جریان استارت‌آپی با ورود نسل جدیدی از کسب وکارهای نوپا در حوزه تکنولوژی مثل سلامت دیجیتال، سلول‌های بنیادی، زیست فناوری، هوانوردی و پهپادها وارد فاز جدیدی می‌شود. امروز شاهد بروز نسل تازه‌ای از استارت‌آپ‌های فناوری‌محور در کشور هستیم و این نشان می‌دهد که این جریان نه‌تنها فروکش نکرده بلکه با قدرت بیشتری درحال رشد و نمو است. من به هیچ عنوان فرضیه کاهش رشد استارت‌آپ‌ها و از رونق افتادن این حوزه را قبول ندارم چراکه در هفته رشدنمایی 15 تا 20 درصدی استارت‌آپ‌ها را شاهدیم. این رشد را می‌توان موید این نکته دانست که اکوسیستم استارت‌آپی ایران به سمت رشد تک‌شاخ‌ها حرکت می‌کند و به فضایی می‌رسیم که در آن استارت‌آپ‌های یک میلیارد دلاری فعالیت خواهند کرد. مطالعات میدانی اولیه که به تازگی در معاونت علم و فناوری ریاست جمهوری انجام شده و در روزهای آتی جزئیات بیشتری از آن منتشر خواهد شد نشان می‌دهد که ایران در منطقه آسیای جنوب غربی و خاورمیانه در زمینه رشد و فعالیت استارت‌آپ‌ها بی‌نظیر است. در خاورمیانه کشور ترکیه در روند تولید علم شانه به شانه ایران حرکت می‌کند اما در حوزه کسب و کارهای نوپا و استارت‌آپ‌ها هیچ کشوری از منطقه مثل ایران کار نکرده است. این شواهد نشان می‌دهد برنامه محوری که معاونت علم و فناوری ریاست جمهوری برای توسعه اکوسیستم استارت‌آپی و زیست‌بوم فناوری و نوآوری در کشور دنبال می‌کند، در حال ثمر دادن است.

در حوزه فناوری‌های نو و نوآوری نباید کارهای زودبازده را دنبال کرد. نفوذ تدریجی و بازاریابی مویرگی می‌تواند به رشد جریان استارت‌آپ‌ها و شکل‌گیری شرکت‌های استارت‌آپی قَدَر کمک کند. این مسئله به عنوان زیربنای کار در نظر گرفته شده است.

کارخانه‌های نوآوری در پاریس و برلین از نمونه‌های خوب در رشد تدریجی استارت‌آپ‌ها به شمار می‌آیند. ایران در این زمینه هم از کشورهای پیشرفته دنیا عقب نیست. هم‌اکنون بیش از هزار نفر از فعالان استارت‌آپی در کارخانه‌های نوآوری کشور فعالیت می‌کنند و تا پایان سال جاری با بهره‌برداری کامل از دیگر بخش‌ها این تعداد به بیش از 3 هزار نفر می‌رسد. در دو، سه سال گذشته فعالیت‌های بی‌همتایی در کارخانه‌های نوآوری ایران انجام شده است و شریف استیشن به عنوان یکی از بزرگ‌ترین کارخانه‌های نوآوری کشور فعالیت می‌کند.    

اکوسیستم استارت‌آپی ایران از بعد زیرساختی، فنی و محتوایی هم در بسیاری از حوزه‌ها خوب ظاهر شده است. در فناوری‌های زیستی استارت‌آپ‌هایی در کشور با هدف تولید واکسن و دیگر داروهای نوترکیب شکل گرفته است. در واقع موج دوم جریان استارت‌آپی در کشور با اتکا به فناوری در حال ظهور است. اگر تا دیروز بیشتر استارت‌آپ‌ها در زمینه خدمات شکل می‌گرفت و سهم خوبی از بازار را هم به دست می‌آورد، در سال‌های آتی استارت‌آپ‌ها بیشتر بر مبنای فناوری و تولید شکل می‌گیرند.

برنامه معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری این است که در حین شکل‌گیری استارت‌آپ‌های جدید، فرایند شکل‌گیری شتاب‌دهنده‌های تخصصی هم آغاز شود. این یکی از مهم‌ترین برنامه‌های آینده برای حمایت و هدایت استارت‌آپ‌هاست. بیش از 13 شتاب‌دهنده تخصصی در زمینه‌های آب، محیط زیست، خشکسالی، فناوری هوا و فضا، مواد پیشرفته و چاپگرهای سه‌بعدی، دریا، گردشگری و اپ‌های دریایی در آینده فعال می‌شوند. با تولد این شتاب‌دهنده‌های تخصصی می‌توان به خوبی از منافع جریان استارت‌آپی حفاظت کرد و البته این تلاش نه از بعد دولتی بلکه با نگاه تخصصی و خصوصی است. ما به دنبال شکل‌گیری کسب‌وکارهای خصوصی در زیست‌بوم فناوری کشور هستیم. دولت می‌خواهد با کمترین مداخله بیشترین حمایت از استارت‌آپ‌ها را محقق کند تا این شرکت‌ها به تدریج به جایگاه اصلی خود برسند و در چرخه اقتصاد کشور به کار بیایند.

مشکلات اقتصادی ناشی از تحریم‌ها ممکن است حوزه‌های فعالیت استارت‌آپ‌ها را هم تحت تاثیر قرار دهد اما از نظر من، این آسیب‌پذیری بیشتر ناشی از ضعف زیرساختی است. متاسفانه در حوزه جمع‌سپاری مالی کم کار کرده‌ایم و نهادهای واسط برای هدایت سرمایه‌های خرد به سمت و سوی استارت‌آپ‌ها جان نگرفته‌اند. صندوق‌های سرمایه‌گذاری جسورانه و نهادهای جمع‌سپاری مالی شکل نیافته‌اند و نمی‌توانیم ادعا کنیم که امروز یک فرد دارای سرمایه در بخش خصوصی می‌تواند به راحتی در اکوسیستم استارت‌آپی کشور سرمایه‌گذاری کند. برای فراهم کردن امنیت خاطر سرمایه‌داران خرد و سنتی برنامه شکل‌گیری صندوق‌های سرمایه‌گذاری جسورانه را دنبال می‌کنیم تا در این پلت‌فرم با راحتی خاطر ورود پیدا کنند.

*آینده نگر