قیمت هر بشکه نفت خام در سال 2014 به زیر 100 دلار آمد و از آن موقع زیر این خط مرزی که از نظر روانی در بازارها اهمیت دارد باقی مانده است. با این حال، نفت برنت که معیار بین‌المللی نفت به حساب می‌آید، در 12 ماه گذشته 46 درصد افزایش یافته و در هفته‌های اخیر به بشکه‌ای 80 دلار رسیده است. بخشی از این افزایش قیمت به خاطر قدرت‌گرفتن دوباره اقتصاد جهانی بوده است. صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده است که رشد اقتصادی جهان امسال به بالای 3.9 درصد برسد که قوی‌ترین رشد از سال 2011 به حساب می‌آید. با وجود این، آنچه نگران‌کننده است این است که تولیدکنندگان نفت بیش از گذشته در تنگنا قرار دارند و هر نوع وقفه در تولید می‌تواند به‌سرعت از چاه نفت تا پمپ‌بنزین‌ها منعکس شود. در ادامه نگاهی انداخته‌ایم به تاثیر قیمت‌های بالاتر نفت بر گستره‌ای از بازیگران مهم این بازار.

 تاثیر بر اقتصاد جهان

با اینکه درست است که قیمت‌های بالاتر نفت عموما باعث تاثیر منفی بر رشد اقتصادی جهان که یک اقتصاد به‌اصطلاح نفت‌بَر است می‌شود اما باید گفت که اقتصاد جهان کمتر از گذشته به نفت اتکا دارد. طبق آخرین تحقیقات، میزان نفتی که برای مقدار معینی از رشد اقتصادی در جهان نیاز است، 7 درصد کمتر از نفت مورد نیاز برای همین میزان رشد در سال 2007 است. البته تاثیر قیمت‌های بالاتر نفت کشور به کشور متفاوت است. کشورهایی که نفت وارد می‌کنند خسارت بیشتری می‌خورند اما کشورهای صادرکننده نفت تکان می‌خورند.

 اثر روی بیرون آمدن امریکا از برجام

قیمت نفت در نیمه امسال 18 درصد افزایش یافت که نیمی از افزایش آن ناشی از تقاضای بیشتر جهانی بوده است. بقیه آن احتمالا به خطر شوک‌ عرضه بوده است. تقریبا روزانه یک میلیون بشکه تولید نفت خام با تصمیم ترامپ برای تحریم ایران کم می‌شود اما برخی از تحلیل‌گران می‌گویند که کشورهای رقیب ایران در منطقه با استخراج بیشتر نفت ممکن است این کمبود تولید را جبران کنند.

 برندگان قیمت بالاتر

واضح است که عربستان سعودی که بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان است و در اوپک هم نقش پررنگی دارد و با روسیه بر سر محدود نگه‌داشتن تولید توافق کرده، می‌تواند از قیمت‌های بالای نفت درآمدهای بیشتری کسب کند. نفت بیش از یک‌پنجم رشد تولید ناخالص داخلی این کشور را در سال 2016 ایجاد کرده است. دیگر برندگان ممکن است نیجریه و کلمبیا باشند که افزایش درآمدشان از صادرات نفت می‌تواند اقتصاد لرزان دولت‌های آنها را تقویت کند و به شرکت‌های دولتی نفتی اجازه بدهد که سرمایه‌گذاری‌های بیشتری انجام دهند.

بازندگان که هستند؟

واردکنندگان محض نفت مثل مصر، هند، ترکیه و اوکراین با قیمت‌های بالاتر نفت بیشترین ضرر را می‌کنند. اجبار با پرداختن پول بیشتر برای نفت باعث می‌شود که کسری تجاری این کشورها بیشتر شود و این بازارهای نوظهور در معرض این خطر قرار بگیرند که افزایش نرخ بهره در امریکا خروج سرمایه‌های خارجی را در این کشورها کلید بزند. اروپا نیز که سرعت رشدش آسیب‌پذیر و فعالیت‌های اقتصادی‌اش در حد معمول است از جمله بازندگان خواهد بود. جالب اینکه روسیه هم که در کنار عربستان و امریکا عنوان بزرگ‌ترین تولیدکنندگان را یدک می‌کشد، ممکن است از قیمت‌های بالای نفت آسیب ببیند چون در ازای فروش نفت به ارزهای خارجی‌، تعادل ارز روبل آن به هم می‌ریزد. در ونزوئلا هم که صادرکننده نفت است اما به‌دلیل کمبود سرمایه‌گذاری و نبود فناوری‌های به‌روز در استخراج نفت مشکل دارد، قیمت‌های بالای نفت می‌تواند تولید نفت این کشور را به کمترین میزان در 30 سال گذشته برساند.

 قیمت بالاتر به معنی تورم بیشتر است؟

پاسخ به این سوال بیشتر بستگی به این دارد که چطور هزینه انرژی در هزینه‌های کالاهای مصرفی یک کشور نقش بازی می‌کند. برای مثال، در اندونزی،‌ مالزی و نیوزیلند قیمت سهم انرژی در تولید دورقمی است. در چین که بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان است، تورم کمی بالا خواهد رفت. قیمت‌ها همین حالا هم در سال 2018 2.3 درصد افزایش داشته‌ است، درصورتی‌که در سال 2017 به‌اندازه 1.7 درصد بالا رفت. در امریکا قیمت‌های بالاتر نفت، قیمت کالاها را کمتر از آنچه در افزایش‌های گذشته نفت بالا برد اضافه خواهد کرد. بخشی از این اتفاق به این دلیل است که سهم انرژی در ترکیب تولید کالاها در این کشور کاهش پیدا کرده است.

نقش بانک‌های مرکزی

اگر قیمت‌های نفت بالاتر برود و به‌طور چشمگیری نرخ تورم نیز رشد یابد، بانک‌های مرکزی دلایل کمتری خواهند داشت برای اینکه سیاست‌های پولی را در وضعیت فعلی نگه دارند. همین حالا هم بانک‌های مرکزیِ کشورهایی مثل هندوستان اعلام کرده‌اند که در صورت افزایش نرخ تورم به‌علت زیاد شدن قیمت نفت، نرخ بهره بانکی را زیادتر خواهد کرد. بانک‌های مرکزی دیگر نیز باید برای ایجاد تعادل در بازار دست به چنین کارهایی بزنند.