«رضایت شما را تضمین می‌کنیم!» این وعده کسی است که «قانون و سیاست سازمان تجارت جهانی» را تبلیغ می‌کند. جادوی تجارت الکترونیک یعنی این‌که یک پادری را می‌توان از آمریکا به تاجیکستان صادر کرد، آن هم با هزینه 35،95 دلار (به علاوه هزینه ارسال). حالا قرار است برنامه جدیدی درباره تجارت دیجیتال توسط سازمان تجارت جهانی ارائه شود، اما این برنامه بیش از این‌که رضایت عمومی را به همراه داشته باشد، تا حالا مناقشه‌برانگیز بوده.

در نشست داووس چند ماه پیش، 76 عضو سازمان تجارت جهانی دور هم جمع شدند تا درباره قواعد جدیدی که شامل «وجوه تجاریِ بازرگانی الکترونیک» می‌شود، بحث کنند. البته در مقایسه با بحث‌های تجاری آمریکا و چین، این مباحثات جنبه همکارانه و دوستانه داشتند. بحث درباره آن‌ها هم ضروری بود، زیرا قواعد مربوط به تجارت زمانی نوشته شده‌بودند که رایانش ابری، چیزی در حد داستان‌های علمی-تخیلی بود. چه چیز بهتر از این‌که، دقیقا در زمانی که دونالد ترامپ اهمیت سازمان تجارت جهانی را زیر سوال برده، ارزش آن را به جهان نشان دهیم؟

داستان از همین‌جا آغاز می‌شود. گرچه آن 76 عضو عهده‌دار 90 درصد از تجارت جهانی هستند، اما در میان اعضای سازمان تجارت جهانی، اقلیت را تشکیل می‌دهند. بسیاری از کشورهای در حال توسعه، ادعا می‌کنند که قواعد تجارت الکترونیک سخت‌گیرانه‌تر دست‌های مقررات‌گذاران داخلی را خواهد بست، و این مسئله به طور کل یک حواس‌پرتی ایجاد خواهد کرد از مسائل مهم دیگر، مثلا محدود کردن کشورهای ثروتمند در زمینه یارانه‌های کشاورزی.

برنامه این است که از چنین شکایاتی دوری شود. این شکایات سالیان سال، مانع ایجاد یک توافق در سازمان تجارت جهانی شده‌اند. به جای این‌که از تمام اعضا خواسته شود که یک توافق چندجانبه را امضا کنند، یک گروه متحدالنظر این قواعد را بین خودشان تنظیم خواهند کرد. مخالفین مشهوری مانند هند و آفریقای جنوبی، اگر به مسائل مطلوب خود نرسند، دیگر نمی‌توانند جلوی توافق را بگیرند. هزینه این‌کار زیر سوال رفتن مشروعیتی است که نیازمند گروهی گسترده‌تر است، و این واقعیت که کشورهایی که امضا نکرده‌اند از تمام سودها و تعهدات دیگران استفاده خواهند کرد، بدون آن‌که خودشان سهمی در این میان داشته باشند.

مشکلات یکی دوتا نیستند. سوزان آرونسون، پژوهشگر دانشگاه جرج واشنگتن می‌گوید «کشورها حتی درک مشترکی از موضوع مورد بحث ندارند.» سازمان تجارت جهانی، تجارت الکترونیک را «تولید، توزیع، بازاریابی، فروش و تحویل کالاها و خدمات از طرق الکترونیکی» تعریف می‌کند. این تعریف بیش از حد گسترده است.

*آینده چه تصویری دارد؟

این توافق می‌تواند ابعاد گسترده‌ای داشته باشد. از ایمیل‌های اسپم گرفته تا عبور سریع کالاها از گمرک؛ از بالا بردن امنیت سایبری تا حفاظت از داده‌های شخصی، می‌تواند در این برنامه گنجانده شود و بدل به تعهدی شود برای همه کشورها. هر دو سال یک ‌بار اعضای این سازمان تعهدی را تمدید می‌کنند که کالاهای ارائه‌شده به صورت دیجیتال را از مالیات معاف کنند، مانند فیلم‌های نت‌فلیکس. یک توافق جدید می‌تواند این پدیده را دائمی کند.

آمریکایی‌ها از تمام این خواص توافق حمایت خواهند کرد. گردش آزادانه اطلاعات به آن‌ها کمک خواهد کرد که با شناخت بهتر بازارهای هدف، فروششان را بیشتر کنند و قطعا از بسته نشدن مالیات روی فروش‌های دیجیتال خود هم حمایت خواهند کرد.

انگیزه‌های این گروه قدرتمند تا حالا خودشان را در توافقاتی بیرون از سازمان تجارت جهانی هم نشان داده. توافق ایالات متحده- مکزیک-کانادا (USMCA) که قرار است در سال جاری به سرعت توسط کنگره آمریکا تصویب شود، هرگونه عوارض گمرکی بر محصولات دیجیتال را منع خواهد کرد. توافق مشارکت ترانس پاسیفیک (TPP) هم همین حالت را دارد. این توافق مورد مذاکره 12 کشور، من جمله آمریکا، بود، و با بیرون کشیدن ترامپ، توسط دیگر کشورها احیا شد. این توافق از دولت‌ها می‌خواهد که برای تحویل گرفتن کد منبع به کمپانی‌ها فشار نیاورند. USMCA یک گام فراتر رفته و الگوریتم‌ها را هم وارد بازی کرده‌است.

بسیاری می‌گویند این باز کردن فضای تجارت الکترونیکی توسط سازمان تجارت جهانی، به این منظور صورت می‌گیرد که بسیاری از مقررات‌گذاران ملی، نتوانند کار خاصی در این زمینه انجام دهند.

بسیاری از کشورهای اروپایی مشکلاتی با این توافق خواهند داشت. قوانین اروپایی، حریم خصوصی را بنیاد حقوق بشر دانسته، و جریان آزاد اطلاعات را در جایگاه بعدی قرار می‌دهد. آمریکایی‌ها (و ژاپنی‌ها) اولویت را به جریان آزاد اطلاعات می‌دهند و پس از آن درباره حریم خصوصی بحث می‌کنند. البته توافق اخیر اتحادیه اروپا و ژاپن نشان می‌دهد که این مسائل آن‌قدرها هم غیرقابل حل نیست.

همان‌طور که قابل حدس است، چین مشکلاتی اساسی با این مسائل دارد. این کشور، با اطلاعات به عنوان مسئله‌ای مربوط به امنیت ملی برخورد می‌کند و هرگز علاقه‌ای به گردش آزاد اطلاعات نداشته. با این حال چین ترجیح داده که علی‌رغم مخالفت در جریان امور حضور داشته باشد تا از بازی بیرون نماند. آمریکا هم اقداماتی برای اعتمادسازی با اروپا انجام داده است. به هر صورت این برنامه می‌تواند همان موفقیتی باشد که سازمان تجارت جهانیِ محدود و محاصره‌شده، به شدت به آن نیازمند است. شاید هم تبدیل شود به نمایشی دیگر، از ضعف این سازمان.