اراک را می‌توان اولین شهر مدرن ایران دانست که در دوران قاجاریه بنا و به‌سرعت به قطب تجارت و بازرگانی کشور تبدیل شد. در روزهایی که اوج حکومت قاجار و رونق کسب‌وکار در اراک بود، بیش از پنجاه کمپانی خارجی در اراک شعبه داشتند و تجارت به حرفه اصلی اقتصاد این خطه تبدیل شده بود. اما به‌تدریج با سیاست‌گذاری‌های صنعتی بلندمدت و کلان، اراک از شهری با چهره تجاری به شهری صنعتی تبدیل شد. در سال 95، بالاترین نرخ مشارکت اقتصادی و در سال گذشته با نرخ بیکاری 7.4 کمترین نرخ بیکاری کل کشور را به خود اختصاص داد. استان مرکزی رتبه پنجم را از لحاظ ارزش افزوده صنعتی، رتبه ششم را در زمینه اشتغال صنعتی و جایگاه پنجم را در شاخص توسعه‌یافتگی صنعت دارد.

اما به گفته برخی از منتقدان، این دستاوردها دارای مشکلاتی نیز بوده است. شاید بتوان گفت بزرگ‌ترین قربانی توسعه صنعتی استان مرکزی، محیط‌زیست آن است. به‌ویژه شهر اراک که از قضا صنعتی‌ترین شهر استان نیز هست، از مشکلات بزرگ زیست‌محیطی رنج می‌برد؛ در این شهر که تنوع زیستی بسیاری نیز دارد، آلودگی هوا، آب، خاک، مدیریت نامطلوب و پسماندها از جمله خطراتی هستند که محیط‌زیست را تهدید می‌کنند.

کشاورزی و گل

استان مرکزی استانی است که تقریبا در مرکز ایران قرار دارد و بزرگ‌ترین شهر و مرکز آن اراک است. با اینکه اراک را می‌توان شهری دانست که در دوران قاجار بنا شده اما استان مرکزی ریشه در دوران مادها و هزاران سال پیش دارد. در گذشته‌های دور جزو منطقه‌ای بود که «عراق» نامیده می‌شد که با تسلط اعراب به «عراق عجم» تغییر نام داد. این استان پایتخت صنعتی ایران شناخته می‌شود. استان مرکزی در حدود 1.8 درصد از مساحت کشور را شامل می‌شود و دارای 12 شهرستان است. 32 تشکل و انجمن و اتحادیه صنعتی در این استان وجود دارد و بسیاری از کارخانه‌های مهم صنعتی کشور در آن واقع است. می‌توان گفت استان مرکزی قطب ماشین‌آلات صنعتی ایران است.

شاید کمتر بتوان استان مرکزی را استانی دارای کشاورزی قوی در نظر گرفت؛ حدود 19 درصد استان اراضی کشاورزی است و بیش از نیمی از مساحت آن را مرتع تشکیل می‌دهد. با این حال، رونق برخی از محصولات کشاورزی در این استان چندان کم نیست. محصولات کشاورزی استان شامل گندم، جو، آفتاب‌گردان، حبوبات، پنبه، چغندرقند، گوجه فرنگی، پیاز، انگور، خشکبار، سبزی‌جات، انار، طالبی، هلو، پسته، بادام و گردو می‌شود. اما آنچه که رسته کشاورزی و زراعت استان مرکزی را از دیگر استان‌های کشور متمایز می‌کند، کاشت گل و گیاه در آن و وجود شهر محلات در این استان است.

طبق آخرین آماری که مدیر جهاد کشاورزی شهرستان محلات به خبرگزاری صداوسیما داده است، بیش از ۶۰۰ میلیون انواع گل و گیاه زینتی در ۹ ماه اول سال گذشته در محلات تولید و روانه بازار‌های داخلی و خارجی شد. از این تعداد، ۴۵۰ میلیون گل‌های فصلی و نشایی، ۹۵ میلیون گل‌های شاخه‌بریده، ۷۵ میلیون درخت و درختچه زینتی و ۲۱ میلیون گل‌های آپارتمانی بوده است. تولیدات گل و گیاه زینتی در محلات امسال در فضای باز و گلخانه به وسعت ۹۰۰ هکتار انجام می‌شود.

