و خشک است. ۹۵ درصد وسعت این استان را عرصه‌های طبیعی در بر مي‌گيرد که از اين ميزان، 22.7 درصد بیابانی، 63.3 درصد مراتع بیابانی، 7.2 درصد مراتع خوب و متوسط و 6.8 درصد جنگلی است. مساحت زیادی از این استان جزو کانون‌های بحرانی فرسایش بادی است که شهرستان قاینات بیشترین سطح و شهرستان سرایان کمترین سطح کانون بحران فرسایش بادی را دارد. پس از الحاق شهرستان طبس به خراسان جنوبی، با توجه به وسعت زیاد بیابان‌های طبس، این استان از ششمين استان بياباني ايران، به دومين استان بياباني تبديل شد.

حدود 98 درصد عناب و زرشک کشور در خراسان جنوبی تولید می‌شود که محصول کشاورزی سنتی این استان به شمار می‌آید. در سال‌های اخیر پسته نیز در سطح انبوه در این استان کاشته شده است. طبق گفته مسئولان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی حدود 25 درصد باغات این استان زیر کشت پسته است که بیشترین سطح زیر کشت استان در شهرستان بشرویه انجام شده. اقلیم و آب و هوای این منطقه شرایط مساعدی را برای تولید محصول پسته مرغوب فراهم آورده است. از دلایل استقبال کشاورزان از توسعه باغات پسته کاهش چشمگیر مصرف آب، مقاومت به شوری زمین و آب و همچنین صرفه اقتصادی این محصول است. تعداد بهره‌برداران پسته در بشرویه حدود 1500 نفر است و کمک به ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی در بخش کشاورزی به‌ویژه در زمینه فرآوری محصول پسته از مهم‌ترین سیاست‌های جهاد کشاورزی اين منطقه بوده است. مهم‌ترین ارقام پسته تولیدشده در بشرویه پسته فندقی، احمدآقایی، کله‌قوچی، بادامی و سفید است.

خراسان جنوبی در بخش دامپروری به پرورش مرغ گوشتی و تخم‌گذار، گاو شیری و گوشتی، گوسفند، بز و شتر به‌صورت سنتي و صنعتي می‌پردازد. اخیرا پرورش شترمرغ نیز در خراسان جنوبی رونق زیادی گرفته و مزارع پرورش شترمرغ زیادی در این استان دیده می‌شود. خراسان جنوبی دارای آب‌وهوای نیمه‌خشک و دشت‌های فراوان است که اقلیم مناسب برای پرورش پرنده‌های کم‌‌آب‌بر است. پرورش شترمرغ جزو صنایع کم‌آب‌طلب است که با توجه به کمبود منابع آبی کشور و خراسان جنوبی اهمیت خود را نمایان می‌سازد. مدت‌هاست که شترمرغ‌ها با توجه به منافع سرشاری که دارند، در نقاط مختلف دنیا اهلی شده و پرورش داده می‌شوند و پرورش شترمرغ در خراسان‌جنوبی نیز مدتی است که جدی‌تر از گذشته دنبال می‌شود. گوشت شترمرغ فاقد چربی و کلسترول بالاست. از چربی شترمرغ برای تولید روغن و صابون استفاده می‌شود. گوشت شترمرغ منبعي غنی از ویتامین‌ها است. همچنین هضم بالایی دارد و بعد از گوشت ماهی از نظر هضم در رتبه دوم قرار دارد. همچنین گوشت شترمرغ میزان چربی بسیار پایینی دارد به‌گونه‌ای که چربی آن یک‌سوم چربی سایر گوشت‌هاست و اسیدهای چرب امگا 3 در آن نیز بسیار زیاد است، پس می‌تواند انتخاب خوبی برای کودکان و زنان‌ باردار باشد. در کنار خواص کم‌نظیر گوشت شترمرغ باید به این موضوع اشاره کرد كه پرورش این پرنده به‌علت مصرف آب کمتر نسبت به گاو و گوسفند دارای ارجحیت است، از این‌رو پرورش شترمرغ به عنوان یک محصول کم‌آب‌خواه بسیار مقرون به صرفه‌تر است. مزیت‌ها و ویژگی‌های شاخص این صنعت نوپا باعث شده بسیاری از افراد به پرورش این پرنده عظیم‌الجثه بپردازند و زمینه اشتغال بسیاری از افراد را فراهم کنند. اگر از ظرفیت‌های خراسان‌جنوبی به‌صورت صنعتی و سرمایه‌گذاری استفاده شود، این استان می‌تواند به تولیدکننده محصولات شتر و شترمرغ حتی در خاورمیانه تبدیل شود.

