در تابستان گذشته، استان آذربایجان غربی شاهد تراژدی بزرگی در زمینه تولید سیب بود؛ وجود مشکلات سیب روزبهروز باغداران بیشتری را زمینگیر کرد و صدای ناله و فریاد کشاورزان را درآورده است. امسال عکسهای زیادی از باغداران آذربایجان غربی منتشر شد که سیبهای تولیدی خود را کنار جاده ریخته بودند و حتی یک باغدار درختان سیب خود را که محصول روی آن بود قطع کرده بود.در تابستان گذشته، استان آذربایجان غربی شاهد تراژدی بزرگی در زمینه تولید سیب بود؛ وجود مشکلات سیب روزبهروز باغداران بیشتری را زمینگیر کرد و صدای
نام آذربایجان غربی با کشاورزی و باغداری عجین شده است. 37 درصد جمعیت آذربایجانغربی روستایی و به کشاورزی و دامپروری مشغول هستند. آمار کشاورزی این استان نشان میدهد که چقدر میتواند در این زمینه مزیتهای رقابتی داشته باشد و به چه میزان میتوان از این مزیتهای برای رونق اقتصادی ملی و منطقهای استفاده کرد. این استان در تولید 5 محصول کشاورزی دارای رتبه اول است؛ تولید یک میلیون و 950 هزار تن چغندر قند، 750 هزار تن سیب درختی، 20 هزار تن عسل و نیز تولید آفتابگردان آجیلی و دارا بودن بیشترین تعداد گلههای گاومیش از مزیتهای بخش کشاورزی این استان است. رتبه ششم تولید گندم کشور متعلق به آذربایجان غربی و میزان تولید این محصول در استان 736 هزار تن است. این استان یکی از مناطق مستعد کشاورزی کشور است و با وجود اینکه 2.3 درصد مساحت کشور را در بر میگیرد، اراضی کشاورزی آن بیش از 5 درصد کل اراضی مزروعی ایران را شامل میشود. بیش از 24 دشت حاصلخیز در آذربایجانغربی وجود دارد که در همه بخشهای استان پراکنده است و به همراه رودخانههای متعدد آن را به یکی از مراکز کشاورزی در سطح کشور تبدیل کرده است.
اما همه این تصاویر روشن و درخشان، گویای واقعیت آذربایجان غربی نیست و باید کمبودها و چالشهای این استان را نیز برای درک واقعیت و چارهاندیشی برای معضلات دید. به طور کلی، خردهمالکی، کمبود تسهیلات یارانهدار، حجم اندک سرمایهگذاریهای زیربنایی و بهرهگیری نکردن از کمکهای فنی و اعتباری برای اجرای شیوههای نوین، از چالشهای مهم بخش کشاورزی استان است. همچنین یکی از مشکلات بزرگ استان آذربایجان غربی، مسئله خشک شدن دریاچه ارومیه است که در سالهای گذشته به دلیل احداث پل وسط دریاچه و قطع جریان آب این دریاچه به وجود آمده و با وجود تلاشهای زیاد، هنور رفع نشده اشت. مشکل دیگر این استان، استفاده نکردن از ظرفیتهای مرزی برای به بیشترین حد رساندن میزان مبادلات تجاری ایران و ترکیه است.
درخشان در کشاورزی
آذربایجان غربی یکی از استانهایی است که دارای مزیت بسیار زیاد در کشاورزی است؛ مهمترین محصولات باغی استان عبارتاند از سیب، گردو، زردآلو، گوجهسبز، سماق، انگور، آلو، هلو و بادام. سیب و انگور بیش از 90 درصد میزان کل تولیدات باغی استان را تشکیل میدهند و دو محصول بسیار مرغوب این استان به شمار میروند. استان آذربایجان غربی بر اساس آمار و مستندات یکی از استانهای تأثیرگذار در بخش کشاورزی است چراکه حدود 6 درصد تولیدات کشاورزی کشور در این استان تولید میشود.