حدود ۳۰ درصد از مردم محلات در صنعت گل اشتغال دارند و به گفته کارشناسان گل و گیاه در استان مرکزی، دانش فنی تولید گل محلات در دنیا بی‌نظیر است. محلات از ویژگی‌های منحصربه‌فردی از جمله قرارگرفتن در مرکز جغرافیایی و جمعیتی کشور، ارتفاع یک هزار و ۷۵۰ متری از سطح دریا، احاطه دشت به وسیله کوه‌های بلند، شیب رو به جنوب منطقه و بافت خاک مناسب برای پرورش انواع گل برخوردار است. سابقه گلکاری در محلات بیش از ۷۰ سال است و در این شهرستان ۵۵ هزار نفری، افزون بر سه هزار نفر به صورت رسمی در قالب ۷۰۰ واحد تولید و پرورش گل و گیاهان زینتی مشغول به کار هستند.

به‌طورکلی، سطح زیر کشت گل و گیاهان زینتی در استان مرکزی ۹۹۰ هکتار است که حدود ۹۰ درصد آن متعلق به شهرستان محلات است. محلات بیشترین سطح زیر کشت و پرورش انواع گل و گیاه زینتی را در کشور دارد و ۱۸ درصد از سطح زیر کشت کشور، ۱۲ درصد از تولید گل شاخه‌بریده، ۸۰ درصد تولید گل‌های فصلی نشایی، ۲۱ درصد از تولید درخت و درختچه‌های زینتی و ۱۴ درصد از گیاهان آپارتمانی کشور در محلات انجام می‌شود. تولید ۳۵۰ گونه مختلف گیاهان زینتی، آپارتمانی و فضای سبز، محلات را به یکی از قطب‌های پرورش و تجارت گل و گیاه ایران تبدیل کرده است.

افزون بر اینها، کشاورزی به‌صورت محصولات باغی و زراعی نیز یکی از مهم‌ترین و توانمندترین بخش‌های اقتصادی استان است که نقش بسزایی در تأمین نیازها و امنیت غذایی مردم استان و کشور دارد. کل اراضی قابل کشت استان بیش از 855 هزار هکتار است که در حال حاضر، حدود 670 هزار هکتار آن مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. میزان تولیدات بخش کشاورزی استان مرکزی، بیش از 8.2 میلیون تن در سال، شامل 9.1 میلیون تن محصولات زراعی، حدود 480 هزار تن محصولات باغی و 470 هزار تن محصولات دامی است. این استان در زمینه انار با تولید 150 هزار تن محصول در سال رتبه دوم، در پسته با تولید هشت هزار تن رتبه ششم و در کشمش با تولید هشت هزار و 600 تن، رتبه نهم کشور را دارد.

این استان همچنین با تولید حدود 53 هزار تن گوشت قرمز، 54 هزار تن گوشت سفید و 324 هزار تن شیر و 348 هزار تن تخم‌مرغ علاوه بر تأمین نیاز استان، به ترتیب رتبه پنجم، دهم ، دوازدهم و هشتم را در کشور دارا است و می‌تواند این محصولات را به استان‌های دیگر نیز ارسال کند.

 رتبه ممتاز صنعتی

استان مرکزی یکی از قطب‌های مهم اقتصادی و تولیدی کشور است. تولید ناخالص داخلی این استان در سال 1392 بدون احتساب نفت، معادل 18.4 هزار میلیارد تومان بود و با سرانه تولید ناخالص داخلی معادل 14.7 میلیون تومان در جایگاه هفتم کشور قرار دارد. سهم بخش صنعت و معدن این استان از تولید ناخالص داخلی آن 36 درصد، بخش کشاورزی بیش از 13 درصد و بخش خدمات نیز حدود 51 درصد است. رشد اقتصادی در استان 7.35 درصد و نرخ بیکاری نیز حدود 7 درصد است که در هر دو نرخ، وضعیت مطلوبی نسبت به میانگین کشوری دارد.

سابقه شکل‌گیری صنعت در استان مرکزی به حدود 50 سال قبل بازمی‌گردد؛ کارخانه‌جاتی همچون ماشین‌سازی اراک، آلومینیوم‌سازی، هپکو، واگن پارس، آذرآب، کمباین‌سازی و غیره از جمله پرسابقه‌ترین واحدهای صنعتی استان مرکزی است. برخی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین واحدهای تولیدی کشور از جمله پالایشگاه نفت امام خمینی (ره)، پتروشیمی شازند، کارخانه‌جات سیمان و دیگر نام‌های معتبر در صنعت کشور در این استان مستقر هستند و در حال حاضر به علت وجود بیش از دو هزار و 900 واحد صنعتی، استان از منظر شاخص توسعه‌یافتگی صنعتی در جایگاه چهارم کشور قرار دارد.

