موسسه مطالعاتی اکونومیست هر ساله گزارشی در مورد برترین شهرهای دنیا برای زندگی ارائه می‌دهد. در گزارش سال ۲۰۱۸ میلادی از میان ۱۴۰ شهری که مورد مطالعه و ارزیابی قرار گرفته‌اند، شهر وین پایتخت اتریش برای اولین بار توانست به عنوان برترین شهر انتخاب شود در حالی که در هفت سال گذشته ملبورن استرالیا در جایگاه اول این فهرست قرار داشته است. یکی از عوامل مهم در انتخاب برترین شهر برای زندگی وجود ثبات و امنیت در شهر است که به نظر می‌رسد در  فاصله نیمه اول سال ۲۰۱۷ تا نیمه اول سال ۲۰۱۸ سطح ثبات در وین بیش از ملبورن بوده است. در واقع با وجود اینکه هردو شهر برای بهبود وضعیت زندگی شهروندانشان تلاش زیادی کردند ولی وین در ایجاد ثبات موفق‌تر بوده است و در نهایت توانست شاخص ۹۹.۱ را به خود اختصاص دهد در حالی که شاخص زندگی در شهر ملبورن استرالیا برابر با ۹۸.۴ برآورد شده است.

در میان ده شهر برتر دنیا برای زندگی، شهرهای سیدنی و آدلاید استرالیا هم به چشم می‌خورند که به ترتیب جایگاه پنجم و دهم فهرست را به خود اختصاص داده‌اند در حالی که تنها یک شهر دیگر از قاره سبز توانسته است در میان ده شهر برتر دنیا جای بگیرد و این شهر کپنهاگ پایتخت کشور دانمارک است و نهمین شهر برتر دنیا برای زندگی است.

 در میان ده شهر برتر دنیا برای زندگی شهرهای اوزاکا و توکیوی ژاپن، و ونکوور، تورنتو و کلگری کانادا هم دیده می‌شوند. شهر اوزاکا از سال گذشته تاکنون توانسته جایگاه خود را شش رتبه افزایش دهد و به عنوان سومین شهر برتر دنیا برای زندگی معرفی شود. دلیل پیشرفت این شهر طی یک سال اخیر را می‌توان ارتقای کیفیت خدمات حمل و نقلی، کاهش نرخ جرم و جنایت و در نهایت بهبود کیفیت زیرساخت‌ها و ثبات اقتصادی دانست.

در هر کیلومتر مربع چند نفر زندگی می‌کنند؟

یکی از مسائلی که در این گزارش مورد بررسی قرار گرفته است شمار جمعیت هر کشور در کیلومتر مربع است. آمار نشان می‌دهد در سال ۲۰۱۷ به طور متوسط در هر کیلومتر مربع در استرالیا ۳.۲ نفر ساکن بودند و این نسبت برای کانادا برابر با ۴ نفر است. این در حالی است که بانک جهانی اعلام کرده است به طور متوسط در هر کیلومتر مربع در  کره زمین ۵۸ نفر ساکن هستند. متوسط تعداد ساکنان در هر کیلومتر مربع در امریکا برابر با ۳۵.۶ نفر و در اتریش و ژاپن به ترتیب ۱۰۶.۷ و ۳۴۷.۸ نفر است. اگرچه جمعیت دو شهر وین و توکیو که در این رده‌بندی به عنوان برترین شهرهای دنیا برای زندگی انتخاب شده‌اند و شمار ساکنان در هر کیلومتر مربع هم کم است. از طرف دیگر نرخ جرم و جنایت هم مسئله‌ای است که با دقت زیادی مورد مطالعه قرار گرفته است. آمار نشان می‌دهد در سال قبل به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر از ساکنان وین اتریش ۰.۶۱ جنایت و قتل مشاهده شده است در حالی که در دهلی نو این نسبت برابر با ۳ مورد و در کاراکاس برابر با  ۱۰۴ مورد جنایت است. جالب اینجاست که در شهرهایی که شلوغ هستند و مراکز اصلی تجارت در دنیا هستند، جرم و جنایت بسیار بالا است. به عنوان مثال در شهر نیویورک که در رده‌بندی شهرهای مناسب برای زندگی جایگاه ۵۷ را دارد نرخ جرم و جنایت بسیار بالا است. لندن در این رده‌بندی جایگاه ۴۸ را دارد و جایگاه پاریس ۱۹ است. در این شهرها سطح بالای زیرساخت‌ها، کیفیت بالای بهداشت و درمان و آموزش از عوامل رشد شاخص کلی است در حالی که جرم و جنایت در آنها بسیار بالا گزارش شده است.

