صنایع تبدیلی سال خوبی را پشت سر نگذاشته است چراکه در سال 97 علاوه بر همه چالش های همیشگی اش به تحمل تصمیمات ناگهانی دولت، تنظیم فعالیت ها با مقررات خلق الساعه و جدید و البته نوسانات نرخ ارز هم مجبور بوده است. شاید فکر کنید که صادرات صنایع تبدیلی با افزایش نرخ ارز در سال 97 به خوبی رونق گرفته و نان این صنعت در روغن افتاده اما همه چیز به همین خوبی برای تبدیلی ها پیش نرفته است. سال 97 سالی بود که تولید بعضی محصولات که در سبد خانوار جنبه تشریفاتی داشت حذف شد به این دلیل که هزینه های تولید در کارخانه افزایش یافت. در مورد محصولاتی مثل رب گوجه فرنگی، تصمیم ناگهانی در مورد  ممنوعیت صادرات آن، آزادسازی ناگهانی صادرات و البته افزایش صادرات مواداولیه این محصول یعنی گوجه فرنگی آن هم به طرز چشم گیر به کشورهای همسایه دردسر ساز شد. طی مدت هشت ماه امسال، صادرات رب گوجه فرنگی حدود 66 هزار تن به ارزش 97 میلیون دلار بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل به میزان 22 درصد وزنی و 19 درصد ارزشی کاهش داشته است. در سال 97 هم چنین سیب زمینی و گوشت هم گران شد و تمام صنایع غذایی مرتبط با آن برای تهیه مواد اولیه دچار مشکل شدند. نکته دیگر اینکه صنایع تبدیلی در حوزه ماشین آلات تولید به دلیل تحریم از دسترسی به خدماتشرکت های معتبر اروپایی بازماند. بررسی کوتاه وضعیت شرکت های فعال در این حوزه به خوبی گویای اثرگذاری بی ثباتی اقتصاد ایران بر وضعیت بنگاه های اقتصادی است. آمار هشت ماهه سال 97 نشان می دهد که با وجود همه مشکلات صادرات محصولات کشاورزی و صنایع غذایی 7 درصد رشد داشته که البته نمی توان مابه التفاوت نرخ ارز در داخل و خارج  و افزایش صادرات مواد خام کشاورزی به کشورهای همسایه را در آن بی تاثیر دانست. نکته مهم اینکه  متوسط قیمت هر کیلوگرم صادرات محصولات کشاورزی و صنایع غذایی صادراتی کشور در این دوره، 98 سنت بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل 10 سنت کاهش داشته است. در این بازه زمانی لبنیات و شیرینی و شکلات سهم بیش از 23 درصدی از ارزش صادرات محصولات کشاورزی و صنایع غذایی را به خود اختصاص داده و صادرات پسته نسبت به سال 96، 44 درصد کمتر شده است. در این بین صادرات زعفران 35 درصد رشد یافته است. صادرات لبنیات و بستنی در هشت ماهه سال 97، 242 هزار تن و به ارزش بیش از 455 میلیون دلار بوده است که نسبت به مدت مشابه سال قبل بیش از 19 درصد به لحاظ وزنی و 31 درصد به لحاظ ارزشی کاهش یافته است. گفتنی است که طی این دوره 71 درصد از صادرات محصولات کشاورزی ایران به پنج کشور انجام شده است.

در انتظار بهبود

 با در نظر گرفتن عامل تحریم ها نمیتوان سال 98 را سال خوبی برای صنعت غذایی و محصولات کشاورزی دانست و البته بدون آن هم این سال برای فعالان صنایع غذایی و محصولات کشاورزی خیلی مطلوب نیست. فعالان این صنعت می گویند با توجه به تورمی که در سال 98 انتظار اقتصاد ایران را می کشد، شاید همه چیز برای صنایع تبدیلی سخت تر شود. از سوی دیگر سایه سنگین رکود و کاهش قدرت خرید خانوار آینده این صنایع را مبهم کرده است. آیا روند تغییر مداوم مقررات در سال 98 ادامه پیدا می کند؟ آیا صادرات بی رویه مواد اولیه از بازارچه های مرزی تهیه مواد اولیه برای صنایع تبدیلی را سخت می کند؟ آیا ممنوعیت صادرات به از دست رفتن بازارهای صادراتی یا کمرنگ شدن کالای ایرانی در این بازارها می انجامد؟ آیا قاچاق محصولات خوراکی از جمله دام زنده از کشور ادامه پیدا می کند؟ سیاست های تنظیم بازار دولت به چه شکلی ادامه پیدا خواهد کرد؟تهیه مواد لازم برای بسته بندی هم چنان برای صنایع تبدیلی و خوراکی مشکل خواهد بود؟پاسخ این سوالات در تعیین وضعیت صنایع تبدیلی در سال 98 بسیار اثرگذار است.

کاوه زرگران، رییس انجمن صنایع غذایی ایران:سال97 سال فشارهای متعدد بین المللی برای صنایع تبدیلی بود. این شرکت ها به خدمات صنعتی شرکت های معتبر اروپایی در مورد ماشین آلات نیاز داشتند درحالیکه این شرکت ها از ترس تحریم های آمریکا همکاری با طرف های ایرانی را محدود کرده بودند. از سوی دیگر بی سابقه ترین چالش ها و مشکلات داخلی را در یک سال اخیر شاهد بودیم. این مشکلات ناشی از تغییر قوانین و تنوع مقررات بود که از ناحیه بانک مرکزی و دولت به صنایع از جمله غذایی تحمیل می شد. نوسانات ارزی باعث شد توان مالی قشر ضعیف به خصوص کارگران کاهش پیدا کند و این مسئله وضعیت کار کارفرمایان را هم تحت تاثیر قرار داد. این فشار برای صنایع تبدیلی  دو چندان بود چراکه این صنایع  غذایی مجبورند برای صیانت از برند خود از منابع خارج از کارخانه برای سرپا ماندن صنعت هزینه کنند. از لایحه بودجه سال 98 می توان حدس زد که سال رکود و افزایش تورم است. 19درصد افزایش درآمدهای مالیاتی هم در بودجه پیش بینی شده که به دلیل عدم اجرای زیرساخت های مناسب در بحث مالیات به فشار بیشتر بر صنایع می انجامد. سال 98 روی کاغذ که خوب نیست، امیدواریم که در عمل از تورم و رکود فاصله بگیریم.