صنایع فلزی، ماشین‌سازی و ساخت تجهیزات، مواد و محصولات شیمیایی، برق و الکترونیک، تجهیزات پالایشگاهی، نیروگاهی و نفت و گاز، خودرو و نیرو محرکه و صنایع کانی غیرفلزی، مهم‌ترین گرایش‌ها و زمینه‌های فعالیت واحدهای صنعتی استان مرکزی هستند. این تنوع باعث شده است که استان مرکزی از نظر تنوع صنعتی دارای رتبه اول کشوری باشد. این استان در تولید برخی از محصولات صنعتی از جمله انواع شمش و بیلت آلومینیوم، انواع شیشه و محصولات شیشه‌ای، عایق رطوبتی، الیاف مصنوعی، انواع لوله، پروفیل و مقاطع صنعتی فولادی و آلومینیومی، محصولات پتروشیمی، سیمان، سنگ‌های ساختمانی فرآوری‌شده، ماشین‌آلات راه‌سازی و کشاورزی و انواع واگن و لوکوموتیو دارای جایگاه ویژه‌ای در کشور است.

امکانات رشد صنعتی در استان مرکزی مهیا است و به همین دلیل توانسته است چنین رشدی در تولید ناخالص داخلی و صنعتی‌شدن پیدا کند. وجود شهر صنعتی بزرگ کاوه، 21 شهرک صنعتی دولتی و خصوصی، 16 ناحیه صنعتی و 9 قطب صنعتی برخوردار از امکانات زیرساختی، در کنار مناطق ویژه اقتصادی ساوه و زرندیه و همچنین گمرکات اراک، ساوه و زرندیه، موجب شده است تا این استان از نظر تأمین زیرساخت‌های موردنیاز برای استقرار و شکل‌گیری صنعت از موقعیت ممتازی در کشور بهره‌مند شود.    

یک استان صادرات‌محور

با اینکه پتروشیمی شازند باعث شده است استان مرکزی از نظر تولیدات نفتی رتبه بالایی در ایران داشته باشد، اما تولیدات و صادرات غیرنفتی نیز در این استان وضعیت مطلوبی دارد. استان مرکزی در زمینه صادرات  غیرنفتی طی برنامه پنجم توسعه تا حدود 5 میلیارد دلار رشد کرد و از این مقدار، بیش از 90 درصد صادرات به صادرات محصولات صنعتی اختصاص داشت. مقصد صادرات صورت‌گرفته از استان بیش از 48 کشور است که از مهم‌ترین آنها می‌توان به ترکیه، عراق، افغانستان، ترکمنستان، پاکستان، امارات متحده عربی، سوریه، بلژیک و ایتالیا اشاره کرد. مهم‌ترین کالاهای صادراتی استان شامل فرآورده‌های پتروشیمی، شمش آلومینیوم، شیشه و مصنوعات مرتبط، مواد شوینده، انواع لوله و پروفیل، الیاف مصنوعی، انواع روغن‌های صنعتی، پسته، گل و ماهیان زینتی و خدمات فنی و مهندسی است. می‌توان با این وضعیت، به‌خوبی مدعی شد که استان مرکزی یک استان قوی با تولید صنعتی صادراتی به شمار می‌رود.

طبق آمار رسمی سازمان صنعت،‌ معدن و تجارت استان مرکزی، سال گذشته بیش از یک میلیارد دلار محصولات استان مرکزی به خارج از کشور صادر شد که نسبت به سال 95 افزایش 14 درصدی را نشان می‌دهد. وزن کالاهای صادراتی استان بیش از یک میلیون و 500 هزار تن بوده است که این کالاها به 78 کشور صادر شده و عمده کشورهای مقصد صادراتی کالاهای استان به ترتیب افغانستان، ترکیه، عراق، ترکمنستان و پاکستان بوده است .متوسط قیمت هر تن کالای صادراتی استان مرکزی در سال 96 در حدود 700 دلار بوده است. در سال گذشته،‌ چهار هیئت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ تجاری به خارج از کشور اعزام و هشت مورد پذیرش هیئت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های خارجی در استان صورت گرفته است. مسئولان پیش‌بینی کرده‌اند که در سال 97 میزان صادرات محصولات استان مرکزی به خارج از کشور به رقم یک و نیم میلیارد دلار برسد.