شاخص چگونه تهیه می‌شود؟

برای تعیین شاخص کلی که به رتبه‌بندی کشورها  کمک می‌کند پنج فاکتور در نظر گرفته می‌شود. اولین فاکتور که سهم بالایی در تعیین شاخص دارد، ثبات و امنیت است و ۲۵ درصد از شاخص کلی را به خود اختصاص می‌دهد. برای تهیه این شاخص پنج فاکتور در نظر گرفته می‌شود که این فاکتورها عبارت‌ است از: شیوع جرایم کوچک، شیوع جرایم خشن، تهدید به ترور، تهدید به حمله نظامی و تهدید درگیری‌های داخلی و ناآرامی‌های مدنی.

دومین بخش مهم این شاخص، شاخص بهداشت و درمان است که ۲۰ درصد از شاخص کلی را به خود اختصاص داده است. برای تهیه این شاخص هم شش فاکتور مورد مطالعه و بررسی قرار می‌گیرد که عبارت است از: در دسترس بودن مراکز خدمات درمانی خصوصی، کیفیت خدمات‌رسانی درمانی در مراکز خصوصی، دسترسی به خدمات درمانی عمومی، کیفیت خدمات درمانی و بهداشتی عمومی، در دسترس بودن داروهایی که برای تهیه آنها نیازی به تجویز پزشک نیست و در نهایت شاخص‌های کلی بهداشت و درمان. تمامی این شاخص‌ها توسط مرکز مطالعات اکونومیست تهیه شده است و تنها در مورد شاخص کلی بهداشت و درمان است که از گزارش‌های رسمی بانک جهانی استفاده شده است.

سومین بخش از شاخص کلی را شاخص فرهنگ و محیط زیست تشکیل می‌دهد که وزن این شاخص در شاخص کلی ۲۵ درصد است. در تهیه این شاخص نُه فاکتور مهم در نظر گرفته می‌شود. اولین  فاکتور نوسانات دما و سطح رطوبت در شهر است. شرایط جوی به گونه‌ای که برای سفر مناسب باشد و امکان زندگی ساده را به افراد بدهد به عنوان یک فاکتور در نظر گرفته شده است. سطح فساد در کشور، محدودیت‌های اجتماعی و مذهبی، سطح سانسور در بخش‌های مختلف اجتماع، دسترسی به تجهیزات و وسایل ورزشی، دسترسی به امکانات فرهنگی، غذا و نوشیدنی هم از نظر کیفیت و هم از نظر قیمت و در دسترس بودن برای مردم و در نهایت دسترسی به  کالاها و خدمات مصرفی در شهر از فاکتورهای مهمی است که در نظر گرفته شده است.

چهارمین  شاخصی که برای ارزیابی برترین شهرهای دنیا برای زندگی تعیین می‌شود، شاخص آموزش است. سهم این شاخص در شاخص کلی ۱۰ درصد است  و دسترسی به خدمات آموزشی خصوصی، کیفیت خدمات آموزشی بخش خصوصی و شاخص‌های کیفی موجود در بخش خدمات آموزشی دولتی در آن در نظر گرفته شده است.

آخرین شاخص که وزنی معادل ۲۰ درصد در شاخص کلی دارد، شاخص کیفیت زیرساخت‌ها است. در تهیه شاخص کیفیت زیرساخت‌ها هفت عامل در نظر گرفته شده است که از جمله آنها می‌توان به کیفیت شبکه‌های جاده‌ای، کیفیت حمل و نقل عمومی، کیفیت ارتباطات بین‌المللی، در دسترس بودن ساختمان‌های مسکونی و خانه‌هایی با قیمت‌های مناسب و قابل تامین توسط بخش اعظم جمعیت شهر، کیفیت و سطح دسترسی به منابع انرژی، کیفیت و سطح دسترسی به منابع آب و در نهایت کیفیت خدمات مخابراتی اشاره کرد. تمامی این شاخص‌ها توسط مرکز مطالعات اکونومیست تهیه شده است. برآیند این شاخص‌ها، شاخص کلی را که تعیین‌کننده برترین شهرهای دنیا برای زندگی است می‌سازد.