طبق آمار جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، شترمرغ گوشتی ۱۴ هزار و ۳۱۸ قطعه و شترمرغ مولد ۵۱۵ قطعه در استان وجود دارند. در خراسان ‌جنوبی، 13 واحد پرورش‌دهنده شترمرغ مولد به ظرفیت ۳ هزار و ۸۱۰ قطعه مجوز اخذ کرده‌اند. ۹ واحد پرورش‌دهنده شترمرغ پرواری در استان با ظرفیت ۴۷۵ قطعه پروانه تاسیس گرفتند. ۱۳ واحد در استان پروانه شترمرغ توام با ظرفیت ۱۰ هزار و۳۳۰ قطعه که شترمرغ مولد و پرواربندی دارند، اخذ کرده‌اند. در برخی از شهرهای استان نیز فروشگاه‌هایی که محصولات متنوع حاصل از شترمرغ، از تخم و گوشت گرفته تا چرم را می‌فروشند به چشم می‌خورد.

فعالان پرورش شترمرغ در خراسان جنوبی می‌گویند که از مهم‌ترین امکانات مورد نیاز برای پرورش شترمرغ، محل نگهداری تا سن چهارماهگی، محل نگهداری گله پرواری، گردشگاه، حصارکشی، دستگاه جوجه‌کشی و کشتارگاه داخل مزرعه است و برای فرآوری پوست شترمرغ در استان نیاز به سرمایه‌گذاری و جذب تسهیلات است. نبود کشتارگاه مخصوص شترمرغ در استان بزرگ‌ترین مشکل پرورش‌دهندگان این پرنده عنوان شده چون شترمرغ حیوانی است که در دوره هشت تا 10 ماهگی به بازدهی مناسب می‌رسد و هر شترمرغ پرواری تقریبا 400 کیلو از انواع خوراک نظیر ذرت، یونجه خشک، سویا و کنسانتره مصرف می‌کند، بنابراین اگر به‌موقع کشتار نشود و به فروش نرسد مشکل‌های زیادی را به وجود می‌آورد. پرورش‌دهندگان شترمرغ به‌دلیل نبود مجتمع فرآوری مجبور به خام‌فروشی و زنده‌فروشی شترمرغ‌ها به‌قیمت نازل هستند که عمده این شترمرغ‌ها به اصفهان و شیراز برای بهره‌برداری از گوشت، چرم، ناخن، چشم، پر و غیره حمل می‌شود و سود حاصل از آن عاید دلالان می‌شود.

 گردشگری خاموش

خراسان جنوبی با این‌که استانی تاریخی و پر از بناها و مکان‌های تاریخی و طبیعی مستعد گردشگری است اما خیلی در این زمینه رشد نکرده. این استان در مسیر محورهای ارتباطی استان‌های جنوبي ايران با مشهد قرار دارد. محور اصلی ارتباطی استان‌های یزد، اصفهان، فارس و بوشهر به مشهد، از طبس و فردوس می‌گذرد و همچنین محور اصلی ارتباطی استان‌های کرمان و هرمزگان، از دیهوک و فردوس می‌گذرد. محور ارتباطی استان سیستان و بلوچستان به مشهد نیز از شهرهای نهبندان، سربیشه، بیرجند و قائن عبور می‌کند.