معادن متنوع

استان مرکزی به دلیل قرار‌گرفتن در محل تلاقی رشته کوه‌های البرز و زاگرس، خاستگاه انواع مواد معدنی فلزی و غیرفلزی است. از مهم‌ترین مواد معدنی استان می‌توان به آهن، مس، سرب و روی، طلا، سنگ‌های تزیینی و نما به‌ویژه تراورتن، سولفات سدیم، مصالح ساختمانی و خاک‌های صنعتی اشاره کرد. میزان ذخایر معدنی قطعی شناسایی‌شده در این استان بالغ بر هزار و 292 میلیون تن و ظرفیت استخراج مواد معدنی در قالب 456 معدن فعال بیش از 23 میلیون تن در سال است.

استان مرکزی در بخش معدن با استخراج 60 درصد تراورتن کل تولید کشور رتبه نخست تولید تراورتن، رتبه نخست تولید سولفات سدیم با 70 درصد کل تولید کشور، رتبه سوم در زمینه تولید سرب و روی با ظرفیت سالیانه بیش از200 هزار تن، رتبه هشتم در تعداد معادن، رتبه یازدهم تولید مواد معدنی، رتبه یازدهم ایجاد اشتغال و رتبه چهاردهم ذخایر مواد معدنی را دارا است.

پتروشیمی شازند

­استان مرکزی طی دو دهه گذشته چهره‌ای صنعتی‌تر به خود گرفته و با راه‌اندازی طرح‌های صنعت نفت و پتروشیمی به یکی از بزرگ‌ترین مراکز صنایع استراتژیک کشور تبدیل شده است. این طرح در سال 1363 به تصویب رسید و پس از طی مراحل طراحی، مهندسی و نصب، فاز اول آن در سال 1372 در مدار تولید قرار گرفت. در ادامه كار برای بهبود مستمر و تولید بیشتر و متنوع‌تر، واحدهای دیگر مجتمع تكمیل و واحد اتوكسیلات به‌عنوان آخرین واحد مجتمع در سال 82 راه‌اندازی شد و در مدار تولید قرار گرفت. از سال 1379 هم‌زمان با تکمیل واحدها، طرح و توسعه مجتمع با هدف افزایش ظرفیت واحدها به تصویب رسید که فاز اول آن در مهرماه سال 1384 و عملیات اجرایی فاز دوم در تابستان سال 1386 به انجام رسید.

این پتروشیمی که یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان محصولات پلیمری و مواد شیمیایی کشور است، فرصت‌های کاری بسیاری برای جوانان ایجاد کرده و ۴ هزار نیرو به صورت مستقیم در این واحد مشغول به کار هستند. تولیدات پتروشیمی شازند بالغ بر ۵۰ میلیون تن در سال است که علاوه بر تامین بازار داخلی بیش از ۳۰۰ میلیون دلار در سال صادرات دارد.

سرمایه‌گذاری خارجی

از ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون بیش از 40 مورد سرمایه‌گذاری خارجی در استان مرکزی انجام شده و عمده این سرمایه‌گذاری‌ها را سرمایه‌گذاران اروپایی انجام داده‌اند. در سال‌های گذشته، در حوزه انرژی‌های پاک و بهره‌گیری از انرژی خورشیدی نیز این استان در حال رایزنی برای جذب چند سرمایه‌گذار خارجی برای سرمایه‌گذاری در استان بود.

استان مرکزی در طول نیم ‌قرن اخیر، همواره مقصد سرمایه‌گذاری‌های بزرگ خارجی نیز بوده است. وجود فرصت‌ها و مزیت‌های فراوان سرمایه‌گذاری موجب شده است تا استان مرکزی به یکی از موفق‌ترین استان‌ها در زمینه جذب سرمایه‌گذاری خارجی تبدیل شود. با توجه به وجود بیش از 2 هزار و 700 واحد تولیدی و صنعتی در استان مرکزی، بهره‌مندی از صنایع مادر و حلقه‌های واسط کلیدی در تولید کشور، سرمایه‌گذاری در طرح‌های صنعتی استان بالا بوده است، به‌طوری‌که این استان همواره در رده ممتازترین استان‌ها در جذب سرمایه‌گذاری صنعتی است.

