در برنامه‌ دولت‌های جهان برای مقابله با تغییرات اقلیمی نکات زیاد و مشابهی دیده می‌شود. مثلا همه‌شان توضیح می‌دهند که مردم عادی چطور می‌توانند از طریق بازیافت، به محیط زیست یاری برسانند. اما دولتمردان معمولا هیچ اشاره‌ای به نقش مصرف هرروزه گوشت‌ توسط ما و تاثیر مستقیم آن روی تغییرات آب و هوایی نمی‌کنند. واقعیت این است که بخش دامداری دنیا مسئول آزادسازی پانزده درصد از گازهای گلخانه‌ای است. به گزارش سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد، این رقم چیزی بیشتر از مجموع آزادسازی گازهای گلخانه‌ای توسط خودروها، هواپیماها، قطارها و کشتی‌های جهان است.

کاهش مصرف گوشت گاو راهی آسان و اجرایی برای کاهش آزادسازی کربن است. تحقیقات نشان می‌دهند که هر گاو به صورت متوسط سالانه بین ۷۰ تا ۱۲۰ کیلوگرم متان تولید می‌کند. متان یک گاز گلخانه‌ای مشابه دی‌اکسید کربن است اما تاثیر منفی اقلیمی آن ۲۳ برابر بیشتر از تاثیر دی‌اکسید کربن است. بنابراین، آزادشدن صد کیلوگرم متان در سال مساوی است با آزاد شدن ۲۳۰۰ کیلوگرم دی‌اکسید کربن. این هم مساوی است با سوختن هزار لیتر بنزین. حالا در نظر بگیرید که ۱.۵ میلیارد گاو و گاومیش در جهان چقدر متان تولید می‌کنند.

یکی از نقاط جهان که روی مسئله مقابله با تغییرات اقلیمی متمرکز شده اما مسئله تاثیر مصرف گوشت را جدی نگرفته است، هنگ‌کنگ است. هنگ‌کنگ بالاترین سرانه مصرف گوشت - به خصوص گوشت گاو- را در جهان دارد؛ یعنی از کشورهایی مثل استرالیا، آرژانتین و آمریکا هم جلوتر است. اینکه دولتی مثل هنگ‌کنگ روی کاهش مصرف گوشت و به خصوص گوشت قرمز تاکیدی نمی‌کند، سناریویی است که توسط بسیاری از کشورهای جهان دنبال شده است. اکثر دولت‌های جهان عملا برنامه واقعی برای کاهش آزادسازی کربن در آینده ندارند یا حداقل به سیاست‌گذاری‌های لازم در این خصوص نرسیده‌اند. آگاهی عمومی هم در این خصوص پایین است. یک نظرسنجی جهانی که در سال ۲۰۱۴ توسط موسسه ایپسوس موری انجام شد نشان داد که اکثر مردم گمان می‌کنند بخش حمل و نقل نقشی بسیار مهم‌تر از بخش دامداری در آزادسازی کربن و گرم‌شدن زمین دارد. همچنین در آمریکا تنها ۶ درصد از مردم می‌دانند که مصرف گوشت می‌تواند تاثیری مستقیم روی گرمایش زمین داشته باشد.

برخی کارشناسان معتقدند که این مسئله خیلی جدی‌تر از آن است که به نظر می‌آمده. وانگینیگ ژو پژوهشگر موسسه ورلدواچ در همین راستا می‌گوید: «به صورت کلی در مباحث مربوط به تغییرات اقلیمی،‌ توجه لازم به بخش کشاورزی و دامداری نشان داده نشده. حتی حامیان محیط زیست هم کمتر به این مسئله توجه می‌کنند. اما واقعیت این است که در دنیای امروز، صنعتی‌شدن شدید بخش کشاورزی و دامداری به معنای ایفای نقش گسترده آن در آزادسازی کربن و تبعات ناشی از آن است.»

به گفته وانگینگ ژو، یک علت این قضیه عدم درک منشأ و احتمالات آزادسازی کربن در بخش کشاورزی و دامداری است و یک علت دیگر هم مقاومت سیاسی و اقتصادی در برابر این قضیه می‌تواند باشد. بسیاری از حامیان محیط زیست معتقدند عدم مطرح‌شدن نقش این بخش در گرم‌شدن زمین به احتمال زیاد ناشی از لابی قدرتمند صنعت گوشت در جهان هم هست.

