«كارآفريني در كشوري درحال ‌توسعه، درگيري‌هاي متعدد، عميق و مداومي دارد. هر روز حتما يك مشكل اقتصادي به وجود مي‌آيد كه بتواند روزت را خراب و ذهنت را بيهوده مشغول كند. اما عصرها، وقتي زير درخت بيد مجنون كارخانه مي‌نشينم (همان بيد مجنوني كه از ارديبهشت تا آبان، به همراه يك صندلي و ميز كوچك، دفتر كار من است) و تك‌‌تك كاركنان را كه اميدوارانه راهي منزل مي‌شوند بدرقه مي‌كنم، دوباره براي مبارزه فردا انرژي مي‌گيرم. به همين دليل هميشه سعي مي‌كنم در لحظه اتمام كار روزانه در كارخانه باشم، تا لحظه خاص و ناب پايان كار را ببینم.» این نگاه حسن انتظار بنيان‌گذار شركت اروم ‌آدا به کارآفرینی است. او که حالا در آستانه 75 سالگی است می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گوید روز بدون کار در زندگی‌اش بی‌معنی است.

حسن انتظار بيستم فروردين سال 1323 در روستاي ديزج شيخ‌ مرجان از توابع شبستر، در خانواده‌اي بازرگان و روستايي به دنيا آمد. فرزند سوم از خانواده‌اي پنج فرزندي بود و پدرش بين تبريز، اروميه و شهرستان‌هاي اطراف به تجارت كالا مشغول بود. او کودکی و نوجوانی‌اش را در زادگاهش گذراند و در 21 سالگی (سال 1344) به ارومیه رفت و وارد بازار کار شد و سال‌ها در زمینه‌های مختلف کار کرد تا اینکه در سال 1355 به فکر راه‌اندازی واحد تولیدی مواد غذایی افتاد و اولین واحد تولیدی خود را با نام «تاتائو» با 77 نیرو تاسیس کرد و البته برای رسیدن به موفقیت شکست‌های بسیاری را هم تجربه کرد. خودش در بخشی از داستان زندگی‌اش نوشته است: «تاتائو،‌اولين واحد توليدي كه احداث كردم، برايم آزمون و دانشگاهي بود پر از تجربيات ارزشمند و ايده‌هاي جديد كه منجر به خلق اروم‌ آدا شد. موفقيت فقط در گرو پذيرش شكست‌هاي كوچك و بزرگ است.»

البته بین راه‌اندازی مجموعه صنعتی تاتائو تا اروم آدا که هردو نام را همسرش از نام‌های ایرانی و فرهنگ آذری برای این مجموعه‌ها انتخاب کرده است، حدود 15 سال طول کشید و زمانی حسن انتظار به فکر راه‌اندازی مجموعه جدید افتاد که تاتائو (که همچنان هم فعال است) به کارخانه‌ای بزرگ با بیش از 3.2 هکتار مساحت و ده‌ها نفر نیروی حرفه‌ای تبدیل شده بود.

انتظار می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گوید که كارآفريني و اشتغال را عاشقانه دوست دارد و در طول سالیان کارش آموخته است که «عشق به كار» و «اعتمادبه‌نفس»، به اندازه سرمایه اولیه مالی براي شروع کار مهم و اثرگذار است. او در متنی که درباره زندگی‌اش نوشته، آورده است: «در حقيقت بايد انرژي مثبت و احساس رضايتمندي را در خود به وجود آوريد، در غير اين صورت در روزهاي سخت، همه‌چيز بر باد خواهد رفت. بارها تا لبه پرتگاه رفته‌ام، اما تا آخرين لحظه ايستاده‌ام، چون به شغلم عشق مي‌ورزم و به لطف خدا ايمان دارم كه هيچ تلاش صادقانه‌اي را بي‌پاسخ و اجر نخواهد گذاشت. من بلندپرواز بودم و به افق‌هاي دور نگاه مي‌كردم. با اين حال، هميشه با قدم‌هاي كوچك و با برنامه‌ريزي شروع كردم. انديشه‌هاي افراطي و بزرگ، انرژي و توان انسان را هرز مي‌دهد. «شروع كارهاي كوچك، ولي قابل اجرا» شما را به موفقيت‌ نزديك مي‌كند و احتمال پيروزي‌تان را افزايش مي‌دهد. اين قسمتي از يك مديريت ريسك است. ضرر خطاي كوچك قابل جبران است ولي سرمايه‌گذاري‌هاي بزرگ، ريسك‌هاي بزرگ را مي‌طلبد. به همين دليل بلندپروازي زيباست، ولي جاه‌طلبي خطرناك است.»

 اروم آدا چگونه شکل گرفت؟

مجموعه صنعتی اروم آدا در ابتدا با هدف تولید رب گوجه‌فرنگی در 15 آبان سال 1370 (17 سال پیش ) و در 9 کیلومتری شهر ارومیه راه‌اندازی شد ولی بعد به تدریج و باتوجه به نیاز مشتریان و سیاست‌گذاری‌های شرکت توسعه یافت تا جایی که هم‌اکنون در این مجموعه 185 نوع محصول تولید می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود. در طول حدود دو دهه فعالیت مجموعه اروم آدا حالا به گروه صنعتی بزرگی تبدیل شده است که مساحت تقریبی آن 52 هزار متر مربع و زیربنای آن حدود 20 هزار متر مربع است.