در تشریح شاخص می‌توان این طور بیان کرد که شاخص‌هایی که بین ۸۰ تا ۱۰۰ هستند، نشان‌دهنده این‌اند که شهر مذکور در بخش مورد مطالعه یا با چالشی روبه‌رو نیست یا اینکه چالش‌ها بسیار کم و قابل مدیریت است. شاخص‌های بین ۷۰ تا ۸۰ حکایت از این دارند که زندگی عادی در این شهر در شرایط خوبی است ولی در حالت کلی مشکلاتی در زندگی افراد وجود دارد که ممکن است مردم برای مقابله با آنها با سختی روبه‌رو شوند. شاخص‌های بین ۶۰ تا ۷۰  نشان‌دهنده این است که فاکتورهای منفی روی زندگی روزمره مردم اثر منفی دارد و شاخص‌های بین ۵۰ تا ۶۰ حکایت از این مسئله دارد که شهر از نظر محیط زندگی چندان مساعد نیست. و اگر شاخصی کمتر از ۵۰ باشد نشان می‌دهد که سختی‌های زندگی در آن شهر – از نظر شاخصی که زیر ۵۰ است- بیشتر از بخش‌های آرامش‌زا و خوش است.

کدام شهرها بیشترین رشد را در شاخص تجربه کردند؟

در این مطالعه تهران هم مورد بررسی قرار گرفته است. از میان ۱۴۰ کشور مورد مطالعه تهران به عنوان صد و بیست و هشتمین شهر خوب برای سکونت انتخاب شده است. شاخص کلی شهر تهران برابر با ۵۰.۸ اعلام شده است ولی نکته مثبتی که در مورد این شهر در گزارش آمده، این است که طی پنج سال گذشته شاخص شهر تهران ۵ درصد رشد کرده است. به تعبیر بهتر در سال ۲۰۱۳ تهران در رده‌بندی شهرهای خوب برای زندگی شاخص ۴۵.۸ را داشت ولی در سال ۲۰۱۸ توانسته است شاخص ۵۰.۸ را به خود اختصاص دهد.

در بخشی از این گزارش به شهرهایی اشاره شده است که طی پنج سال اخیر بالاترین نرخ رشد را در شاخص تجربه کرده‌اند. بالاترین نرخ رشد به شهر ابیجان در ساحل عاج اختصاص دارد که این شهر در رده‌بندی برترین شهرهای دنیا برای زندگی جایگاه ۱۲۴ را دارد. در سال جاری شاخص برای این شهر برابر با ۵۲.۲ درصد است و طی پنج سال اخیر شاهد افزایش ۶.۳ درصدی شاخص بود.

هانوی، یکی از شهرهای بزرگ ویتنام که در این رده‌بندی  جایگاه ۱۰۷ را به خود اختصاص داده است طی پنج سال اخیر توانست رشد ۵.۵ درصدی را در شاخص تجربه کند. بزرگی شاخص برای این شهر برابر با ۵۹.۷ گزارش شده است.

شهرهای بلگراد و تهران از نظر نرخ رشد شاخص طی پنج سال اخیر جایگاه سوم را داشتند. این دو شهر توانستند رشد ۵ درصدی را در شاخص خود تجربه کنند ولی شاخص کلی آنها با هم تفاوت زیادی دارد. شهر بلگراد در میان ۱۴۰ شهر مورد مطالعه جایگاه ۸۲ را دارد در حالی که تهران جایگاه ۱۲۸ را به خود اختصاص داده است و بزرگی شاخص برای بلگراد برابر با ۷۲.۲ درصد است در حالی که برای تهران برابر با ۵۰.۸ درصد است.

آخرین شهر در این رده‌بندی به عنوان شهری که بیشترین نرخ رشد شاخص را داشته است، شهر هوشی‌مین متعلق به ویتنام است. شاخص کلی این شهر طی پنج سال اخیر ۴.۴ درصد رشد کرد و  به ۵۷.۱ درصد رسید. این شهر هم‌اکنون در میان ۱۴۰ شهر جایگاه ۱۱۶ را دارد.