استان آذربایجان غربی با تولید بیش از 45 نوع محصول زراعی و باغی از قطبهای مهم کشاورزی کشور محسوب میشود. سطح زیر کشت محصولات زراعی استان بالغ بر 700 هزار هکتار و میزان تولید این محصولات حدود 3 میلیون تن بوده است. بیشترین سطح زیر کشت اراضی زراعی به کشت دیمی تعلق دارد که شامل قسمتهای شمالی، جنوبی و غربی استان میشود. استان آذربایجان غربی از لحاظ زمینهای زراعی آبی در مقام پنجم و از لحاظ داشتن اراضی دیمی در مقام ششم کشور قرار دارد. مهمترین محصولات زراعی استان به جز سیب و انگور، عبارتاند از چغندرقند، توتون و تنباکو، نخود، یونجه، گندم، گوجهفرنگی، جو، عدس و لوبیا.
بنا به گفته مقامات مسئول جهاد کشاورزی استان، 23 هزار هکتار باغ انگور در آذربایجان غربی وجود دارد که سال گذشته 280 هزار تن محصولات تولیدی از انواع انگور در این استان تولید شد و البته امسال به دلیل سرمازدگی و بارش کمتر، این تولید به حدود 200 هزار تن میرسد. 60 درصد تولیدات انگور استان قابلیت تازهخوری دارد و بقیه آن باید به فروش برسد یا در قالب محصولات فرآوریشده به مشتریان ارائه شود.
در تابستان گذشته، استان آذربایجان غربی شاهد تراژدی بزرگی در زمینه تولید سیب بود؛ وجود مشکلات سیب روزبهروز باغداران بیشتری را زمینگیر کرد و صدای ناله و فریاد کشاورزان را درآورده است. امسال عکسهای زیادی از باغداران آذربایجان غربی منتشر شد که سیبهای تولیدی خود را کنار جاده ریخته بودند و حتی یک باغدار درختان سیب خود را که محصول روی آن بود قطع کرده بود. خبرگزاری دانشجویان ایران در گزارشي در همینباره نوشت: «صادر نشدن سیب درختی باعث شده کشاورزان محصولات باغی بهویژه سیب را پیش از موعد چیده و آن را کنار جادهها بریزند تا به نام زیردرختی به نازلترین قیمت آن را بفروشند و گاهی با شرایط نسیه چندینماهه محصولات خود را وارد بازار کنند. تعدادی از باغداران میگویند که محصول تولیدی آنها امسال اگرچه مرغوب هم هست ولی به فروش نمیرود و آنها مجبورند محصولاتشان را با قیمت بسیار پایین به دلالان بفروشند و نیز برای جلوگیری از فاسد شدن و نبود انبار آن را با پرداخت هزینه از باغ خود دور کنند. سیاری از باغداران امسال به خاطر نبود بازار فروش ضرر و زیان فراوان دیدهاند و بسیاری نیز در حال ورشکسته شدن هستند.»
نبود تناسب بین درآمد و هزینههای تولید و نیز تعیین نرخ محصولات تولیدی توسط کارخانهداران، وجود دلال و واسطه در کنار نبود برنامهریزی برای حمایت از تولید، عقب ماندن در رقابت با محصول خارجی و بستهبندی نامناسب محصول چند سالی است موجب متضرر شدن باغداران این استان شده است. به علاوه، وجود مشکلات حملونقل به همراه صرف زمان طولانی برای طی رویههای صادراتی از جمله تخلیه و بارگیری مجدد در پایانهها و بازارچههای مرزی، افت و تلفات محصولات کشاورزی و تحمیل هزینه اضافی برای صادرکنندگان محصولات کشاورزی را نیز به بار آورده است. پایین بودن قیمت فروش محصول نسبت به هزینههای تولید آن، نامشخص بودن وضعیت صادرات، بالابودن هزینههای تولید و پايین بودن توان مالی باغداران و همچنین ریزشهای قبل از برداشت محصول از مهمترین مشکلات باغداران استان به شمار میرود که عملا آنها را زمینگیر کرده و باعث شده مسائلی همچون تراژدی تولید سیب در تابستان امسال رقم بخورد.
مثل بسیاری از استانهای دیگر، یکی از مشکلات بزرگ کشاورزان و باغداران در آذربایجان غربی، نبود حمایتهای لازم برای سرمایهگذاری و ایجاد صنایع تبدیلی کشاورزی و غذایی در استان است. همچنین کشاورزان این استان نیازمند حمایتهای لازم برای صادرات محصولات خود به کشورهای خارجی هستند.