ناحیه‌ای که امروزه بیرجند جزء کوچکی از آن را تشکیل می‌دهد، قُهستان نام دارد. قهستان ناحیه‌ای نسبتا کوهستانی و ناهموار بوده که به‌دلیل شرایط جغرافیایی و موقعیت مکانی در معرض حوادث و جریانات مختلف تاریخی قرار داشته و به‌خصوص در مسیر حوادث پس از ظهور اسلام نقش نسبتا مهمی داشته است. سابقه تاریخی این منطقه به سی تا سی‌وپنج هزار سال قبل از میلاد با توجه به یافته‌های به‌دست‌آمده از غار خونیک در جنوب قاین برمی‌گردد. تولید ابزار پیشرفته از سنگ و تولید سفال از دیگر پیشرفت‌های بشر اولیه است که نشانه‌های تولید آن را در عصر مس سنگی (هزاره پنجم و چهارم قبل از میلاد) در باغستان فردوس می‌توان مشاهده کرد. بررسی‌های اخیر در شهرستان‌های استان خراسان جنوبی منجر به شناسایی و معرفی محوطه‌های پیش از تاریخی خصوصا دوران مس سنگی و مفرغ در منطقه خراسان جنوبی و به‌طور عام قهستان شده که نمونه این یافته‌ها را در شهرستان‌های نهبندان، خوسف، سربیشه، زیرکوه، سرایان، بیرجند و منطقه خضری و دشت بیاض می‌توان مورد مطالعه قرار داد. در دوره تاریخی و براساس کتیبه‌های هخامنشی و نوشته‌های مورخان یونانی، قهستان خاستگاه یکی از اقوام آریایی به نام ساگارتی و بخشی از چهاردهمین ساتراپی هخامنشی به شمار می‌آمده است. سنگ‌نگاره‌های کال جنگال خوسف و لاخ مزار کوچ و همچنین محوطه‌های تاریخی متعلق به این دوره در غالب نقاط استان نشان از اهمیت این منطقه خصوصا در دوران اشکانی و ساسانی دارد که در مسیر ارتباطی شرق به غرب دو امپراتوری بزرگ آن روزگار بوده است. پس از فتح قهستان توسط اعراب در سال 29 هجری قمری، قهستان توسط والیان خلفا اداره می‌شد و تا سال 259 هجری قمری در سیطره عباسیان بود و مدتی نیز جزو قلمرو صفاریان و امرای محلی سیستان بود. از زمان حسن صباح تا تهاجم سپاه هلاکوخان مغول، این منطقه به یکی از مراکز عمده سیاسی فرقه اسماعیلیه تبدیل شد و بعد از الموت، مهم‌ترین مقر حضور فداییان این فرقه بود که با حمله هلاکو طومارشان درهم پیچیده شد. این منطقه در محل تلاقی سه ناحیه مهم خراسان بزرگ در شمال، نواحی داخلی فلات و صفحات جنوبی ایران در غرب و جنوب غربی و ناحیه سند و سیستان در جنوب شرقی قرار داشته است. علاوه بر این، بیرجند به‌دلیل وضعیت توپوگرافی و اقلیم نامساعد و همچنین دوری‌اش از مراکز سیاسی قدرت، زمینه‌ساز حوادث تاریخی خاص هم شده است.

