صنعت مبلمان منزل و اداری در ایران، به‌ویژه در حوزه مبلمان منازل، در سال‌های اخیر پیشرفت‌های زیادی داشته و توانسته به‌خوبی در میان مصرف‌کنندگان ایرانی جای خود را باز کند. ایران جمعیتی حدودا 80 میلیون نفری دارد، که با در نظر گرفتن پتانسیل بازارهای هم‌جوار خارجی به 130 میلیون نفر می‌رسد. در حال حاضر این مقدار جمعیت کشور، ما را نه‌‌تنها به یکی از جذاب‌ترین بازارها تبدیل کرده بلکه به‌عنوان یکی از بازارهای رو به رشد توانسته سرمایه‌گذاران زیادی را به سرمایه‌گذاری تشویق کند.

در حال حاضر حدود ۶۰ هزار واحد صنعتی و صنفی به تولید و عرضه انواع مبلمان در کشور مشغول هستند و در مجموع می‌توان گفت 8 درصد از اشتغال کشور به این بخش مربوط می‌شود. ارزش بازار ملی مبلمان بالغ بر ۱۲ میلیارد دلار در سال اعلام شده و ظرفیت کنونی تولید این بخش بیش از ۱۵ میلیارد دلار در سال ارزیابی شده است.

بخش مبلمان در ایران به دو بخش عمده مبلمان اداری و خانگی تقسیم می‌شود که این بخش‌ها را می‌توان در شرکت‌های کوچک و متوسط، نه شرکت‌های بزرگ جستوجو کرد. به‌رغم تمامی تحریم‌های محدودکننده، تاکنون تولیدکنندگان مبلمان اداری ایران در حدود 90 درصد از نیازهای داخلی اعم از صندلی، میز، کابینت، کتابخانه، قفسه بایگانی اسناد، پارتیشن‌ها و غیره را در یک بازار رقابتی تأمین کرده‌اند. این پیشگامان، تولیدکنندگان بزرگ یا متوسط با ماشین‌آلات پیشرفته و مدرنی هستند که محصولات تولیدی آنها شامل صندلی، مبلمان صفحه‌ای یا فلزی و پلاستیکی است. به‌دلیل ساختار مبلمان مدرن، چشم‌انداز مشابهی برای تولیدکنندگان مبلمان مدرن خانگی (یا حتی برخی تولیدکنندگان مبلمان اداری) مشاهده می‌شود که البته این چشم‌انداز برای مبلمان کلاسیک وجود ندارد. مبلمان مدرن توسط تعداد محدودی شرکت بزرگ و متوسط تولید می‌شود و اغلب تولیدکنندگان کوچک و خرد به تولید مبلمان کلاسیک اشتغال دارند.

در حال ‌حاضر ایران به یکی از بازارهای جذاب و درحال‌توسعه‌ای تبدیل شده که تولیدکنندگان خارجی با دقت و توجه بیشتری به‌ دنبال اخبار و اطلاعات مربوط به آن هستند. فرصت‌های روبه‌رشد این بازار موجب شده تا CSIL (مرکز مطالعات و تحقیقات صنعتی انگلستان)، ایران را در زمره گروه‌هایی قرار دهد که روند تولید، مصرف و تجارت آنها به‌‌طور مستمر توسط این مرکز (بالغ بر 70 کشور) رصد می‌شود. در سپتامبر 2016، مجله World Furniture Online مصاحبه‌ای با یکی از کارشناسان بازار مبلمان در ایران انجام داد و در آن، چشم‌اندازهای توسعه‌ای، وضعیت فعلی و آینده بازار مبلمان ایران تشریح شد.

وضعیت بازار داخلی

مبلمان ایران در مکان‌هایی که بورس این کالا هستند توزیع می‌شوند و به دست مشتریان می‌رسند. مراکز اصلی توزیع برای تولیدکنندگان مبلمان در ایران به چهار دسته کلی تقسیم می‌شوند. اولین دسته تولیدکنندگان صنعتی بزرگ، نمایشگاه‌ها و فروشگاه‌های انحصاری یا قراردادی هستند که خود را به‌عنوان کانال فروش اصلی مدیریت می‌کنند. دسته دوم، تولیدکنندگان کوچک و متوسط هستند که دارای نمایشگاه‌ها یا فروشگاه‌های خرده‌فروشی‌اند و تعداد آنها در بازار معدود است. باید گفت که دلال‌ها در این بازار مبلمان سودی نمی‌برند زیرا نمایشگاه‌های بزرگ فصلی، اصلی‌ترین محیط ارتباط بین خریداران و تولیدکنندگان هستند.