خیار، گوجه فرنگی، فلفل، گلهای زینتی، گلهای شاخهبریده و توتفرنگی از محصولات گلخانهای در آذربایجان غربی هستند. به گفته اسماعیل کریمزاده، رئیس جهاد کشاورزی آذربایجان غربی، که با مهر سخن گفته است، استان آذربایجان غربی دارای 105 گلخانه است که در مجموع 33 هکتار مساحت دارند. 72 واحد از گلخانههای استان خاکی و مابقی هیدروپونیک هستند. چهار هزار و ۶۰۰ تن انواع سبزی و صیفیجات، ۸۳ تن توتفرنگی، ۲۸۲ هزار شاخه گل رز، و ۲ هزار و ۱۶ گلدان گل و گیاه آپارتمانی از جمله تولیدات گلخانههای این استان است. استفاده از گلخانه در کشاورزی دارای مزیتهای بسیاری است؛ تولید محصولات مختلف در واحدهای کنترلشده به صورت متراکم در طول سال، به حداقل رساندن میزان مصرف آب و افزایش عملکرد بالا در واحد سطح، مصرف بهینه آب و کاهش 15 برابری در مقایسه با کشت در فضای باز و نیز کاهش استفاده از سموم و کود، از جمله نکات مثبت استفاده از گلخانهها است. استان آذربایجان غربی دارای مزیتهای عمدهای در استفاده از گلخانهها است و نهادهای دولتی اعلام کردهاند که برای احداث واحدهای گلخانهای به مساحت سه هزار مترمربع و بالاتر، تسهیلات بانکی اعطا میکنند.
آذربایجان غربی در زمینه دامداری نیز دارای مزیتهای بالایی است؛ دامپروری در این استان شامل گاوداری صنعتی، دامداری سنتی، مرغداری، پرورش زنبور عسل و پرورش ماهی است. در این استان انواع دامهای سنگین (گاو و گاومیش) و دامهای سبک (گوسفند و بز) پرورش داده میشود. از کل دامهای موجود استان، 55 درصد آن دام بزرگ و 45 درصد کوچک است. تولید شیر نیز در این استان رونق زیادی دارد؛ سالانه بیش از 350 هزار تن شیر خام در استان تولید میشود که بین 100 تا 150 هزار تن آن به خارج از استان روانه میشود. روزانه در سطح استان 950 تن شیر خام تولید ميشود که از این میزان 85درصد شیر تولیدی گاوی، 9 درصد گاومیش و مابقی بزی و گوسفندی است. مشکل بزرگ دامداری در واحدهای استان آذربایجان غربی سنتی بودن دامپروری و تولید لبنیات است. به گفته فعالان اقتصادی این عرصه در استان، 85 درصد تولیدات لبنیات استان به شکل سنتی رقم ميخورد. مشکل سنتی بودن باعث شده در بحث درمان طیور بهخصوص در جریان تب برفکی هزینههای سنگینی به دامداران وارد شود. به گفته مدیرکل دامپزشکی این استان، مشکلات ورود و خروج بدون مسئولیت دامها در مرزها، ساختارهای سنتی کشتارگاهی، زیرساختهای تولید نهادههای واکسن و پیمانکاری کردن کشتار دام، چالشهای مهم زیرساختی در آذربایجان غربی در این زمینه است.
تنها استان همسایه ترکیه
موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد استان آذربایجان غربی و همجواری با سه کشور ترکیه، آذربایجان و عراق، این استان را در زمینه تجارت خارجی دارای ظرفیتهای خوبی کرده است. این استان میتواند دروازه ارتباطی با کشورهای اروپایی باشد و وجود 9 گمرک و 7 بازارچه فعال در سطح استان برای صادرات و واردات کالا، این امکان را به کشورهای همسایه میدهد که در کوتاهترین زمان با ایران مبادلات تجاری داشته باشند.