همه این خصوصیات می‌تواند گردشگری خراسان جنوبی را با رونق بسیاری مواجه کند. البته در سال‌های اخیر روی گردشگری این استان کار شده و نشانه رونق آن نیز این است که در تعطیلات نوروز امسال بیش از 2 میلیون و 600 هزار گردشگر از این استان دیدن کردند. این استان علاوه بر زیرساخت‌های گردشگری دارای 37 واحد بومگردی هم هست. گردشگری می‌تواند یکی از راه‌های توسعه خراسان جنوبی باشد اما هنوز به‌اندازه کافی به آن توجهی نشده است. نبود کار پژوهشی در حوزه گردشگری، نبود تبلیغات در فضاهای مجازی، نبود راهنمایان مجرب و دوره‌دیده از جمله مشکلاتی است که هم‌اکنون گریبان‌گیر گردشگری استان شده است. این استان به راه‌آهن سراسری متصل نیست و راه‌اندازی راه‌آهن به‌خصوص در مراکز استان تأثیر بسزایی در جذب گردشگران و رونق صنعت گردشگری در استان خواهد شد. یکی از مشکلات بزرگ حمل‌ونقل در خراسان جنوبی لغوشدن متعدد پروازها است. برقراری پروازهای چارتری به مرکز استان به‌صورت منظم می‌تواند در برنامه‌ریزی گردشگران داخلی و خارجی مؤثر باشد. همچنین برگزار نشدن جشنواره‌های متعدد و منظم در فصول مختلف در استان به‌وسیله ارگان‌های مرتبط به بحث سفر یکی دیگر از عواملی است که مانع جذب گردشگر به استان می‌شود. صنایع دستی نیز در استان خراسان جنوبی رونق زیادی دارد. به‌خصوص قالی‌بافی در بیرجند و چند شهر دیگر سنت دیرینه‌ای دارد. از ميان قریب به 300 رشته و زیررشته شناسايي‌شده و كددار صنايع دستي درکشور، بيش از 80 رشته صنایع دستی در استان خراسان جنوبي شناسایی شده که در گذشته نه‌چندان دور فعاليت داشته‌اند يا دارند.

 معادن پررونق

خراسان جنوبی به‌لحاظ معدنی از توانمندی‌های قابل‌توجهی برخوردار است. در این استان به‌سبب دارابودن شرایط خاص زمین‌شناسی، نشانه‌های معدنی فراوانی به چشم می‌خورد. میزان کل ذخیره برآوردشده معادن استان حدود 409 میلیون تن است و میزان استخراج براساس پروانه بهره برداری حدود 2/2 میلیون تن در سال است. معادن استان شامل گرانیت، منیزیت، کرومیت، بازالت، پرلیت، سنگ لاشه، توف، مرمریت، آهک، دولومیت، بنتونیت، مس، آزبست، سنگ گچ، مارن، فلدسپات، بوکسیت، تراورتن، کائولن، سرب، خاک‌های صنعتی، ولاستونیت و... است. برخی از معادن استان مانند منیزیت، پنبه نسوز و بازالت گذشته از حجم ذخیره احتمالی یا قطعی، به‌لحاظ نوع کانی‌سازی حالت انحصاری دارند. از جمله معادن مهم استان کانسار مس قلعه زری در 180 کیلومتری جنوب بیرجند است که در حاشیه روستای قلعه زری قراردارد. این معدن مهم‌ترین کانون اشتغال مدنی در استان است. در کانسنگ این معدن عناصر طلا، مس، مولیبدن، نقره، سرب، روی، آهن، منگنز، آنتیموان و بیسموت یافت می‌شود که عنصر اصلی و اقتصادی آن مس است. کل ذخیره این معدن 1314875 تن تعیین شده و عیار آن 1.44 است.

استان خراسان جنوبی از نظر توان معدنی نسبت به متوسط سطح کشور از توان بالقوه معدنی بالاتری برخوردار است زیرا به‌جهت فعالیت‌های تکتونیکی شدید، ماگماتیسم و عریان بودن رخنمون‌های سنگی ذخایر معدنی متنوع بوده و دستیابی به آن‌ها ساده است. ذخایر بالقوه و بالفعل متعددی در استان شناسایی شده و پاره‌ای از آن‌ها در دست بهره‌برداری هستند. طبق آخرین اطلاعات، 180 معدن در حال بهره‌برداری در استان در حال فعالیت هستند. بررسی توزیع جغرافیایی معادن استان حاکی از آن است که شهرستان نهبندان با 59 معدن که عمدتا گرانیت، کرومیت و منیزیت است و همچنین شهرستان سربیشه با 37 معدن، بیشترین تعداد معادن را بین شهرستان‌های استان دارا است.