همه گوشت می‌خواهند

بنا بر گزارش موسسه انگلیسی چتهم هاوس، پیش‌بینی شده که مصرف جهانی گوشت تا سال ۲۰۵۰ به میزان ۷۶ درصد افزایش نشان بدهد. نقطه اصلی این رشد هم آسیاست، جایی که یک روند مشخص در عرصه تغذیه دیده می‌شود: افزایش درآمد میلیون‌ها نفر از ساکنان این قاره و نیز رشد روزافزون جمعیت در این قاره باعث شده یک مرحله گذار تغذیه در این قاره صورت بگیرد. پیش‌بینی شده که تا سال ۲۰۲۰ میلادی، هشتاد درصد از رشد بخش گوشت جهان در قاره آسیا مشاهده شود. مصرف گوشت که در برخی نقاط آسیا تا همین یکی، دو دهه اخیر محدود به زمان جشن‌ها و مناسبت‌ها بود، حالا بخش اصلی تغذیه مردم به شمار می‌آید. این مسئله را به خصوص می‌توان در چین مشاهده کرد. بنا بر گزارش موسسه وایلد اِید، مصرف گوشت در چین حالا شش برابر مصرف در سال ۱۹۷۸ است و این روند همچنان رو به افزایش هم هست.

در برخی نقاط چین، گوشت گاو در گذشته حتی به «گوشت میلیونرها» شهرت داشت. اما حالا هر چینی به طور متوسط سالانه ۶۳ کیلوگرم گوشت می‌خورد که تازه نیمی از متوسط مصرف گوشت توسط هر آمریکایی است. به صورت کلی چین یک‌سوم از مصرف گوشت دنیا را تشکیل می‌دهد.

اما چین در این راه تنها نیست. تقاضا برای گوشت دارد در کشورهای دیگر آسیایی مثل اندونزی، هند و ویتنام هم به شدت بالا می‌رود. موسسه چتهم هاوس اندونزی را در پیش‌بینی‌های خود به عنوان یکی از ده کشور اول مصرف‌کننده گوشت در آینده معرفی کرده است. صنعت گوشت گاو جهان در عین حال ویتنام را نیز به عنوان بازاری که تقاضا در آن رو به افزایش است می‌شناسد.

دوباره به بررسی مصرف گوشت در هنگ‌کنگ برگردیم. در هنگ‌کنگ سرانه مصرف گوشت خیلی بالاست و به ۱۴۴ کیلوگرم در سال می‌رسد. یعنی هر فرد هنگ‌کنگی روزانه به صورت متوسط ۴۳۰ گرم گوشت مصرف می‌کند. استرالیایی‌ها هم به مصرف زیاد گوشت معروف‌اند و حتی از آمریکایی‌ها بیشتر گوشت می‌خورند. در مالزی نیز مصرف مرغ یکی از بالاترین‌ها در جهان است.

مصرف گوشت در بسیاری از کشورهای صنعتی دارد از سطح سالم تغذیه‌ای با سرعت فاصله می‌گیرد و از لحاظ آماری، حتی به سه برابر مصرف در آمریکا هم می‌رسد. عدم توجه سیاست‌گذاران به این مسئله، تاثیری جبران‌ناپذیر بر روند گرمایش زمین دارد. بی‌دلیل نیست که شعار «تغییر تغذیه برای مقابله با تغییر زمین» این روزها مورد توجه قرار دارد.

یکی از راه‌های مقابله با تبعات نجومی تغییرات اقلیمی همین است که مصرف گوشت کاهش بیاید. پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که اگر سیاست‌گذاری‌های درست در آگاه‌سازی مردم و محدودکردن مصرف گوشت در دنیا صورت بگیرد، می‌توان تا یک‌چهارم از آزادسازی کربن در جهان را تا سال ۲۰۵۰ محقق کرد.