استان آذربایجان غربی تنها استانی در کشور است که با ترکیه مرز مشترک دارد؛ این استان 550 کیلومتر مرز مشترک با ترکیه دارد که از این میزان، 300 کیلومتر مرز مشترک استانهای آذربایجان غربی و وان ترکیه است. بررسی آمار 10 ساله منتهی به سال 1394، نشان از منفی بودن تراز تجاری ایران با ترکیه داشته است؛ ارزش صادرات ایران به ترکیه در سال 1384، حدود 205 میلیون دلار به ازای 867 میلیون دلار واردات گزارش شده بود و این رقم در سال 94 به 1.3 میلیارد صادرات به ترکیه و حدود 3 میلیارد دلار واردات از این کشور رسید. اما این مبادلات تجاری در سال 95 به نفع ایران برگشت؛ در این سال، در مقابل صادرات 2.7 میلیارد دلاری کالا از ترکیه به ایران، بیش از 3.2 میلیارد دلار محصولات ایرانی روانه کشور ترکیه شد.
اما به گفته مسعود اکبری، کارشناس حقوق بینالملل و سازمانهای اقتصادی، ترکیه و ایران تمایل دارند حجم مبادلات تجاری آنها بسیار بیشتر باشد؛ رقم مورد انتظار دو کشور از تبادلات اقتصادی بین دو طرف، حدود 25 تا 30 میلیارد دلار بوده است. سالها قبل معاون اول رئیسجمهور ایران و رجب طیب اردوغان، نخستوزیر وقت ترکیه، از تحقق رقم 30 میلیارد دلار در تبادلات اقتصادی تا سال 2015 و اردال باهیچوان، رئیس اتاق صنایع استانبول از رقم 25 میلیارد دلار مبادلات تجاری دو کشور تا سال 2020 خبر داده بودند که حالا مشخص شده عملی نیستند و بلندپروازانه بودهاند. با این حال، صادرات و واردات ترکیه و ایران هرقدر هم باشد، استان آذربایجان غربی در این زمینه نقشی محوری بر عهده خواهد داشت.
رتبه سوم در معدن
وقتی که حرف از صنعت در آذربایجان غربی به میان میآید، بیش از پتروشیمی و فولاد یا برخی صنایع دستی، صنایع تبدیلی و صنایع غذایی به ذهن خطور میکند. بیش از60 درصد سردخانهها و واحدهای تولید کنسانتره و آبمیوه کشور در این استان احداث شدهاند. صنایع تولید مواد غذایی و آشامیدنی پس از صنایع فرآوری و تبدیلی معدنی، دومین تخصص صنعتی استان به شمار میروند.
آذربایجان غربی در زمینه معدن بیشتر از صنعت مزیت دارد. این استان با داشتن حدود 50 نوع ماده معدنی از لحاظ تنوع مواد معدنی رتبه سوم کشور را داراست. آذربایجان غربی از نظر تولید برخی از مواد معدنی از جمله طلا، باریت، میکا و انواع سنگهای تزیینی گرانیتی رتبه نخست کشور را دارد. تنوع سنگهای تزیینی در استان آذربایجان غربی بالغ بر 80 نوع و رنگ است که این استان را به صورت کلکسیونی از سنگهای تزیینی در سطح ایران و جهان درآورده است. سنگهای گرانیت پیرانشهر از نظر کیفیت، شهرت جهانی دارد.
مصیبت دریاچه ارومیه
معضل بزرگ استان آذربایجان غربی که مسئلهای ملی است، خشک شدن دریاچه ارومیه است. این دریاچه که شرق استان آذربایجان غربی با آن همسایه است، بزرگترین دریاچه داخلی ایران و از مهمترین و باارزشترین اکوسیستمهای آبی ایران و جهان به شمار میآید. این دریاچه طی چهار دهه گذشته به دنبال فعالیتهای متعدد در حوزههای مختلف کشاورزی به طور گستردهای از منابع آبی طبیعی خود بیبهره مانده و امروز با بحران خشک شدن روبهرو است. بر اساس بررسیهای صورتگرفته، میتوان سه عامل اصلی موثر در خشکی دریاچه ارومیه را برداشت بیش از حد مجاز از منابع آبی حوضه، توسعه بیرویه بخش کشاورزی محصولات با الگوی مصرفی آب زیاد در حوضه آبریز دریاچه و تغییرات اقلیمی و وقوع خشکسالیهای طولانیمدت در منطقه معرفی کرد.