سنگ‌های تزیینی با 72 معدن و ذخیره 65 میلیون تن و عمده پراکندگی در شهرستان نهبندان، سربیشه و درمیان، منیزیت با 22 معدن و ذخیره 3.2 میلیون تن و پراکندگی در محدوده شهرستان‌های نهبندان، سربیشه و بیرجند، بنتونیت با 34 معدن و ذخیره 16 میلیون تن در گستره جغرافیایی شهرستان‌های سرایان، قاینات، بیرجند و فردوس، کرومیت با 7 معدن و ذخیره 433 هزار تن در شهرستان‌های سربیشه و نهبندان، سرب نهبندان با ذخیره 100 هزار تن و معدن مس قلعه زری بیرجند با ذخیره 1.3 میلیون تن و معادن کائولن فردوس با ذخیره قطعی 1.4 میلیون تن عمده معادن و ذخایر معدنی استان را تشکیل می‌دهند. به‌علاوه ذخایر معدنی آهک، بازالت، بوکسیت، پرلیت، توف، خاک‌های نسوز و صنعتی، دولومیت، دیاتومیت، زئولیت، سرب، زئولیت، سیلیس، فلدسپات، مارن و ولاستونیت نیز در استان موجود است. در نتیجه مطالعات و اکتشافات معدنی انجام‌شده طی سال‌های اخیر، پتانسیل‌ها و ذخایر غنی جدیدی از طلا، آهن، مس، سرب، روی و نیکل در سطح استان کشف شده که نویدبخش فرصت‌های جدید سرمایه‌گذاری و توسعه در بخش معدن و صنایع معدنی استان است.

بررسی صنایع فرآوری از محصولات معدنی استان نشانگر نبود صنایع کافی برای تبدیل مواد معدنی خام به محصولات با ارزش افزوده بالا است. برای مثال، بررسی‌ها حاکی از آن است که در سال 1387 استخراج معادن سنگ‌های تزئینی ساختمانی اعم از گرانیت و مرمریت و... حدود 261 هزار تن بوده است. این در حالی است که توان اسمی سنگبری‌های موجود استان در همان سال حدود 460 هزار مترمربع بوده است. با درنظر گرفتن این فرض که از هر تن سنگ، 7 مترمربع سنگ‌تراشیده به دست می‌آید، توان استان در بخش فرآوری سنگ‌های تزئینی در سال 87 تنها 25 درصد استخراج سنگ‌های تزئینی ساختمانی بوده است و این نشان‌دهنده پتانسیل بالای این بخش در ایجاد ارزش افزوده در استان است. 100 هزار تن استخراج سالیانه مس قلعه زری بیرجند به‌طور کامل پس از تهیه کنسانتره به مجتمع مس سرچشمه کرمان منتقل می‌شود. صادرات مواد معدنی استان طبق آمار ارائه‌شده مربوط به گرانیت، بنتونیت، کرومیت و بازالت است که به کشورهای ایتالیا، چین، آلمان، امارات و هلند صادر شده‌اند.

