رسیدن به 70سالگی مسئله‌ای بسیار مهم برای سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو، است. بسیاری از اتحادها به سرعت از بین می‌روند. تهدیدات خارجی تغییر می‌کنند. منافع ملت‌ها واگرا می‌شوند. هزینه‌ها فشار زیادی وارد می‌کنند. پیمان روسیه و آلمان نازی تنها 2 سال دوام آورد. هیچ‌یک از 7 ائتلاف‌ جنگ‌های ناپلئونی بیش از 5 سال عمر نکردند. مطالعه‌ای که موسسه بروکینگز در سال 2010 انجام داده، 63 اتحاد نظامی را طی پنج قرن اخیر بازشماری کرده‌است، که از بین آن‌ها تنها 10 پیمان عمری بیش از 40 سال داشته‌اند و میانگین طول عمر این ائتلاف‌ها 15 سال بوده.

به گزارش اکونومیست، جنس استولتنبرگ، دبیر کل ناتو می‌گوید «ناتو قدرتمندترین و موفق‌ترین اتحاد تاریخ است، زیرا تاکنون قادر بوده‌ایم که تغییر کنیم.» این سازمان در بدو تولدش تنها 12 عضو داشت و اکنون به 29 عضو رسیده و اگر مقدونیه شمالی هم به آن اضافه شود به عدد 30 می‌رسد. از بین هشت کشوری که رقیب اصلی ناتو، یعنی پیمان ورشو را تشکیل دادند، در حال حاضر هفت کشور عضو ناتو هستند، و جدای از این هفت کشور، سه جمهوری شوروی سابق هم به ناتو پیوسته‌اند. هشتمین کشور پیمان ورشو، یعنی خود اتحاد شوروی هم دیگر وجود خارجی ندارد.

ناتو در چهار دهه ابتدایی عمرش با تهدید شوروی درگیر بود. وظیفه این سازمان طی آن دوره «بیرون نگه داشتن روس‌ها، داخل نگه داشتن آمریکایی‌ها و پایین نگه داشتن آلمان‌ها» بود. این جملات را اولین دبیر کل ناتو، لرد ایسمای گفته‌است. مسئله مهم اینجا بود که پس از سقوط کمونیسم، این اتحاد اعلام پیروزي نکرد و کرکره‌ها را پایین نکشید. بلکه سعی در تقویت خود کرد و به پایدارسازی دموکراسی‌های اروپای شرقی کمک کرد.

پس از اینکه مسائل جدیدی در دنیا پدید آمد، ناتو متوجه شد که یا باید حضور خود در جهان را بیشتر کند، یا دست از کار بکشد. به همین خاطر بود که در افغانستان و بالکان و شاخ آفریقا حضور پررنگ داشت و دارد. بنیان‌گذاران ناتو حتما از دیدن چنین گستره‌ای مبهوت می‌شدند. نکته جالب استفاده از بند پنج این پیمان است که طبق آن، حمله به هریک از اعضا، حمله به تمامی اعضا به حساب می‌آید و پس از حمله 11 سپتامبر توسط القاعده به آمریکا، این بند برای اولین و آخرین بار به اجرا درآمد.

روزهای پیری

حالا که نگاهی به عمر ناتو انداختیم بد نیست به وضعیت کنونی آن هم فکر کنیم. در حال حاضر رابطه آمریکا و ترکیه اندکی سرد شده‌است. اهمیت ترکیه این است که به زودی جای آلمان را در رده دوم پرجمعیت‌ترین اعضاي ناتو خواهد گرفت. برنامه ترکیه برای خرید سیستم دفاعی موشکی از روسیه حال واشنگتن را گرفته‌است. درباره مسئله فتح‌الله گولن هم مشکلاتی بین آمریکا و ترکیه وجود دارد و اردوغان هنوز هم او را مسئول تلاش برای کودتا در سال 2016 می‌داند. در مورد مسئله کردهای سوریه هم اختلافاتی بین دو کشور وجود دارد و ترامپ این کشور را بارها تهدید اقتصادی کرده‌است.

در همین دوران بحث‌های بسیاری هم درباره موشک‌های هسته‌ای میان‌برد وجود دارد. درگیری‌های ناتو با روسیه پایان ندارد و اخیرا این باور هم اندکی جا افتاده که شاید چتر هسته‌ای آمریکا حفره‌هایی داشته‌باشد و اروپا را آسیب‌پذیر باقی بگذارد.

مایک پومپئو می‌گوید که ناتو طی 70 سال فعالیت‌های بسیاری کرده‌است و این‌طور ادامه می‌دهد که «ما می‌خواهیم مطمئن شویم که طی 70 سال آینده هم همین‌قدر اثربخش باشد.» وضعیت ژئوپلیتیکی جهان در حال تغییر است و حفظ چنین جایگاهی خیلی آسان نیست. هر لحظه امکان آغاز جنگ قدرت بیشتر می‌شود. البته در حال حاضر جهان روسیه را به عنوان قدرتی در حال افول نگاه می‌کند، اما به هر حال از توان نظامی این کشور نمی‌توان چشم پوشید. مسئله اما این است که آمریکا در حال حاضر با رقیبی جدید به نام چین روبه‌رو است. کشمکش آمریکا و چین پیش از ریاست جمهوری ترامپ آغاز شد و اکنون تشدید هم شده‌است.

در شرایطی که تمرکز آمریکا بر اروپا کمتر شده و بیشتر به سمت آسیا می‌رود، پیمان ترانس آتلانتیک چطور می‌تواند به بقای خود ادامه دهد؟ این پرسش بسیار مهمی است و تا اینجای کار، ناتو خیلی به آن نپرداخته‌.