بیش از یک‌صد سال از آغاز طرح تغییر ساعت (بهره‌گیری از روشنایی نور روز DST)، سپری‌شده است اما در سال‌های اخیر، آثار مثبت و منفی اجرای این طرح بارها مطالعه شده است. بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد، میزان اهمیت نسبی آثار مثبت یا منفی درگذر زمان موجب شده است، کشورها نسبت به تداوم اجرای طرح تغییر ساعت و یا ملغی شدن آن بازاندیشی کنند که در این میان می‌توان به کشورهای آلمان، انگلستان، فنلاند، سوئد و برخی دیگر از کشورهای عضو اتحادیه اروپا اشاره کرد. مهم‌ترین دلیل مدافعان عدم اجرای طرح تغییر ساعت، آثار سوء آن بر سلامتی افراد است که ناشی از تغییر زمان خواب افراد و لزوم تطابق آن بازمان خورشیدی است. مرکز پژوهش های مجلس در گزارشی به بررسی اجراق قانون تغییر ساعت پرداخته است.

این پژوهش نشان داده است، آثار منفی مطرح‌شده از سوی مخالفان این طرح که عمدتاً اروپایی بوده‌اند، در مورد ایران صدق نمی‌کند، زیرا جامعه ایران، فعالیت‌های روزانه خود را علاوه بر زمان محلی، بازمان خورشیدی نیز تطبیق می‌دهد. این موضوع ریشه در اعتقادات جامعه اسلامی به‌ضرورت ادای فرایض توصیه‌شده در دین مبین اسلام دارد.

طبق این گزارش، همچنین اجرای تغییر ساعت در ایران سهم قابل‌توجهی در صرفه‌جویی مصرف انرژی الکتریکی دارد. بررسی‌های انجام‌شده طی سال‌های 13۹3 الی 13۹7 نشان می‌دهد با اجرای این طرح، حدود ۵ درصد از کل انرژی الکتریکی مصرف‌شده صرفه‌جویی صورت گرفته است که ارزش سوخت صرفه‌جویی شده این میزان به‌طور متوسط سالیانه معادل 320 میلیون دلار بوده است.

*تغییر ساعت همیشه هم خوب نیست

در سال 2016، در پژوهشی آستین اسمیت اثر تغییر ساعت را بر رفتارهای اجتماعی 1.5 میلیارد نفر بررسی کرد، وی با رصد اثر تغییر ساعت بر تصادفات مرگبار جاده‌ای به این نتیجه رسید که از سال 2011-2002 با اعمال تغییر ساعت 30 نفر در سال (با هزینه اجتماعی سالیانه 27۵ میلیون دلار) فوت‌شده‌اند. وی با اجرای چهار تست اثرگذاری مکانیسم خواب و نور محیط دریافت که تغییر نور محیط فقط تعیین‌کننده تلفات در طول یک روز می‌شود درحالی‌که کم‌خوابی ناشی از تغییر ساعت در ابتدای بهار، ریسک‌های تصادفات رانندگی را بالا می‌برد.

نتایج پژوهش‌های اخیر پارلمان اروپا نشان داده که اعمال DST فقط 0.5 تا 2.5 درصد از مصرف انرژی را بسته به کشور واقع در اتحادیه اروپا کاهش می‌دهد.

*تغییر ساعت برای ایران مفید است؟

1.تضعیف بسترهای وقوع جرم در کشور

با توجه به اینکه برخی از جرم‌ها نظیر سرقت، تجاوز، خرابکاری و غیره بیشتر در تاریکی هوا رخ می‌دهد، یکی از آثار اجرای طرح تغییر ساعت، کاهش زمینه بروز جرم است. افزایش طول روز موجب احساس امنیت بیشتری در مردم شده و درنتیجه فعالیت‌ها در فضای باز بیشتر می‌شود. مزید توجه است، در خصوص میزان اثرگذاری تغییر ساعت بر رخداد جرم مطالعات قابل‌توجهی انجام‌نشده است.

2. اثرگذاری بر ساعت فیزیولوژیکی افراد

رابرت بال که از منجمین مشهور دهه 1۹00 میلادی است در نوشته‌ای عنوان کرده است که در ساعات بیداری ما انسان‌ها، تابش درخشنده و بدون هزینه خورشید بهتر است و یا نور مصنوعی پرهزینه. وی نتیجه می‌گیرد که برای رفاه انسان، زمان باید تنظیم شود

3. کاهش مصرف انرژی

همان‌طور که پیش‌تر بیان شد، اجرای طرح تغییر ساعت موجب هم‌زمانی بیشتر فعالیت مشترکین برق با روشنایی روز می‌شود. به دنبال چنین شرایطی، میزان مصرف انرژی در طول شب نسبت به حالتی که طرح DST اجرا نمی‌شود، کاهش می‌یابد و اجرای طرح DST کاهش دوره اوج مصرف شب را در پی دارد. اجرای طرح DST موجب می‌شود، بازه زمانی که شبکه تحت تنش ناشی از اوج مصرف (به‌ویژه در دوره شب) است، کاهش یابد و نیروگاه‌ها با بازدهی پایین‌تر برای تأمین نیاز تقاضا در مدت‌زمان کمتری به کار گرفته شوند. درواقع، اجرای طرح DST به دلیل اثرگذاری که بر منحنی بار شبکه به‌ویژه در طول شبکه دارد، موجب استفاده کارآمدتر از سوخت در نیروگاه‌های کشور می‌شود.

بااین‌حال، صرفه‌جویی در مصرف انرژی اصلی‌ترین انگیزه برای اجرای طرح تغییر ساعت در کشورها بوده است. لکن در سال‌های اخیر، آثار سوء تغییر ساعت بر سلامتی افراد جامعه در برخی از کشورهای اروپایی موجب شده تداوم اجرای این طرح با تردید مواجه شود. درواقع در سال‌های اخیر به دلیل افزایش اهمیت سلامتی افراد جامعه نسبت به صرفه‌جویی انرژی، موجب شده برخی کشورها نظیر آلمان، انگلستان، فنلاند و غیره (عمدتاً کشورهای عضو اتحادیه اروپا) گرایش به سمت توقف اجرای طرح تغییر ساعت شکل بگیرد. تنظیم فعالیت افراد آن جوامع بازمان محلی علت اثرگذاری بر سلامتی افراد (تغییر ساعت بیداری و خواب) آن جوامع بوده است. این درحالی‌که است که در کشورهای اسلامی نظیر ایران، تنظیم فعالیت‌های افراد علاوه بر زمان محلی بازمان خورشیدی نیز تنظیم می‌شود.

لذا به نظر می‌رسد، آسیب مترتب ناشی از تغییر ساعت در ایران به گستره‌ای که در کشورهای اروپایی مطرح است، نباشد. از سویی دیگر، اجرای طرح تغییر ساعت نقش بسزایی در کاهش مصرف انرژی برق دارد. بررسی‌های انجام‌شده بر روی منحنی بار 24 ساعته کل کشور طی سال‌های 13۹3 الی 13۹7 نشان می‌دهد به‌طور متوسط حدود 4 درصد از مصرف برق در 6 ماه نخست سال از محل اجرای این طرح صرفه‌جویی شده که معادل 130 میلیون کیلووات ساعت است. این مهم درواقع بیانگر عدم تخصیص معادل 1.6 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی است که ارزش آن به‌طور متوسط سالیانه بالغ‌بر 317 میلیون دلار بوده است.