 صنایع ناموزون

استان خراسان جنوبی از نظر تمرکز صنایع یکی از کم‌‌تراکم‌ترین استان‌های کشور است، به‌طوری که در سال 1385، تنها 73 کارگاه صنعتی دارای 10 نفر کارکن و بیشتر یعنی تنها حدود 0.45 درصد از کل کارگاه‌های صنعتی کشور و 0.39 درصد از کل شاغلان این کارگاها در استان مشغول به فعالیت بودند. از مجموع 73 کارگاه فوق تنها 11 کارگاه دارای بیش از 50 نفر نیروی کار بودند که 31 درصد در صنایع مواد غذایی و آشامیدنی و 29 درصد در تولید محصولات لاستیکی و پلاستیکی مشغول به فعالیت بودند. توزیع فضایی صنایع نیز در گستره فضایی استان بسیار ناموزون است، به‌طوری که عمدتا در محدوده شهرستان بیرجند مستقر هستند. محصولات صنعتی عمده استان خراسان جنوبی طی سال‌های اخیر شامل انواع لاستیک، سیمان، موتورسیکلت، انواع زعفران، کاشی و سرامیک، مواد شوینده (صابون، مايع ظرف‌شویی و شامپو) و کیک بوده است. مقصد صادرات لاستیک اتومبیل کشورهای سوریه، امارت (دوبی)، افغانستان، سودان، کویت، یمن، مصر و عراق بوده است. کاشی و سرامیک به کشورهای افغانستان، ترکمنستان، قرقیزستان، قزاقستان، آذربایجان، نخجوان، ترکیه، عراق و امارت و سیمان و صابون و موتورسیکلت به افغانستان صادر شده‌اند.

 راه‌های ارتباطی نامناسب

مشکل راه‌های ارتباطی در خراسان جنوبی از جمله مشکلاتی است که روی اقتصاد و گردشگری این استان سایه انداخته است. این استان به مسیر ریلی متصل نیست و با این‌که استانی مرزی است که مرزهای وسیعی با افغانستان دارد اما زیرساخت‌های مناسب برای بهره‌گیری از این فرصت را ندارد. فرودگاه بیرجند هم با مشکل لغو پیاپی پروازها روبه‌رو است و عملا حمل‌ونقل استان به حمل‌ونقل جاده‌ای خلاصه می‌شود.

به نسبت جمعیت و طول راه‌های آسفالته استان، وضع خراسان جنوبی در حمل‌ونقل جاده‌ای بیشتر معطوف به راه‌های شریانی است که در این امر اتصال‌دهنده سایر استان‌ها است. تا 6 درصد راه‌های شریانی کشور در خراسان جنوبی وجود دارد. در حوزه حمل‌ونقل، 107 شرکت در سطح استان فعال است که یک تا یک‌ونیم درصد سهم کل کشور است که به نسبت جمعیت در سطح بالایی قرار دارد اما به‌لحاظ وسعت در سطح پایین‌تری است. 70 درصد جاده‌های استان نیاز به روکش دارد. در سطح خراسان جنوبی ۲۷ نقطه مهم حادثه‌خیز و ۴۹ نقطه دارای تصادف وجود دارد.

 همسایگی با افغانستان

خراسان جنوبی یکی از استان‌های مرزی کشور و همسایه افغانستان است. در نیمه دوم سال گذشته تنها یکی از معابر مرزی استان فعال بود و مقامات استانی می‌گفتند که تلاش می‌شود تمامی 4 معبر و سایر گذرگاه‌های مرزی استان با کشور افغانستان فعال شوند. 33 درصد از صادرات کشور به افغانستان از طریق خراسان جنوبی به انجام رسیده که بیان‌گر اهمیت و جایگاه مهم استان در این زمینه است. بیش از 90 درصد از حجم مبادلات خراسان جنوبی به کشور افغانستان است، این در حالی است که میزان صادرات سال 96 به افغانستان 896 میلیون دلار بوده است. روزانه بیش از 700 کامیون وارد مرز ماهیرود می‌شود. با باز شدن در واحد صادرات پیش‌بینی می‌شود 30 درصد افزایش صادرات در خراسان جنوبی اتفاق بیفتد. همچنین با توجه به حجم زیرساخت‌های انجام‌شده، خراسان جنوبی می‌تواند برای تسهیل و ارتقاي سطح مبادله کالاي تجاری بین ایران و افغانستان نقش پس‌کرانه بندر آزاد چابهار را ایفا کند.