کشور ترکیه بعد از گذشت 18 سال کار ساخت سدی را در نزدیکی مرز عراق و سوریه به پایان رسانده است که در آینده ای نه چندان دور زندگی در بخش های زیادی از کشور عراق و غرب ایران را مختل خواهد کرد و اثرات سوء اقتصادی بسیاری را بر صنایع ایران خواهد داشت. در حال حاضر کشور ایران و عراق با تنش آبی رو به رو هستند و آبگیری سد ایلیسو که به نقطه آبگیری رسیده است، وضعیت وخیمی را در منطقه به وجود خواهد آورد و صد در صد به افزایش ریزگردها در کشور عراق و به ایران دامن خواهد زد. با شروع آب گیری سد ایلیسو که در روزهای گذشته رسانه های ترکیه خبر آن را ابتدا اعلام ولی بعد تکذیب کردند، 56 درصد از حجم ورودی آب رودخانه دجله که از کشور ترکیه سر چشمه می گیرد، به کشور عراق کاسته خواهد شد؛ جریانی که حیات را به سه شهر بزرگ عراق یعنی موصل، بغداد و بصره هدیه می دهد و در نهایت در ایران به کارون می پیوندد و در نهایت به خلیج فارس می رسد. با کاهش شدید ورودی آب دجله در عراق تالاب هورالعظیم که بین ایران و عراق جای گرفته و بخش مهمی از آب آن از دجله تامین می شود، خشک خواهد شد و این موضوع بحران ریزگردها را در غرب کشور به چالشی حل نشدنی تبدیل خواهد کرد.

کشور ترکیه از سال 2006 و با هزینه 1.7 هزار میلیارد دلار ساخت سد ایلیسو را شروع کرد و سازه این سد که حجم مخزن آن سه برابر بزرگ تر از بزرگترین سد ایران یعنی کرخه است، سال جاری میلادی به پایان رسید و حالا همه چیز برای آبگیری این سد آن هم در آستانه برگزاری انتخابات در ترکیه آماده شده است. رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه تلاش دارد تا جا پای امپراطوران عثمانی بگذارد و ترکیه را به یکی از قدرت های بزرگ منطقه تبدیل کند برای همین ساخت پروژه های بزرگ در این کشور و تسلط بر آب می تواند یکی از برنامه های اصلی او باشد. حيدر العبادي، نخست‌ وزير عراق، هفته گذشته در يک کنفرانس خبري اعلام کرد: دولت ترکيه عمدا در زماني اقدام به پرکردن سد ايليسو کرد که ما در آن زمان از آنها خواسته بوديم که اين سد را پر نکنند؛ اين موضوع، موضوع سياسي و انتخاباتي است، زيرا ترکيه مي‌خواهد از آن براي  کسب آراي کشاورزان خود استفاده کند.

دولت های مرکزی در ترکیه چند دهه است که طرحی با عنوان گاپ را در این کشور کلید زده اند که براساس آن قرار است مجموعه ای از سد و نیروگاه های برقابی روی رودخانه های دجله و فرات در این کشور ساخته شود. دولت ترکیه، برای اجرای کامل این طرح که سال هاست آغاز شده، سی سال زمان در نظر گرفته‌ است. در این طرح، ۱۴ سد روی فرات، ۸ سد بر دجله و سرجمع ۱۹ نیروگاه برقابی ساخته خواهد شد. پس از تکمیل، این طرح قرار است ۷/۱ میلیون هکتار زمین کشاورزی را آبیاری و سالانه ۵۵ میلیارد کیلو وات ساعت برق تولید کند. نخستین سازه بزرگ که در این طرح ساخته شد، سد آتاتورک بود که در سال ۱۹۹۲ تکمیل شد. سد آتاترک از لحاظ حجم کار ساختمانی پنجمین سد بزرگ جهان و از لحاظ تولید برق آبی نیز در دنیا سوم است و بزرگترین سد اروپا است البته با آبگیری سد ایلیسو همه این اولین ها بر هم خواهد خورد زیرا این سد به یکی از بزرگ ترین سدهای جهان تبدیل می شود. حجم مخزن سد ایلیسو از تمام سدهایی که تاکنون در ایران ساخته شده ، بیشتر است.

جنگ آب در منطقه

هنوز چالش های زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و... آبگیری سد ایلیسو آغاز نشده است که کارشناسان پیش بینی می کنند، آبگیری این سد آینده خوشی را در منطقه رقم نخواهد زد و باعث تنش شدید بین سه کشور عراق، تریکه و ایران خواهد شد. موضوعی که در سال های گذشته هم حتی در سطح سران این سه کشور رخ داده است و از این پس با شروع آبگیری سد بیش از گذشته خود را نشان خواهد داد. در روزهای گذشته بسیاری از فعالان محیط زیست در کشور عراق از مردم این کشور خواسته اند به نشانه اعتراض نسبت به آبگیری این سد مصرف کالاهای ترکیه ای را تحریم کنند. حجم تبادلات تجاري بين دو کشور عراق و ترکیه در 2017 در حد 10 ميليارد دلار بوده است و سهم مهمی از کالاهای بازار عراق از سوی کشور ترکیه تامین می شود. يک سال پيش و در تير ماه سال 96 حسن روحاني رئيس‌جمهور ايران در همايش بين‌المللي «مقابله با گردوغبار» که با حضور مسئولان و نمايندگان سازمان ملل متحد، وزرا و نمايندگان ٤٣ کشور و مقامات و مسئولان داخلي در سالن اجلاس سران تهران برگزار شد، در انتقادات و اعتراضاتي صريح به سدسازي در ترکيه و افغانستان با اشاره به اينكه سدسازي بدون درنظرگرفتن آثار زيست‌محيطي، براي آينده منطقه خطرناك است، گفت: «بايد احداث سد بدون مطالعات زيست‌محيطي متوقف شود، اينكه در كشور همسايه ما طرح 22 سد بزرگ در جريان است، مي‌تواند تأثيرات مخربي در فرات و دجله بگذارد و در سايه آن عراق، ايران و ساير كشورها را تحت‌تأثير قرار دهد». روحاني گفت: «هم كشورهاي منطقه و هم سازمان‌هاي بين‌المللي در اين زمينه مسئوليت دارند و نمي‌توانيم در برابر آنچه محيط‌ زيست ما را تخريب مي‌كند بي‌تفاوت باشيم.»