اراضی در چرخه تولید کشور حدود 17 تا 18 میلیون هکتار است. سطح اراضی آبی در حال حاضر حدود 8 میلیون هکتار و سطح جنگل‌های کشور بیش از 14 میلیون هکتار و سطح جنگل‌های شمال کشور حدود 1.9 میلیون هکتار بوده است. با این حجم از اراضی امنیت غذایی و وضعیت کشاورزی کشور چگونه است؟

موسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی «خلاصه‌ای از وضعیت امنیت غذایی و کشاورزی در جمهوری اسلامی ایران» منتشر کرده است. این گزارش می‌نویسد: ارتقای امنیت غذایی، افزایش تولید محصولات و کالاهای اساسی برای جمعیت رو به رشد کشور طی چهار دهه اخیر ازجمله مأموریت‌های بخش کشاورزی بوده است تا با استفاده بهینه از قابلیت‌ها، ظرفیت‌ها و منابع داخلی، نیاز غذایی جمعیت کشور که با رشدی بالغ‌بر 134 درصد برخوردار بوده و از حدود 35 میلیون نفر در سال 1356 به بیش از 82 میلیون نفر در سال 97 رسیده است را تأمین کند.

طبق این گزارش مستندات نشان می‌دهد که باوجود محدودیت منابع کشور و از سویی تحریم‌ها و محدودیت‌های دستیابی به یافته‌های علمی و فناوری، ایران در مقایسه با تمامی کشورهای منطقه، از بالاترین ضریب امنیت غذایی برخوردار است، به‌طوری‌که به لحاظ ارزشی کمتر از 10 درصد از ارزش مواد غذای مصرفی کشور که عمدتاً نهاده‌های دام و طیور است از خارج از کشور تأمین می‌شود و در تأمین انرژی موردنیاز حدود 85 درصد از نیاز انرژی مصرفی خانوارها در داخل تولید می‌شود.

علاوه بر این، عمده‌ترین محصول انرژی‌زا در سبد محصولات وارداتی که شامل روغن گیاهی است از خارج تأمین می‌شود و همین امر سبب کاهش ضریب به 85 درصد در تأمین انرژی خانوارها شده است که به‌منظور رفع چالش هم اقدامات حمایتی برای افزایش تولید انواع دانه‌های روغنی صورت گرفته است. این گزارش همچنین می‌نویسد که گندم موردنیاز کشور در سه سال متوالی در داخل تأمین می‌شود و این امر موجب ایجاد ذخایر راهبردی مطمئن هم شده است و همچنین کشور در آستانه خودکفایی شکر قرارگرفته است و در تأمین مرغ و تخم‌مرغ موردنیاز کشور سرمایه‌گذاری سنگینی انجام‌شده که نیاز کشور در این محصولات هم در داخل قابل تأمین است. به‌این‌ترتیب ایران در تأمین نیازهای غذایی کشور در منطقه در بالاترین رتبه قرارگرفته و ازجمله کشورهایی است که دارای امنیت غذایی بالا و بیشترین ضریب خودکفایی در تأمین نیازهای داخلی را در جهان کسب کرده است.

*دستاوردها چه بود؟

سهم بخش کشاورزی حدود یک‌سوم از ارزش‌افزوده کسب‌وکار کشور و یک‌پنجم اشتغال و صادرات غیرنفتی است. کسری تراز تجاری کشاورزی و غذا بهبود مناسبی یافته است. خاستگاه اصلی بخش کشاورزی ایران در مناطق روستایی است. حدود 82 درصد ارزش فعالیت‌های اقتصادی در روستا مربوط به تولید است.

از طرفی طی 40 سال گذشته تولید محصولات کشاورزی با افزایش سالانه حدود 2.5 میلیون تن از 26 میلیون تن در سال 57 به 122 میلیون تن در سال 97 رسیده و درواقع تولید در کلیه زیر بخش‌های کشاورزی افزایش یافت. متوسط رشد ارزش‌افزوده این بخش، مستمر و مثبت بوده است. بررسی شاخص تولید محصولات کشاورزی نشان می‌دهد که سرانه تولید از 742 کیلوگرم در سال 56 با رشدی بیش از 100 درصد به 1486 کیلوگرم در سال 97 افزایش‌یافته است.

افزایش سرانه تولید محصولات کشاورزی ناشی از افزایش سرانه تولید محصولات زراعی، باغبانی، دام و طیور و آبزیان بوده است. افزایش سرانه تولید محصولات باغبانی 163 درصد، افزایش سرانه محصولات زراعی 86 درصد، افزایش سرانه محصولات آبزی 1300 درصد و افزایش سرانه محصولات دام و طیور 94 درصد طی چهار دهه اخیر بوده است.