دسته سوم مراکز اصلی توزیع کالای مبلمان در بازار، تولیدکنندگان کوچک فاقد توان مالی نمایشگاه یا فروشگاه هستند که مجبورند محصولات خود را از طریق فروشگاه‌های حراجی به فروش برسانند که معمولا منجر به نابرابری قدرت چانه‌زنی و قابلیت تخفیف در مقایسه با صاحبان فروشگاه می‌شود. چهارمین دسته هم مکان‌های بورس کالای مبلمان است که در تهران عبارت‌اند از فروشگاه‌های برند در سه بازار یافت‌آباد، خاوران و حسن‌آباد. البته در سال‌های اخیر فروش آنلاین به همراه بازار دیجیتال نیز پدیده جدیدی است که در راستای گرایش جهانی به سمت تجارت الکترونیک به همگان معرفی شده اما تاکنون با استقبال بالایی در ایران مواجه نشده است. با این حال، فروش آنلاین فرصت‌های نویدبخشی را در آینده به همراه خواهد داشت که برندهای زیادی روی آن سرمایه‌گذاری کرده‌اند یا دست‌کم تلاش کرده‌اند که در کنار نمایشگاه‌های فیزیکی، به فروش آنلاین نیز اهمیت بدهند. معمولا در سطح بازار جهانی مبلمان نیز این پدیده رایج است که برندها دارای نمایشگاه‌های فیزیکی بزرگی هستند که محصولات خود را در آن‌ مراکز به نمایش می‌گذارند و فروشگاه‌های آنلاین و فروش دیجیتال نیز مکملی برای این بازار هستند.

واردات و صادرات

در سال‌های اخیر، گمرک ایران رویکرد جدیدی را نسبت به قوانین واردات و صادرات به شکل تجدیدنظر در برخی از قوانین و در راستای سیاست حمایت از تولید داخلی در پیش گرفته است. علاوه بر این محدودیت‌های اصلی واردات از قبیل بازرسی‌های مجدد و اختصاص کد رهگیری برای همه کالاها و محصولات، کاهش یافته است. همچنین کشورهای پیشرو در عرصه مبلمان حضور پررنگی در بازار ایران دارند، به عنوان مثال در حال حاضر شرکت‌های ترکیه‌ای نمایندگی‌های خود را در شهرهای بزرگ ایران افتتاح کرده‌اند و محصولات خود را با برند تجاری خود به فروش می‌رسانند. در سال‌های پس از برجام نیز بازار مبلمان رونق بسیار زیادی داشت اما از وقتی که وضعیت بازار دلار متشنج شده و دوباره زمزمه تحریم‌ها برخاسته است، صنعت مبلمان نیز مثل دیگر صنایع کشور فشارهای زیادی را تحمل می‌کند.

عراق، سوریه، افغانستان و امارات، اصلی‌ترین بازارهای مبلمان ایرانی هستند. طبق آمارهای ارائه‌شده از سوی سازمان توسعه تجارت، در سال گذشته ۱۱ میلیون دلار مبلمان ایرانی به مقصد عراق صادر شده و مقصد ۵۵.۷ درصد از مبلمان صادراتی ایران، عراق بوده است. پس از آن سوریه با وارداتی در حد 2 میلیون دلار، ۱۳ درصد از صادرات ایران در این بخش را به خود اختصاص داده و افغانستان با حدود 2 میلیون دلار سهم ۱۰ درصدی از صادرات مبل ایران دارد. همچنین امارات متحده عربی با واردات ۱.۶ میلیون دلار مبلمان ایرانی به عنوان چهارمین بازار هدف این بخش شناخته شده و 7 درصد از کل صادرات ایران را به خود اختصاص می‌دهد. با وجود این، ایسنا در بهمن‌ماه سال گذشته خبر داد که میزان صادرات مبل در پنج سال اخیر به حدود نصف کاهش یافته است. این در حالی است که 8 درصد از اشتغال کشورمان در این صنعت نهفته است. به استناد آمارهای سازمان توسعه تجارت، صادرات مبلمان به این کشورها در سال گذشته نسبت به سال قبل افزایش نسبی داشته است. البته اگر صادرات به این بخش را در یک مقطع زمانی پنج‌ساله در نظر بگیریم، صنعت مبلمان از صادرات ۳۰ میلیون دلاری در سال ۱۳۹۱ به ۱۶ میلیون در سال ۱۳۹۵ رسیده است.