 نکته مهم این است که دلیل رشد شاخص در این شهرها  اغلب افزایش نرخ رشد اقتصادی و افزایش ثبات سیاسی  ذکر شده است.

شاخص در کدام شهرها بیشترین افت را تجربه کرده است؟

پنج شهر در دنیا به عنوان شهرهایی که طی پنج سال اخیر بالاترین نرخ کاهش شاخص را تجربه کرده‌اند معرفی شده‌اند. این شهرها عبارت‌اند از کیف، سن‌خوان، دمشق، کاراکاس و آسانسیون. کیف پایتخت اوکراین است که در رده‌بندی ۱۴۰ شهر دنیا جایگاه ۱۱۸ را دارد. شاخص کلی این شهر برابر با ۵۶.۶ درصد است و طی پنج سال اخیر افت ۱۲.۶ درصدی را در شاخص تجربه کرده است. شهر سن‌خوان متعلق به کشور پورتوریکو که در این رده‌بندی جایگاه ۸۹ را به خود اختصاص داده است افت ۸.۹ درصدی شاخص را طی پنج سال اخیر تجربه کرد. شاخص در شهر دمشق پایتخت کشور جنگ‌زده سوریه ۷.۷ درصد و در کاراکاس پایتخت ونزوئلا ۵.۱ درصد تنزل داشته است. آمار نشان می‌دهد شاخص شهر آسانسیون پایتخت پاراگوئه که جایگاه ۱۰۲ را در میان ۱۴۰ شهر دنیا به خود اختصاص داده است در بازه ۵ ساله مورد بررسی ۴.۵ درصد کاهش داشته است.

نکته مهم این گزارش اینجاست که شهرهایی توانستند بالاترین رشد را در شاخص خود تجربه کنند که سطح امنیت را در کشور افزایش داده‌اند. زیرا امنیت باعث می‌شود تا آرامش افراد برای سکونت در آن شهر بیشتر شود و تمایل و انگیزه برای زندگی در آنجا افزایش یابد. اکونومیست در این زمینه نوشت: اغلب شهرهایی که بیشترین پیشرفت را در شاخص تجربه کرده‌اند، شهرهایی بودند که توانسته‌اند ثبات و امنیت را در خود افزایش دهند. در سال‌های اخیر اغلب شهرهای اروپایی به دلیل خطر حملات تروریستی از امنیت لازم برای زندگی آرام برخوردار نبوده‌اند و به همین دلیل شاخصی که برای ارزیابی میزان امنیت در نظر گرفته می‌شد برای شهرهای اروپایی بالا ارزیابی شد ولی آمارها نشان می‌دهد در شش ماه اخیر سطح امنیت در این شهرها بهبود پیدا کرده است.

جهان جای بهتری برای زندگی شده است

این موسسه هرساله شاخص زندگی برای دنیا را نیز تهیه می‌کند. در سال ۲۰۱۸ شاخص کلی کیفیت زندگی در دنیا  برابر با ۷۵.۷ درصد اعلام شدکه نسبت به سال قبل ۱.۳ درصد رشد کرده است. دلیل این مسئله کمرنگ‌تر شدن خطر تروریسم به خصوص در شهرهای کشورهای اروپایی و کشورهای صنعتی است.

ارتقای شاخص برای جهان این نوید را به جهانیان می‌دهد که اوضاع به تدریج  بهتر می‌شود و از آنجا که امنیت و ثبات مهم‌ترین و اصلی‌ترین عامل در تعیین شاخص شناخته می‌شود، بهبود شاخص کلی برای دنیا نشان‌دهنده روند کاهشی فعالیت‌های تروریستی و مرگ و میر ناشی از آن است. ضمن اینکه ثبات و امنیت هم در این شهرها ارتقا یافته است و جنایت‌ها و خشونت‌هایی از قیبل خشونت‌های خانگی و خودکشی به خصوص در میان جوانان روند نزولی داشته است. تمامی این آمارها حکایت از این دارد که به دلیل افزایش آگاهی در دنیا، ما شاهد این مسئله هستیم که به تدریج دنیا به جای بهتر و امن‌تری برای زندگی تبدیل شده است که خبر خوبی برای ساکنان کره زمین است.