حسن انتظار می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گوید: «وظيفه اصلي يك كارآفرين، ساخت يك نام تجاري مستحكم و قوي و حفظ آن نام است. كيفيت يك‌شبه اتفاق نمي‌‌افتد و يك هدف نيست، بلكه سبك توليد است که تمام‌شدني نيست، رسيدني نيست، پويا و جاري است. دست يافتن به يك برند مطرح، كار سختي نيست. كافي است تبلغ كنيد، ولي رمز ماندگاري شما كيفيت پايدار محصولاتتان است. مراحل اوليه توليد، ساده‌ترين مراحل كارآفريني است، ولي بعدها نيازمند صرف زمان و توان و انرژي زيادي هستيد برای ماندگاری آن. به قول حافظ «كه عشق آسان نمود اول، ولي افتاد مشكل‌ها».»

علاوه بر اینها او به کار گروهی و خرد جمعی هم معتقد است و می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گوید که هميشه از همكاران و رقبايش و از موفقيت و شكست‌هايش آموخته‌است. او همچنین نگاه ویژه‌ای به تبلیغات و مشتری در کار دارد و این موضوع را می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان در شعارهای کارخانه تاتائو و اروم آدا، «حق با مشتری است» و «کیفیت افتخار ماست»، دید. انتظار درباره اهمیت این موضوع در متنی نوشته است: «از نظر من هميشه حق با مشتري است. پيروي از سلايق مصرف‌كننده به من اعتماد‌ به‌نفس و اعتقاد بيشتري خواهد داد. تمامي رفتارهاي شما بايد مشتري‌محور باشد، سياست‌هاي توليد، خط‌مشي، ضمانت‌ها، تخفيفات و حتي تبليغات. زيرا هرقدر هم كه محصولتان خوب و عالي باشد، بايد آن را به مصرف‌كننده معرفي كنيد. در عين حال بايد به شعور مصرف‌كننده احترام بگذاريد، زيرا تبليغات درست و صادقانه، ‌سرمايه‌گذاري بلندمدت است. شما بايد از سبد كالاي مصرف‌كننده و تغييرات آن اطلاع داشته باشيد. در حقيقت، دادن اطلاعات به بازار (تبليغات) و گرفتن اطلاعات از بازار (سلايق مشتري) ضروري است. اگر خودتان به آنچه توليد مي‌كنيد از صميم قلب ايمان نداشته باشيد، موفق به نفوذ به قلب مصرف‌كننده نخواهيد شد. آنچه از دل برآيد لاجرم بر دل نشيند.»

بنیان‌گذار اروم آدا در کار به ریسک البته با بررسی تمام جوانب معتقد است و می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گوید که تنها ديكته نانوشته غلط ندارد. «زماني كه يك طرح كلي در ذهن دارم، تمامي جوانب را مي‌سنجم. سعي مي‌كنم هيچ نكته مبهمي باقي نگذارم. براي هريك از سوالات مطرح‌شده در خصوص طرح جديد، جواب مناسبي مي‌يابم و كنار مي‌گذارم و بعد از طرح‌ريزي كلي ماجرا، بايد شروع كرد. بايد ريسك كرد. مدير خوب كسي است كه تمامي اطلاعات را جمع و پردازش و نهايتا برنامه‌ريزي مي‌كند و تصميمي قاطعانه مي‌گيرد و براي اجراي آن تصميم، قاطعانه و مقتدرانه مي‌ايستد. تغييرات زياد و برنامه‌ريزي‌هاي تكراري، شما را خسته و تكيده مي‌كند. به هر حال هر كاري ريسك دارد و شما بايد دل بزرگي داشته باشيد. هميشه در لحظه‌هايي كه همكارانم از يك تصميم پرريسك مي‌هراسند، مي‌گويم: «يا مكن با پيل‌بانان دوستي - يا بنا كن خانه‌اي درخورد پيل».»

او همچنین مشكلات را ذات كار توليد می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌داند: «وقتي يك مشكل پيش آمد، اول بايد آن را بپذيريم و سپس تيم مربوط را فراخوانيم و از همه نظرات استفاده كنيم. مشكل حل‌نشده‌اي باقي نگذاريد. شايد ساعت‌ها كار براي حل يك مشكل لازم باشد، ولي به هر حال راه‌حلي خواهيد يافت. بايد از صاحب‌نظران اصلح، نظر بخواهيد. بهتر بگويم، بگرديد مشكلات را بيابيد، قبل از آنكه خودشان قد علم كنند. ارتقاي سازمان در گرو جمع‌آوري اطلاعات درست است. موفيت هميشه در گرو كار تيمي است. شما بايد بازوان قوي داشته باشيد تا بتوانيد خوب كشتي بگيريد. مشتريان شما، دوستان شما، مديران شما، همه و همه مي‌توانند بازواني محكم و مضاعف براي شما باشند. يك توليد‌‌كننده وابسته به مشتريان، توزيع‌كنندگان و عرضه‌كنندگانش است.»