از مزیت‌هایی که سرمایه‌گذاران خارجی را برای سرمایه‌گذاری به این استان جذب می‌کند،‌ در بخش صنعت استان می‌توان به نزدیک بودن به پایتخت، وجود ظرفیت‌های مکانی مناسب از لحاظ وجود شهرک‌های صنعتی در استان، برخورداری از موقعیت خاص جغرافیایی و قرارگیری در کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی، وجود صنایع بزرگ و مادر، تجربه نیم قرن توسعه صنعتی، وجود منابع و ذخایر معدنی نظیر سنگ آهن، سولفات سدیم و انواع سنگ، وجود ظرفیت ایجاد صنایع تبدیلی کشاورزی، وجود نیروی کار متخصص، وجود خوشه صنایع ریلی و انجمن‌های تخصصی در استان، قرارگیری در مسیر خطوط اصلی انتقال و تامین انرژی و پایین‌بودن نسبی خطر زلزله در استان اشاره کرد.

بر اساس مجوزهای سرمایه‌گذاری خارجی صادرشده توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی تاکنون 43 سرمایه‌گذار خارجی از کشورهای آلمان، ترکیه، سوئیس، ایتالیا، افغانستان، هلند، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، انگلستان و ایرانیان مقیم خارج کشور با مجموع سرمایه‌گذاری 978 میلیون دلار در استان جذب شده‌اند که 300 میلیون دلار آن در بخش صنعت جذب و به کار گرفته شده است. به گزارش ایرنا، دونرخی‌بودن ارز در نظام پولی کشور، برخی تبعات تحریم‌ها به‌خصوص تحریم‌های اعمال‌شده به شبکه بانکی در نقل و انتقالات خارجی، ممانعت امریکا از فعالیت شرکت‌های خارجی در اقتصاد ایران، تنگناها در بازار تولید و فروش محصولات به علت رکود جاری در اقتصاد کشور و وجود کاغذبازی اداری و طولانی شدن امور متقاضیان سرمایه‌گذاری خارجی در برخی دستگاه‌های اجرایی، از جمله مشکلات موجود بر سر راه سرمایه‌گذاری در استان مرکزی است. همچنین مشکل تامین زیرساخت‌های موردنیاز سرمایه‌گذاران به‌خصوص در شهرستان‌های کمترتوسعه‌یافته به دلیل کمبود بودجه، کمبود شدید منابع آب استان و نبود امکان تامین آب مورد نیاز بخش‌های تولیدی در سطح مطلوب و نیز رانتی و غیررقابتی بودن برخی زمینه‌های جذاب تولیدی در کشور، از دیگر مشکلات بر سر راه سرمایه‌گذاری در استان مرکزی است.

با این حال، از ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون 41 سرمایه‌گذار خارجی با حجم سرمایه‌گذاری حدود 979 میلیون دلار در این استان جذب شده‌اند که 11 سرمایه‌گذار با حجم سرمایه‌گذاری 391 میلیون دلار در چهار سال اخیر بوده‌اند. 298 میلیون دلار از مجموع سرمایه‌گذاری‌های خارجی در استان مرکزی محقق شده است. این سرمایه‌گذاری‌ها منابعی را شامل می‌شود که هیئت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های سرمایه‌گذاری برای حضور در طرح‌ها به استان وارد کرده‌اند و پرونده آن در هیئت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ سرمایه‌گذاری خارجی تصویب شده و سرمایه‌گذاری جذب‌شده آن دسته از منابعی است که سرمایه و ماشین‌آلات متقاضی برای اجرای طرح‌ها به استان وارد شده است. 21 سرمایه‌گذار جذب‌شده در استان مرکزی از آسیا، 17 سرمایه‌گذار از اروپا و سه سرمایه‌گذار نیز از ایرانیان مقیم خارج کشور بوده‌اند. از میزان کل سرمایه‌گذاری‌های محقق‌شده در استان مرکزی، دو سرمایه‌گذاری در شهرستان آشتیان، 10 مورد در اراک، سه مورد در زرندیه، یک سرمایه‌گذاری در دلیجان، 20 مورد در ساوه، چهار مورد در محلات و یک سرمایه‌گذاری در شهرستان شازند بوده است. 9 سرمایه‌گذاری خارجی استان در زمینه صنایع شیمیایی، سه مورد در زمینه صنایع ساختمان، چهار مورد در زمینه صنایع الکترونیکی، چهار سرمایه‌گذاری در صنایع غذایی، سه مورد در حوزه خودروسازی، سه مورد در زمینه محصولات فلزی، سه مورد در صنعت نساجی، دو مورد در حوزه بازیافت ضایعات، چهار سرمایه‌گذاری در محصولات غیرفلزی، یک مورد فلزات اساسی، یک مورد در زمینه محصولات کشاورزی، یک سرمایه‌گذاری در زمینه معادن، یک مورد در زمینه برق و یک مورد نیز در زمینه صنایع سلولزی بوده است.

