بررسی آمار صادرات غیرنفتی ایران طی هفت ماهه نخست سال 1397 حکایت از آن دارد که کشور عراق در جایگاه نخست مقاصد صادراتی ایران قرار گرفته است. عراق که در مدت مشابه سال 1396 در ردیف سوم مقاصد صادراتی ایران قرار داشت، در سال 97 رقیب قدرتمند خود، یعنی چین را کنار زده و صدرنشین شده است.

 این گزارش همچنین نشان می‌دهد که 21 درصد صادرات ایران به عراق صورت گرفته و مقایسه ارزش دلاری صادرات ایران به عراق در هفت ماهه نخست سال 1397 نسبت به سال 1396 معادل 55 درصد رشد نشان می‌دهد. اما صدرنشینی عراق در میان کشورهای هدف صادراتی چه معنا و مفهومی دارد؟

سیدحمید حسینی، دبیرکل اتاق مشترک ایران و عراق بر این باور است که عراق می‌تواند به یکی از مقاصد عمده کالاهای صادراتی ایران در بلندمدت تبدیل شود و آمار تجارت خارجی ایران طی شش ماه گذشته نیز نشان داده که عراق از چنین ظرفیتی برخوردار است. او در ادامه گفت: از یک منظر، عراق قادر است با امارات رقابت کند و از منظر دیگر، احتمالاً بتوان در شرایط تحریم، بخشی از نیازهای کشور را با توجه به منابع مالی که از تجارت با عراق به دست می‌آید، از طریق این کشور که به بنادر اردن، ترکیه و کویت دسترسی دارد، تامین کرد.

 او در تحلیل دلایل افزایش صادرات ایران به عراق گفت: یکی از مهمترین دلایل این رشد، می‌تواند ناشی از آن باشد که صادرکنندگان به دلیل اعمال تحریم‌ها، کالاهای خود را از طریق عراق صادر می‌کنند. در عین حال، بازار عراق پس از داعش، ثبات پیدا کرده و وضعیت اقتصادی این کشور تا حدودی بهبود یافته است. بدین ترتیب، رشد صادرات ایران به عراق ممکن است به دلیل افزایش مصرف عراقی‌ها رخ داده باشد.

 اما عامل دیگری که حسینی آن را در افزایش واردات عراق از ایران اثر گذار دانست، افزایش قیمت ارز در ایران و رقابتی شدن کالاهای ایرانی است. او با بیان اینکه کاهش ارزش پول ملی و افزایش قیمت ارز، کالاهای ایرانی را رقابتی‌تر کرده است، افزود: مسئولان می‌خواهند این مساله را القا کنند که افزایش نرخ ارز، تاثیری بر صادرات کالا نداشته است. در حالی که رشد صادرات به کشورهایی نظیر عراق، افغانستان و روسیه که کمتر از تحریم‌های ایران تبعیت کرده‌اند، قابل لمس است. در واقع به دنبال افزایش قیمت ارز در ایران، کالاهای ایرانی نیز در این بازارها رقابتی‌تر شده‌اند. اما از آنجا که افزایش قیمت ارز در کشور، همواره با تشدید تحریم‌ها و محدودیت‌ها همراه بوده، برخی تصور می‌کنند که تعدیل نرخ ارز اثری بر صادرات ندارد.

 این عضو هیات رییسه اتاق ایران و عراق با بیان اینکه، صادرات به عراق در کمتر از 8 ماه توانسته رکورد سال گذشته را نیز کسب کند، ادامه داد: ایران در مقابل صادرات به عراق، واردات قابل توجهی از این کشور ندارد. در حالی که می‌توان بخشی از نیازهای وارداتی کشور را در شرایط تحریم از طریق عراق تامین کرد. آن هم در شرایطی که عراقی‌ها تاکنون، علاقه‌ای به همراهی با تحریم‌های آمریکا نشان نداده‌اند.

سیدحمید حسینی گفت: افزایش واردات از این کشور، مستلزم آن است که به گمرکات مجوز واردات نیز ارائه شود و صادرکنندگان، بتوانند از محل ارزی که در عراق دارند کالا وارد کنند. اکنون صادرکنندگان دینار خود را به صرافان می‌دهند و ریال دریافت می‌کنند. درحالی که می‌توانند دینار را به سایر ارزها تبدیل کرده و کالای مورد نیاز را چه از مرز عراق و چه از سایر مرز‌ها وارد کنند. البته لازم است که بانک مرکزی دینار را به رسمیت بشناسد تا اگر صادرکننده‌ای نمی‌خواهد از محل صادرات خود کالا وارد کند، بتواند دینارش را در سامانه نیما عرضه کند. در این صورت باید بانک‌هایی در عراق فعال شوند و دینار را از صادرکننده دریافت کنند.