رئیس سازمان مقابله با تبعات فجایع طبیعی در استان آذربایجان غربی گفته است که اگر ایران نتواند تا سال ۲۰۳۰ میلادی جلوی خشک شدن دریاچه ارومیه را بگیرد، زندگی دستکم ۱۴ میلیون نفر در معرض خطر قرار خواهد گرفت. بر اساس برنامهریزیها قرار بود سال 2023، پروژه احیای دریاچه ارومیه تکمیل شود، اما به دلیل تامین مالی ضعیف این پروژه، میتوان پیشبینی کرد که این مهلت تمدید خواهد شد.
در آخرین اظهارنظر، مسعود تجریشی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت از محیطزیست، به ایرنا گفته است که دریاچه اکنون حالت بیماری را دارد که ادامه زندگیاش به داشتن پول و هزینه کردن براي او بستگی دارد که در این شرایط افراد خانواده تلاش ميکنند از هر راه ممکن پول مورد نیاز برای درمان را تهیه کنند. به گفته او، «در حال حاضر محیط زیست کشور با چالشهای زیادی مانند گرد و غبار، پسماند، تالابهای خشکشده و آلودگی هوا مواجه است، از سوی دیگر مقابله با آنها نیازمند اعتبار است؛ این در حالی است که برای تامین اعتبار خرید اتوبوس در کلانشهری مانند تهران با مشکل مواجه هستیم اما میدانیم که اگر دریاچه اروميه اکنون احیا نشود در آینده نهچندان دور چندین برابر خسارت وارد خواهد کرد. بنابراین باید تلاش کنیم از هر راه ممکن اعتبار آن را تامین کنیم که برای این کار از بنگاههای بینالمللی که حاضر هستند برای کارهای محیط زیستی به ما وام بدهند، درخواست کردهایم.»
موانع سد راه توسعه
استان آذربایجان غربی با اینکه دارای ظرفیتهای زیاد توسعهای بهویژه در حوزه کشاورزی و صنایع وابسته است، اما به آن اندازه که باید رشد نکرده است. میتوان گفت که دو استان آذربایجان غربی و سیستان و بلوچستان از نظر شاخصهای اقتصادی با وجود تلاشهایی که پس از انقلاب صورت گرفته در رتبههای پایینی قرار دارند بنابراین لازم است که این دو استان مرزی و محروم کشور در اولویت تصمیمگیریها قرار داده شوند.
در شهریورماه امسال، فعالان اقتصادی استان آذربایجان غربی با رئیس مجلس شورای اسلامی، علی لاریجانی، دیداری در شهر ارومیه داشتند که گفتههای آنان، بهوضوح نشاندهنده وضعیت اقتصادی این استان است. در این جلسه، حسن انتظار، رئیس اتاق بازرگانی آذربایجان غربی، به موانع عمده رونق تولید در استان اشاره میکرد. او گفت: «این روزها در مورد تجدید ارزیابی کارخانهجات برای حفظ 25 درصد سهم مالکانه بحث میشود در حالیکه برای اصلاح ترازهای کارخانهجات انتظار داریم یک سال به صاحبان و مالکان صنایع مهلت داده شود تا مشکلات صنعتی برطرف شود. از طرف دیگر، سودهای بانکی نیز سرسامآور است؛ کارخانهداران در همه حال با موضوع سود بانکی دست و پنجه نرم میکنند و برای پرداخت آن وقت میگیرند و مسئولان نیز در این مورد بهصورت شفاف سخن نمیگویند بهگونهای که سود بانکی در بازهای از زمان تا 42 درصد افزایش یافت که اکنون به 18 درصد کاهش یافته است بنابراین نظام بانکی باید دستخوش تغییر و تحولاتی قرار گیرد. اقتصاد و صنعت کشور توسط کارخانهداران و تولیدکنندگان اسفناک نشده بلکه سود بانکی و سیاستگذاران مملکت را به این روز انداختهاند از این رو درخواست میکنیم که کلمه مجرم را از کنار اسم تولیدکنندگان حذف کنند چراکه چنین موضوعی برای کارخانهداران خوشایند و مناسب نیست.»