در سطح بازارهای جهانی، چین، آلمان و ایتالیا بزرگ‌ترین صادرکنندگان مبلمان در جهان هستند و ۳۱ درصد از مجموع صادرات مبلمان دنیا به چین مربوط می‌شود. کشورهای هلند، امریکا و مکزیک دیگر صادرکنندگان بزرگ مبلمان در سطح جهان به شمار می‌روند.

بسیاری از کارشناسان صنعت مبلمان معتقدند که برای شکوفایی این صنعت در داخل ایران باید در دو مسیر قدم برداشت؛ اول این‌که تولیدکنندگان از مواد اولیه جدید استفاده کنند و یراق‌آلات مورد استفاده در این صنعت را ارتقا دهند. قدم دوم نیز این است که با دست‌یابی به بازارهای هم‌جوار، صنعت‌گران مبلمان بتوانند محصولات خود را در بازارهای خارجی عرضه کنند و به صادرات دست بزنند. در این میان، اگر برندهای خارجی و مرغوب نیز بتوانند وارد ایران شوند، به دلیل این‌که رقابت در بازار ایجاد می‌کنند، غیرمستقیم باعث شکوفایی صنعت مبلمان در داخل نیز خواهند شد. در وضعیت فعلی، یکی از مشکلات مرتبط با این حوزه به نوسانات و جهش‌های قیمتی در دو عرصه چوب و پارچه (به عنوان اصلی‌ترین پیش‌نیازهای تولید مبلمان) بازمی‌گردد. در واقع، سرعت تغییرات قیمتی به میزانی بالا است که امکان برنامه‌ریزی و پیش‌بینی دقیق را از بازار و تولیدکنندگان مبلمان سلب می‌کند.

اتحادیه‌‌ای متشکل از برندها

اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان مبلمان ایران در سال 1379 و با همت جمعی از پیشکسوتان صنف و صنعت مبلمان بنیان‌گذاری شد. سرعت‌گرفتن روند بازسازی و توسعه اقتصادی کشور در دهه 70، فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقبال گسترده بازار مصرف کشورهای تازه استقلال‌یافته و آغاز دور جدید سرمایه‌گذاری در بخش توسعه واحدهای تولید مبلمان، همگی از جمله دلایلی بود که گروهی از پیشکسوتان از نسل دوم صنعت‌گران مبلمان ایران را بر آن داشت تا برای ساماندهی روند بی‌برنامه صادرات مبلمان از کشور و نیز کمک به توسعه همه‌جانبه این صنعت، اتحادیه‌ای تحت عنوان «اتحادیه صادرکنندگان مبلمان منزل و اداری» در اتاق بازرگانی ایران به ثبت رسانند و تاسیس کنند.

مرحوم جواد رجبی راد، سعید صادقی، سیدحسین افشار امین، مسعود برمکی، جمشید صبوری، علیرضا عباسی، عبدالحسین عباسی، داوود معصومی، حسن صادقی، جهانگیر آریان‌پور کاشانی، محمدعلی شبستری و دیگران، پیشکسوتانی بودند که قدم در راه تاسیس این اتحادیه گذاشتند و برای رشد و اعتلای آن زحمات زیادی متحمل شدند. بعد از 10 سال فعالیت، در سال 1389 و با پیوستن جمعی از تولیدکنندگان صاحب برند مبلمان به این اتحادیه، نام آن به «اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان مبلمان ایران» تغییر یافت.

اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان مبلمان ایران در طول 18 سال فعالیت، مطابق با مفاد اساسنامه خود، پنج دوره سه‌ساله فعالیت خود را تحت هدایت هیئت‌ مدیره هر دوره به انجام رسانیده است و هم‌اکنون، ششمین دوره فعالیت اتحادیه تحت هدایت ششمین هیئت مدیره منتخب در جریان است. جلسات مجمع سالیانه اتحادیه در اواسط هر سال برگزار مي‌شود و طی آن، گزارش عملکرد هیئت مدیره و بازرسان به اطلاع اعضای اتحادیه می‌رسد.