‏« يه روزي مركز پيل بي، سي ايران

حالا ايي بيد سزاي مي سليمان؟»‎

‏(محمد دادگر، شاعر بومي مسجد سليمان‎‏)‏

مسجد سلیمان شهری که حالا با انواع چالش های اجتماعی، اقتصادی و.... دست به گریبان است؛ روزگاری نه چندان دور با اکتشاف ‏نفت به عنوان نخستین منطقه در ایران و خاورمیانه تاریخ کشورمان، منطقه و حتی می توان گفت جهان را تغییر داد. شهری که برای ‏چند دهه شهر نخستین ها بود حالا به شهری رها شده تبدیل شده است که مردم در آن با یادها زندگی و به بایدها فکر می کنند، شهری که ‏شاید به تعبیر کتاب محدعلی موحد درگیر «خواب آشفته نفت» شد. اما داستان این خواب از 110 سال پیش شروع شد؛ خوابی که ‏اگرچه ابتدای آن شیرین بود ولی در انتها به کابوسی برای مردم منطقه تبدیل شد. ‏

ویلیام ناکسی دارسی یک میلیونر استرالیایی، نخستین فردی بود که با روش‌های جدید روز و دستگاه‌های حفاری مکانیکی در ‏ایران به اکتشاف نفت و حفر چاه پرداخت. او ابتدا گروهی فنی را به سرپرستی زمین‌شناسی به نام برلز استخدام و به ایران ‏اعزام کرد. این گروه، پس از بررسی‌های زمین‌شناسی، گزارش رضایت‌بخشی داد. احتمال وجود نفت در حوالی قصر شیرین و ‏شوشتر را زیاد و در دیگر نقاط امیدوارکننده دانست. پس از دریافت این گزارش، دارسی نماینده‌ای به نام ماریوت را در سال ۱۹۰۱ ‏به دربار ایران فرستاد. ماریوت امتیاز اکتشاف و استخراج نفت در تمام ایران، به جز ایالات شمالی یعنی خراسان، مازندران، ‏استرآباد (گرگان کنونی) و آذربایجان را از مظفرالدین شاه گرفت. مدت این امتیاز که بعد‌ها به «امتیاز دارسی» مشهور شد، ۶۰ ‏سال و ابتدای آن از هشتم صفر ۱۳۱۹ قمری بود. به موجب امتیازنامه دارسی، وی تعهد کرده بود که ظرف مدت دو سال پس از ‏عقد امتیاز شرکتی برای بهره‌برداری از امتیاز مزبور تشکیل دهد و پس از آن مبلغ بیست هزار لیره نقد و معادل بیست هزار لیره ‏سهام شرکت مزبور را به دولت ایران تسلیم کند.‏

‏ چند ماه پس از عقد این قرارداد، که از طرف ایران به امضای مظفرالدین شاه، امین‌السلطان، میرزا نصرالله مشیرالدوله و ‏مهندس‌الممالک (نظام‌الدین غفاری) رسید، حفاری اولین چاه در محلی به نام چیاسرخ یا چاه سرخ، در شمال غرب قصر شیرین ‏آغاز شد. کار حفاری به علت نبود راه و ناامنی به کندی پیش می‌رفت تا آنکه در تابستان ۱۹۰۳ در عمق ۵۰۷ متری به گاز و کمی ‏نفت رسید. چاه دوم هم در همین ناحیه در عمقی مشابه به نفت رسید. بهره‌دهی این چاه در حدود ۱۷۵ بشکه در روز بود. ‏دارسی با ارزیابی نتایج دریافت اگر در ناحیه چیاسرخ نفتی بیش از این مقدار هم بیابد به علت دوری از دریا و نبود امکان حمل به ‏بازار مصرف، سودی عاید او نخواهد شد. ناحیه را ترک کرد و به خوزستان روی آورد. منطقه چیاسرخ بعد‌ها در مرزبندی‌های ‏کشوری به دولت عثمانی واگذار شد و اکنون یک میدان نفتی کوچک در عراق است.‏

‏ در نیمه اول سال ۱۹۰۸ سرمایه شرکت رو به پایان بود و هنوز نفتی در منطقه خوزستان کشف نشده بود. روسای شرکت به ‏مسئول عملیات که مهندسی به نام دینولدز بود، دستور توقف عملیات را می‌دهند، ولی او که با توجه به اطلاعاتی که در محل ‏به دست آورده بود، وضع را بهتر ارزیابی می‌کرد، چند روزی از اجرای دستور توقف خودداری کرد و به حفاری ادامه داد. در روز پنجم ‏خرداد ۱۲۸۷ شمسی برابر با ۱۹۰۸ میلادی مته حفاری به لایه نفت‌دار برخورد و نفت با فشار از چاه فوران کرد. عمق چاه ۳۶۰ ‏متر بود. دومین چاه که ۱۰ روز بعد به نفت رسید ۳۰۷ متر عمق داشت. با به نفت رسیدن این دو چاه وجود نفت به مقدار زیاد در ‏ایران به اثبات رسید.  پس از کشف نفت در ایران در سال ۱۹۰۹ شرکت سابق نفت ایران و انگلیس تشکیل شد. از سال ۱۹۰۸ ‏تا سال ۱۹۲۸ تمام نفت تولیدی ایران از میدان نفتی مسجد سلیمان استخراج شد. تاکنون ۳۱۷ حلقه چاه در این میدان پیر نفتی حفاری شده است. حداکثر ‏تولید نفت از میدان مسجدسلیمان در سال ۱۳۱۲ به میزان ۱۱۲ هزار بشکه در روز بود. البته از آن روزهای اوج برداشت نفت از مسجد سلیمان حالا سال هاست که خبری نیست و چاه شماره یک یا به قول مسجد سلیمانی ها «نمره یک» بازنشسته و رها شده است. همچون سالمندی که مورد توجه کسی نیست ولی کشف نفت در نمره یک سرنوشت کشور را در مسیری دیگر قرار داد، تغییر مسیری که اگرچه با خود توسعه را به همراه آورد ولی وابستگی شدید اقتصادی را هم رغم زد.