در همین جلسه، بهنام تاجالدینی، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی آذربایجان غربی، از کمبود صنایع وابسته کشاورزی و فناوریهای روز در این زمینه سخن گفت: «استان آذربایجان غربی به دلیل شرایط آب و هوایی مناسب حاکم بر آن و هممرزی با سه کشور دارای فرصت مناسبی برای سرمایهگذاری و توجه بیشتر از سوی مسئولان اقتصادی است. آذربایجان غربی فاقد صنعت سورت و بستهبندی در محصولات کشاورزی است که به نحوی سبب ضایع شدن صنعت کشاورزی در استان میشود.» او به کاستی در زیرساختهای لازم برای رونق اقتصادی هم اشاره کرد و گفت: «محصول تولیدی که قادر نباشد در زمان مناسب به بازارهای مصرف عرضه شود ارزش اقتصادی خود را از دست میدهد و در این میان آذربایجان غربی به علت نداشتن زیرساختهای ریلی و جادهای نمیتواند محصولات تولیدی خود را به بازارهای هدف در سایر کشورها صادر کند.»
کشاورزی سهم بالایی در اقتصاد آذربایجان غربی دارد و به همین دلیل، بخش زیادی از مطالبات فعالان اقتصادی در جلساتی که با مسئولان کشور دارند، به درخواست برای افزایش توان کشاورزی آنها صرف میشود. فعالان اقتصادی استان مدام خواهان ارتقای جایگاه آموزشی در امر کشاورزی و دامپروری و ایجاد زنجیرههای صادراتی محصولات کشاورزی کشور با محوریت قرار دادن آذربایجان غربی شدهاند اما این امر نیاز به برنامهریزی و تامین بودجههای کلان داشته است. فعالان اقتصادی از رئیس مجلس شورای اسلامی نیز خواستند که زمینه اصلاح قوانین مالیاتی، هدفمندسازی یارانهها و طرحهای جامعه مالیاتی را که همواره تولید را با خود درگیر کرده، فراهم آورد.
تاریخچه اتاق ارومیه
اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران در سال 1341 و به تبع آن اتاق ارومیه در سال 1344 تاسیس شد که پس از آن تاریخ هر چهار سال یک بار از طریق انتخاباتی که با شرکت اعضای اتاق ارومیه انجام میگیرد هیئت نمایندگان جدید اتاق انتخاب میشود .اولین رئیس اتاق بازرگانی ارومیه در سال 1344، مرحوم حاج عبدالحسین کرمی بوده است.
اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ارومیه به عنوان بزرگترین بخش خصوصی صنعت و تجارت و معدن استان آذربایجان غربی دربرگیرنده صنعتگران، بازرگانان و معدنکاران است و فعالیت خود را در سه زمینه فعالیتهای درونسازمانی، استانی و بینالمللی و منطقهای آغاز کرده و ادامه داده است. این اتاق محلی برای هماندیشی و هماهنگی فعالان اقتصادی بخش خصوصی است و مخاطبان اتاق شامل گستره وسيعي، از سازمانهای دولتی صنعتی و تولیدی گرفته تا اندیشمندان و صاحبنظران و حتی مردم عادی است. اتاق ارومیه خدمات مختلفی از جمله صدور کارت بازرگانی، کارت عضویت، صدور گواهی مبدأ، پیگیری مشکلات اعضا، برگزاری جلسات مشترک با مسئولان سازمانهای دولتی، اطلاعرسانی قوانین و هماهنگی تورهای تجاری و نمایشگاههای خارج از کشور به اعضای خود ارائه میدهد. همچنین اتاق ارومیه به عنوان مرجع هماهنگی و نظارت و حل اختلاف در امور تجاری فعالیت دارد و در قراردادها در مقام داور از سوی طرفین قرارداد انتخاب میشود. این اتاق با توجه به اساسنامه خود امکان تاسیس تشکلها فراهم و از عضویت واحدهای جدید تولیدی و تجاری استقبال میکند. اتاق ارومیه از طریق انتشار ماهنامه «پیام اتاق» با تیراژی قریب به 1500 نسخه، در نقش پل ارتباطی بین اعضا و ابزاری مهم برای اطلاعرسانی مسائل و تحولات در اطلاعات اقتصادی استان ایران و جهان عمل میکند. آنچه در این مسیر از دیدگاه اتاق مهم است حفظ حرمت عاملان اقتصادی و بخشهای خصوصی در جهت انعکاس مسائل، مشکلات و نظرات آنان به هیئت دولت و مسئولان مملکت برای دستیابی به اهداف رشد و توسعه فعالیتهای بخش خصوصی استان است.

نظر خود را بنویسید