اندکی بیش از ده سال پیش کمپانی جینکو- سولار که در شانگهای واقع بود، وارد کسب‌وکار انرژی خورشیدی شد و در همان ابتدا روزگار بسیار خوشی را سپری می‌کرد. آن زمان تولید انرژی خورشیدی در سطح جهان از طریق یارانه‌های دولتی یا تعرفه‌های تشویقی انرژی رشد سریعی را سپری می‌کردند. آلمان در سال 2010 تبدیل به بزرگ‌ترین بازار خورشیدی جهان شد و از چینی‌ها درخواست خرید پنل‌های خورشیدی می‌کردند. اینکه چرا چین باز هم به تولیدکننده اصلی بدل شده بود طبق معمول نهفته در کمک‌ها و مشوق‌هایی دولتی بود که قدرت رقابتی این کشور را از باقی جهان بالاتر برده بود.

با پدید آمدن بحران یورو، یارانه‌های دولتی اروپایی قطع و زمین برای چین فراخ‌تر هم شد. چین تمام زمین‌های غربی‌اش را به مزارع خورشیدی تبدیل کرد و از طریق تعرفه‌های تغذیه - یا همان تعرفه‌های تشویقی انرژی- به سمتی حرکت کرد که در سال 2013 به بزرگ‌ترین بازار پنل خورشیدی جهان تبدیل شد و از آلمان سبقت گرفت. سال گذشته این کشور 53 گیگاوات (GW) پنل نصب کرد، و این یعنی پنج برابر امریکا، دومین بازار جهان. کمپانی جینکو در سال 2016 به بزرگ‌ترین تامین‌کننده پنل در جهان تبدیل شد و تقریبا 10GW پنل را سال پیش به جهان صادر کرد. این را هم در نظر بگیرید که 6 کمپانی از 10 تولیدکننده بزرگ جهان، چینی هستند.

متخصصان به این فراز و نشیب‌ها «ترن خورشیدی» می‌گویند. همه دیدیم زمانی که یارانه‌ها و مشوق‌های دولتی وجود داشته باشند یک صنعت رشد می‌کند و در نبودشان به ویرانی کشیده می‌شود. همه‌چیز به خوبی پیش می‌رفت تا اینکه اول ماه ژوئن همین سال دولت چین اعلام کرد که به بسیاری از پروژه‌های نصب پنل خورشیدی جدید، دیگر تعرفه تشویقی تعلق نمی‌گیرد.

از تمام پروژه‌های مقرر، احتمالا 20GW کنار گذاشته شود. تحلیل‌گران می‌گویند با پایین آمدن تقاضا شاید قیمت پنل‌های چینی تا 30درصد کاهش پیدا کند و اگر این اتفاق سریع بیفتد شاید بازارهایی جدید برای این صنعت در جهان پدید بیاید و این اولین توقف صنعت انرژی خورشیدی در قرن بیست و یکم است.

این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که صعنت انرژی خورشیدی در سطح جهان هرروز قابلیت بیشتری برای رقابت با انرژی‌های متداولی نظیر زغال‌سنگ و گاز طبیعی پیدا می‌کند. کشورهای اروپایی نظیر بریتانیا و اسپانیا هم به شدت تعرفه‌های تشویقی را کاهش داده‌اند و الان همه ما با یک سوال روبه‌روییم: آیا این پایان کار یارانه‌های خورشیدی است؟

چه خواهد شد؟

چین به این دلیل تعرفه‌های تشویقی را قطع کرد که سال گذشته کسری یارانه به توسعه‌دهنده‌ها در این کشور تا رقم 15میلیارد دلار رشد کرد و آنها نتوانستند به باقی افراد واجد شرایط یارانه بدهند. البته که چین به دنبال نحوه جدیدی از حمایت خواهد بود. اخیرا به جای تعرفه تشویقی، چین یک مسابقه به اسم «نفر اول» برگزار می‌کند و برنده، شرکتی است که بتواند با کمترین هزینه برق خورشیدی تولید کند. قراردادهای بلندمدتی هم بر اساس همین قیمت با آنها بسته خواهد شد. نتیجه این شده که چین با جایگزین کردن PPA به جای تعرفه‌های تشویقی، خواهد توانست هم با کنار گذاشتن بخش زیادی از یارانه‌ها مقداری پول کنار بگذارد و هم بازار انرژی خورشیدی را بیشتر به سمت رقابتی بودن مقابل زغال‌سنگ هل دهد.

گرچه هنوز افراد بسیاری وجود دارند که PPA را هم، مانند باقی فقره‌های یارانه‌ای، عامل اخلال در بازار می‌دانند و بحث بر سر کیفیت این برنامه هنوز به اتمام نرسیده، اما به احتمال زیاد آینده این صنعت هم در چین و هم در سطح جهان بهبود پیدا خواهد کرد.

شرکت مشاور «Bloomberg New Energy Finance» پیش‌بینی می‌کند که با پایین‌تر آمدن قیمت پنل‌ها، انرژی خورشیدی تا سال 2019 محبوبیتی بیشتر پیدا می‌کند و شاید بازار جدیدی در کشورهایی فقیر پیدا کند که از پس تقاضای بالا برای انرژی برنمی‌آیند. با پایین آمدن این قیمت‌ها شرکت‌های چینی که اخیرا توسط امریکا مورد مالیات 30درصدی قرار گرفته بودند، شاید دوباره فرصت حضور رقابتی در این کشور را -که خودش هم جنسی از یارانه‌ را برای این صنعت پرداخت می‌کند- کسب کنند. گرچه فروش شرکت امریکایی «First Solar» پس از اعمال تعرفه‌های گمرکی رشد داشت، اما سقوط 30درصدی قیمت محصولات فتوولتاییک می‌تواند از پس این مسئله برآید و به همین خاطر است که در همان روز 1 ژوئن، سهام «First Solar» حدودا 20درصد سقوط کرد.

متخصصان می‌گویند این «ترن خورشیدی» هنوز راه زیادی جلوی رویش دارد. گرچه انرژی خورشیدی بزرگ‌ترین منبع انرژی نو در جهان است اما هنوز هم تنها 2درصد برق جهان از این راه تامین می‌شود و ما نیازمند پیشرفت‌های تکنولوژیک هستیم. پیشرفت‌هایی که اخیرا کند شده اما چین در همان برنامه «نفر اول» برای آن هم مشوقی در نظر گرفته است. حیف که تنها شرکت‌های چینی توان حضور در آن را دارند.