قیمت نفت دوباره در بازارهای جهانی رو به افزایش گذاشته و طبق معمول باعث شده که گمانه‌زنی‌ها در مورد تاثیر آن بر اقتصاد جهان بالا بگیرد.

در میان تمام حرف‌هایی که زده می‌شود یک نکته احتمالا اهمیت بیشتری دارد: جهان در سال ۲۰۱۸ کمتر از جهانِ سال ۲۰۱۱ به قیمت نفت وابسته است. برای این موضوع نیز دلایل مختلفی مطرح می‌شود؛ از تلاش کشورها برای کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی گرفته تا نفت شیل امریکا.

جهان با نفت صد دلاری چه خواهد کرد؟

تاثیر قیمت فزاینده نفت روی رشد اقتصادهای جهان با یکدیگر فرق خواهد داشت. به صورت کلی، واردکنندگان بزرگ نفت مثل چین یا برخی کشورهای اروپایی با تورم مواجه خواهند شد. اما تغییرات فصلی را هم باید در نظر گرفت. در نیم‌کره شمالی زمستان دارد فرامی‌رسد و مصرف‌کنندگان چاره‌ای جز مصرف سوخت ندارند. اگر در این کشورها کاری برای تنوع‌بخشی به منابع سوخت صورت گرفته باشد حتما از قبل در جریان بوده و بنابراین انتظار نمی‌رود آنها قادر باشند با سرعت و به خاطر قیمت فزاینده نفت، به منابع دیگری مثل سوخت‌های زیستی رجوع کنند. البته کشورهای مختلفی در دنیا مثل اندونزی توانسته‌اند در این زمینه موفق عمل کنند. اقتصاددانان معتقدند تنها در صورتی که قیمت نفت از بشکه‌ای صد دلار بالاتر برود، اقتصاد جهانی دچار ضربه جدی خواهد شد؛ اما باز هم نه به اندازه سال 2011.

ایران و ترامپ چه تاثیری روی بازار خواهند گذاشت؟

ژئوپلیتیک همچنان مسئله مهمی باقی خواهد ماند. تحریم ایران باعث شد تولید نفت خاورمیانه کم شود اما دونالد ترامپ اصرار دارد اعضای سازمان اوپک را به افزایش تولید نیز مجبور کند تا قیمت نفت بالا نرود. با وجود این، ظرفیت تحقق این خواسته او بالا نیست. این در حالی است که برخی تولیدکنندگان دیگر نفت از جمله ونزوئلا، نیجریه و لیبی نیز با دردسرهایی مثل بحران اقتصادی و جنگ داخلی مواجه‌اند که تولید نفت آنها را دستخوش تحول می‌کند. با تمام این اوصاف، به نظر نمی‌رسد که نفت از بشکه‌ای صد دلار بالا برود.

برنده و بازنده افزایش قیمت نفت کیست؟

کشورهایی مثل کلمبیا و نیجریه که با مشکلات بزرگی مثل کسری بودجه عظیم و کمبود درآمد دولتی مواجه بوده‌اند از افزایش قیمت نفت سود می‌برند و شاید برخی از مشکلاتشان حل شود. اما تولیدکنندگان بزرگ نفت مثل عربستان سعودی و روسیه برنده میدان خواهند بود.

در مقابل، کشورهایی مثل ترکیه، مصر، تایوان، هند،‌ اوکراین، چین و شیلی قرار دارند که از افزایش قیمت نفت ضربه خواهند خورد. این وضع باعث می‌شود اقتصاد آنها در برابر افزایش نرخ بهره در امریکا نیز آسیب‌پذیر شود. همچنین پروتکشنیسم که دارد از سوی دولت ترامپ دنبال می‌شود به آنها ضربه بیشتری خواهد زد. اما هم‌زمان حتی برخی اقتصادهای غرب اروپا مثل نروژ که خودش تولیدکننده نفت است در صورت تغییر زیاد در قیمت نفت با بی‌ثباتی مواجه خواهند شد.

اقتصاد امریکا از قیمت نفت چه تاثیری می‌پذیرد؟

افزایش قیمت نفت در گذشته روی امریکا تاثیر خیلی زیادی می‌گذاشت اما به نظر می‌رسد که در حال حاضر، این تاثیر کمتر است. علتش هم تولید نفت شیل در امریکاست. اقتصاددان‌ها معمولا این‌طور محاسبه می‌کردند که هر ده دلار افزایش در قیمت یک بشکه نفت باعث خواهد شد اقتصاد امریکا در سال بعد به اندازه 0.3 درصد کوچک شود. اما اقتصاددانان امروزه نظر دیگری دارند. مثلا مارک زندی اقتصاددان ارشد مودیز آنالتیکز معتقد است که این تاثیر حالا 0.1 درصد خواهد بود. در همین حال باید به این نکته توجه کرد که ممکن است وابستگی امریکا به نفت وارداتی در سطح صنعتی نتایج اقتصادی شدیدی به همراه نداشته باشد، اما خانواده‌های کم‌درآمد در امریکا تاثیر آن را در پمپ‌ بنزین‌ها به شدت حس خواهند کرد. آنها تقریبا 8 درصد از درآمد پیش از مالیات خود را صرف بنزین می‌کنند و این در حالی است که یک‌پنجم بالای جامعه امریکا (از لحاظ درآمدی) حتی کمتر از یک درصد از درآمدشان در پمپ بنزین‌ها خرج می‌شود.

آیا قیمت فزاینده نفت باعث افزایش تورم در کشورهای مختلف می‌شود؟

قیمت فزاینده نفت اغلب روی قیمت کالاهای مصرفی تاثیر می‌گذارد و آنها را بالا می‌برد. اما اگر قیمت طوری بالا برود که تاثیر واضحی بر بخش حمل و نقل و بخش‌های دیگر بگذارد، تداوم این تاثیر کاملا حس خواهد شد و سیاست‌گذاران مجبورند برای آن چاره‌ای بیندیشند.

تاثیر قیمت فزاینده نفت روی بانک‌های مرکزی چیست؟

اگر قیمت فزاینده نفت باعث افزایش تورم شود، بانک‌های مرکزی دلیلی جدید پیدا می‌کنند برای آنکه سیاست‌های پولی انبساطی نداشته باشند. مثلا بانک مرکزی هند درباره تاثیر واردات نفت گران روی اقتصاد این کشور هشدار داده است. سیاست‌های پولی انقباضی‌تر احتمالا توسط بانک‌های مرکزی کشورهایی مثل تایلند، اندونزی، فیلیپین و آفریقای جنوبی نیز دنبال خواهد شد.