چین هم عامل است هم راه‌حل

درست است که مشکل افزایش شدید مصرف گوشت حالا در آسیا متمرکز است، اما ظاهرا راه‌حل آن هم در آسیا یافت می‌شود. چین با جمعیت زیاد و تقاضای فزاینده خود برای گوشت در آینده، تعیین خواهد کرد که آیا جهان در مقابله با گرمایش زمین (متاثر از بخش کشاورزی و دامداری) موفق ظاهر خواهد شد یا نه. چین در حال حاضر ابتکار عمل را هم به دست گرفته است و هدف خود را کاهش پنجاه درصدی مصرف گوشت قرار داده است. بنا بر پیش‌بینی‌ها، تحقق چنین هدفی می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ از آزادسازی کربن به میزان قابل توجهی بکاهد.

در این میان حزب کمونیست چین متحدان جالبی هم برای خود پیدا کرده است: چهره‌های مشهور هالیوودی مثل آرنولد شوارتزنگر و جیمز کامرون. این چهره‌ها در همکاری با موسسه وایلد اید وارد تبلیغات برای آگاه‌سازی مردم در خصوص لزوم کاهش مصرف گوشت شده‌اند. شعار بیلبوردهای آنها این است: «گوشت کمتر، گرمای کمتر، زندگی بیشتر». به نظر می‌رسد که مردم چین به این تبلیغات واکنش مثبتی نشان داده‌اند و احتمال آنکه هدف کاهش مصرف گوشت در این کشور محقق شود وجود دارد.

جالب اینجاست که تبلیغات مشابه در کشورهای مختلف دنیا واکنش‌های یکسانی به همراه نداشته است. مثلا واکنش مردم در چین و برزیل به این مسئله خوب بوده اما در آمریکا و ژاپن تمایل مردم به کاهش مصرف گوشت برای کاهش گرمایش زمین چندان مثبت نبوده است. از آنجا که در بسیاری از موارد،‌ دولت‌ها برنامه مدونی در این خصوص ندارند، چهره‌های مشهور ابتکار عمل را به دست گرفته‌اند. یکی از معروف‌ترین این موارد، برنامه ابتکاری پل مک‌کارتنی، موزیسین گروه بیتلز بود که کمپین «دوشنبه‌های بدون گوشت» را راه انداخت و به تدریج شمار زیادی از چهره‌های مشهور مثل جیمی الیور (سرآشپز انگلیسی) و ریچارد برانسون (کارآفرین و میلیاردر) از آن استقبال کردند.

آنچه که مسلم است این است که فرهنگ‌سازی برای کاهش مصرف گوشت در جهان به شدت ضروری است و حتی اگر هم ابتدا در مقابلش مقاومت وجود داشته باشد، به تدریج جواب می‌دهد. یکی از این نمونه‌ها را می‌توان در همان هنگ‌کنگ دید، جایی که ایده دوشنبه‌های سبز (بی‌گوشت) دنبال شد و بنا بر نظرسنجی‌ها، حالا سی درصد از مردم هنگ‌کنگ در این خصوص آگاهی پیدا کرده‌اند. در حال حاضر هزار رستوران و هشتصد مدرسه در هنگ‌‌کنگ پذیرفته‌اند که گزینه‌های غذای گیاهی را در روزهای دوشنبه داشته باشند و حجم زباله را نیز کاهش بدهند. آمار دیگری هم حاکی از آن است که در حال حاضر ۲۲ درصد از مردم هنگ‌کنگ پذیرفته‌اند که حداقل یک روز در هفته را به غذای گیاهی اختصاص بدهند. این به وضوح نشان می‌دهد که آگاهی گام اول است و بعد می‌توان بر مبنای آن اهداف آینده را پیش برد؛ هرچند که نقش دولت هنوز به اندازه‌ای که باید باشد نیست.

سنگاپور هم رویکرد مشابهی را در پیش گرفته و برنامه «دوشنبه‌های سبز و سالم» را دنبال می‌کند، هرچند که ظاهرا ارتباط مصرف زیاد گوشت با گرمایش زمین هنوز برای بسیاری از مردم در این کشور روشن نیست.

به هر ترتیب راه زیادی باقی مانده برای آنکه دولت‌ها در جهان این مسئله را بپذیرند و در موردش کاری انجام بدهند. اما هرچه که زمان بگذرد، زمان مقابله با گرمایش زمین هم بیشتر از دست می‌رود.