برای انتظار محيط كارخانه، خانه اول او و كاركنانش است. البته به گفته خودش هرگز به دنبال دفتري شيك، مدرن و مجلل نبوده‌ و همیشه عقیده داشته منابع مالي باید هميشه صرف گسترش توليد و سرمايه‌گذاري‌هاي پايه‌اي شود. «سرمايه‌گذاري و خريد خط جديد در شركت تمام نمي‌شود، هميشه يك محصول جديد و ايده جديد هست و اين رمز سبد كالايی 185 قلمي اروم‌آدا است. انگيزه خلاقيت محصول جديد را هميشه در ذهنم مي‌پرورانم. به قول يكي از دوستان، انتظار همه‌چيز را به اين شكل مي‌بيند كه آيا قابليت توليد يا بسته‌بندي و ايجاد ارزش افزوده دارد؟»

او هميشه برای پیگیری کیفیت محصولات کارخانه اروم آدا حتي به كوچك‌ترين خواروبارفروشي‌ها هم سر می‌زند و خودش با اشتیاق در جلسات مديران فروش و ويزيتورهاي نمايندگي‌ها شركت مي‌كند و به درددل‌ها و مشکلات به دقت گوش مي‌‌دهد و معتقد است نکاتی که بیان می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود از مهم‌ترين برگ‌برنده‌های او در ارائه كالاي مرغوب است و بهترين منبع اطلاعاتي برای دسترسي به مصرف‌كننده و خواسته‌هايش محسوب می‌شود. همچنین او در مجموعه صنعتی‌اش مديريت منابع مالي‌ را خود هميشه تحت نظر دارد و می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گوید به دليل اينكه كارش را با حسابداري شروع كرده است همیشه موجودي انبار، موجودي كالا و موجودي منابع مالي را در ذهنش دارد. او همچنین دفتر يادداشتی دارد که همه نکات و موضوعات مهم را در آن می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نویسد و همیشه برای پیشبرد کارهایش به آن مراجعه می‌کند. حسن انتظار همچنین به همراه تعدادی از دوستانش چند سال پیش شركت سرمايه‌گذاري «آتيه سپيد» را در حوزه سرمایه‌گذاری در معادن راه‌اندازی کرد. خود او دراین‌باره نوشته است: «يكي از كارهاي زيباي گروهي كه انجام داده‌ايم تاسیس شرکت سرمایه‌گذاری آتیه سپید است. ما با كمك كارآفرينان و سرمايه‌گذاران بخش خصوصي استان و يك‌كاسه كردن سرمايه‌هاي آنان و در راستاي اجراي اصل 44، شركت آتيه سپيد را با هدف سرمايه‌گذاري در بخش معدن احداث كرديم و در راستاي خصوصي‌سازي، گامي بزرگ برداشتيم كه اميدوارم زمينه‌ساز ایجاد اتفاقات مهم در استان آذربايجان‌ غربي باشد.»

حسن انتظار حالا بعد از بیش از 50 سال تلاش و فعالیت‌های اقتصادی معتقد است معلم اول او در تجارت، پدرش بوده است؛ كسي كه سحرخيزي و سختكوشي را از او آموخت و حساب و چرتكه را به او و دیگر فرزندانش با حوصله یاد داد که حالا به بهترين ميراث و امانت خانوادگی آنها بدل شده است. حسن انتظار مدیرعامل و بنیان‌گذار شرکت اروم آدا همچنان با تمام توان و پشتکار به توسعه و کار فکر می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. روز کاری او از صبح بسیار زود شروع می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود و حتی گاهی زودتر از بسیاری از کارمندانش در اداره و کارخانه حاضر می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود. خودش در این‌باره نوشته: «يك بار دختر كوچكم پرسيد شما تا الان هرگز مرخصي رفته‌اي؟ و من در دل خنديدم و گفتم مرخصي براي چه؟ كار براي من 7 روز هفته و 24 ساعت شبانه‌‌روز تعريف شده است. حتي ذهنم در خواب هم فعال هست. در حال حاضر روياي زيبايي براي فرزندان شهرم در نظر دارم. احداث «دانشگاه كارآفريني و اقتصاد» كه ايده‌اش را با رفتن به اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و كشاورزي تركيه گرفتم. اميدوارم كه با كمك و حمايت اتاق بازرگاني ايران و مردم فهيم شهر تاريخي اروميه و با همفكري و همدلي اعضاي هيئت نمايندگان اتاق بازرگاني آذربايجان غربي بتوانيم خدمتي ماندگار براي كارآفرينان و كارآفريني انجام دهيم و ارتباطي حقيقي بين صنعت و دانشگاه ايجاد كنيم. به قول مارتين لوتركينگ، من رويايي دارم، و براي من آن رويا «كارآفريني» است.»