نسبت به چند سال گذشته که خودروهای حاضر در خیابان ها شناخته شده و مشخص بود، حالا یکسری خودروها دیده می شود، هیچ نام و نشان خاصی ندارند و تنوع شان هم زیاد است. خودروهایی چینی که حالا سهم مهمی از خودروهای کشور را شامل می شوند.

مرکز پژوهش های مجلس به بررسي سهم خودروهاي با منشأ چيني از بازار خودروسازي كشور پرداخته است.  نتایج این تحقيق نشان مي دهد كه سهم عمده واردات قطعات منفصله از چين مربوط به خودروهاي چيني مونتاژ داخل است و هرگونه تغيير در رویه تخصيص و قيمتگذاري ارز، بر 17.4 درصد از بازار خودرو ـ كه سهم خودروهاي چيني مونتاژ در داخل است ـ تأثير گذاشته و مي تواند موجب تشدید شوك ها به بازار خودرو شود.

این گزارش می نویسد: خودروسازان چيني در اواسط دهه 80 به طور جدي به صنعت خودروي ایران وارد شدند. همكاري چيني ها در ابتدا تنها با بخش خصوصي صنعت خودرو كشور بود، اما رفته رفته توانستند با خودروسازان بزرگ كشور نيز همكاري خود را آغاز كرده و بخشي از سبد محصولات ایران خودرو و سایپا و پارس خودرو را هم نصيب خود كنند.

در سال 1396 نسبت به سال 1395 سهم خودروهاي سواري چيني مونتاژ در داخل به توليد كل خودروهاي سواري كشور با 3.6 درصد رشد به 15.9 درصد رسيد. این روند افزایشي در سه ماهه نخست سال 1397 نسبت به سه ماهه اول سال 1396 ادامه یافت و به سهم 17.8 درصد رسيد. این در شرایطي است كه آمارهاي وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان مي دهد خودروسازان چيني چندان به داخلي سازي در ایران پایبند و متعهد نبوده و بيشتر قطعات مورد نيازشان را از طریق واردات تأمين مي كنند. با نگاهي به آمار واردات قطعات منفصله مشخص مي شود طي دوره سال هاي 1386 تا سه ماهه نخست سال 1397 بيش از 16 ميليارد دلار صرف واردات قطعات منفصله خودرو شده است كه سهم چين از این ميزان واردات بيش از 30 درصد و معادل 5 ميليارد دلار بوده است. طي این دوره واردات قطعات منفصله از چين به كشور روندي صعودي داشته و حتي در زمان تحریم در سال هاي 1391 و 1392 هم این روند تقریباً ثابت باقي مانده است. طبعاً از این ميزان واردات قطعات بخش قابل توجهي از آنها متعلق به خودروسازان یا به عبارت بهتر مونتاژكاران چيني بوده است.

براساس آمار انجمن خودروسازان و جمع آوري اطلاعات از طرف كارشناسان مركز، با نگاهي خوشبينانه بجز دانگ فنگ كه بين 30 تا 40 درصد سهم داخلي سازي آن برآورد مي شود، سایر خودروهاي مونتاژي چيني در كشور از حداكثر 30 درصد ساخت داخل بيشتر نيست. اگرچه دقيقاً مشخص نشده است كه این سهم داخلي سازي، شامل چه قطعاتي مي شود، اما قابل برآورد است كه حدود 14 درصد آن شامل رنگ و مونتاژ مي شود و مابقي را نيز قطعاتي مانند تایر، باتري و صندلي تشكيل مي دهند كه جزو ساده ترین قطعات صنعت خودرو به حساب مي آیند. شركت ایران خودرو، یك محصول چيني دیگر بجز دانگ فنگ به نام هایما را نيز در سایت خراسان خود مونتاژ مي كند، شاسي بلندي كه بين20 تا 30 درصد آن، ساخت داخل دارد كه اگر از این ميزان 14 درصد سهم رنگ و مونتاژ كسر شود، بين 6 تا 16 درصد قطعات آن از داخل و مابقي قطعات منفصله از مسير واردات تأمين مي شود.

علاوه بر ایران خودرو، سایپا و پارس خودرو نيز محصولات چيني را در سبد توليدات خود جاي داده اند و این در شرایطي است كه داخلي سازي آنها در محدوده 20 تا 30 درصدي قرار دارد. در این بين، برليانس كه در مدل هاي مختلف در پارس خودرو مونتاژ مي شود در سه ماهه نخست سال 1397 با رشد 38 درصدي توليد به تيراژ 12232 دستگاه رسيد. این مدل نيز از 20 تا 30 درصد ساخت داخل برخوردار است. دیگر محصول چيني گروه خودروسازي سایپا در بنيان توسعه صنعت خودرو- بن رو 300 S آریو (چري) است كه حدود 20 درصد ساخت داخل است. از طرفي چانگان با رشد 124 درصدي در سه ماهه نخست سال 1397 به توليد 3917 دستگاه در شركت سایپا كاشان رسيده است.

گروه بهمن محصولاتی به نام B 50 و B 30 (خودروهاي متعلق به شركت FAW چين) و هاوال H2 را مونتاژ مي كند و ميزان داخلي سازي قطعات آنها بيش از 20 درصد نبوده است. دیگر خودروساز بخش خصوصي یعني كرمان موتور كه بخشي از سبد محصولاتش را مدل هاي چيني تشكيل مي دهند نيز توانسته تنها در محدوده 20 تا 30 درصد داخلي سازي را در خودروهاي مورد نظر ایجاد كند. این خودروساز، محصولات ليفان و جك را در مدل هاي مختلف مونتاژ مي كند.

مدیران خودرو دیگر خودروسازي بخش خصوصي صنعت كشور است كه فقط به مونتاژ خودروهاي چيني مشغول است. این شركت درحال حاضر محصولاتی متعلق به چري چين مانند ام وي ام و تيگو و آریزو را مونتاژ مي كند و هنوز نتوانسته داخلي سازي آنها را از مرز 30 درصد بيشتر كند.

با مقایسه قيمت كارخانه و حاشيه بازار مي توان به وضوح دریافت كه به دليل نبود بازار رقابتي در ارتباط با خودروهاي شاسي و نيم شاسي همچون هایما و هاوال حدود 40 درصد اختلاف قيمت وجود دارد.

به این ترتیب سهم خودروهاي چيني مونتاژ داخل در سال 1396، حدود 15 درصد بوده است كه این سهم در سه ماهه نخست سال 1397 تا 17.4 درصد نيز رشد داشته است. مطابق قسمت (ب) همين نمودار سهم شركت ایران خودرو و گروه سایپا از خودروهاي چيني مونتاژ داخل 51 درصد است. این بدین معنا است كه حدود 7.5 درصد از بازار خودروي كشور در اختيار خودروهاي چيني مونتاژ داخل شركت ایران خودرو و گروه سایپا است.