محیط‌زیست در خطر

وقتی درباره محیط‌زیست به‌خطرافتاده استان مرکزی صحبت می‌شود، بیشتر شهر اراک به ذهن متبادر می‌شود، اما ماجرا این است که در استان مرکزی، به‌جز شهر اراک شهرهای دیگری نیز هستند که با تخریب محیط‌زیست مواجه‌اند. هوای آلوده از مهم‌ترین مشکلات زیست‌محیطی استان مرکزی است؛ حجم زیادی از آلاینده‌های شهر اراک به ناوگان فرسوده حمل و نقل عمومی و تردد خودروها با موتورهای دیزلی در کمربندی‌ها مربوط است. از سوی دیگر، کارخانه‌های صنعتی مثل ایرالکو نیز در آلودگی هوای شهر نقش بزرگی دارند. معضل دیگر محیط‌زیست استان مرکزی، پسماندهای شهری و بیمارستانی است که جاهایی برای دفع آنها در نظر گرفته شده اما به اندازه کافی نیست و دفع نامطلوب این پسماندها برای شهرهای استان مشکل ایجاد کرده است. موضوع ایجاد فضای سبز با هدف کاهش آلایندگی هوای اراک، برنامه مدیریت زیست‌بومی تالاب میقان، طرح جامع کاهش آلودگی هوای کلان‌شهر اراک، مشکلات زیست‌محیطی معادن استان و مباحث صنایع بزرگ آلاینده حریم شهرها، از جمله مواردی است که در نشست‌های مدیران محیط‌زیست استان با منتقدان یا سیاست‌گذاران مطرح می‌شود اما در عمل، همچنان استان مرکزی از مشکلات زیست‌محیطی حاد آسیب می‌بیند.

اتاق تجارت عراق عجم

در سال 1309، قانون اتاق‌های تجارت در 5 فصل و 35 ماده به تصویب رسید. به موجب ماده اول این قانون، تاسیس اتاق‌های تجارت در مراکز تجاری مهم مملکتی، بر حسب تقاضای تجار محل و پیشنهاد وزارت اقتصاد ملی و با تاسیس اتاق تجارت در مراکز تجاری مهم مملکتی بر حسب تقاضای محل و پیشنهاد وزارت اقتصاد ملی و با تصویب دولت، واقع می‌شد. با توجه به موقعيت جغرافيايي و همچنين توليد فرش‌هاي نفيس و ديگر محصولات شهر اراك و نياز بازرگانان، در اين شهر نیز در سال 1310 اولین اتاق تجارت تحت عنوان اتاق تجارت عراق عجم ايجاد شد. این اتاق در سال 1314 با ادغام اتاق‌های تجارت در اتاق‌های صنایع و معادن، عنوان اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران را گرفت و تا سال 1353 به كار خود ادامه داد. آخرین اصلاحیه و الحاقیه و آیین‌نامه‌های اتاق در آذرماه سال 1374 تصویب شد و اتاق بازرگاني اراک در سال 1375 با نام اتاق بازرگاني و صنايع و معادن اراك و با توجه به تبصره يك ماده 4 قانون تأسيس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران، تشکیل شد. اكنون اتاق بازرگاني اراك با مجموع 1500 عضو اعم از حقيقي و حقوقي، خدمات مورد نياز اعضا را ارائه مي‌دهد و توانسته است فعاليت‌هاي داخلي و خارجي خود را به صورت چشم‌گيري افزايش دهد.