یکی از قدیمیترین اتاقهای بازرگانی ایران در رشت قرار دارد
گیلان، توانا در عرصه کشاورزی و گردشگری
1396/12/27
2034
این مطلب را به اشتراک بگذارید
استان گیلان به دلیل مجاورت با بازار پرجمعیت و قابل نفوذ کشورهای مشترکالمنافع آسیای مرکزی و همچنین طرح کریدور شماره 9 که اقتصاد کشورهای حوزه آسیای میانه را به سایر کشورهای جهان پیوند میدهد، وجود منطقه آزاد انزلی، راهاندازی راهآهن قزوین، رشت، انزلی، بزرگراه قزوین- رشت و وجود ذخایر عظیم نفت در بستر دریای خزر، در برخورداری از معادن و شرایط مساعد کشاورزی در استان مذکور درآینده شاهد تحولات چشمگیری خواهد بود.
منبع:آینده نگر
گیلان یکی از استانهای با سابقه و فرهنگ و دارای صنایع قدیمی کشور است. این استان هم دارای مزیتهای جغرافیایی اقتصادی است و هم مزیتهایی تولیدی و زیرساختی دارد که آن را به یکی از مکانهای عمده کسب و تجارت تبدیل کرده است. برای همین است که شهر رشت، از جمله شهرهایی است که اتاق تجارت در آن تاسیس شد.
گیلان با جمعیت 2.5 میلیون نفری با 14 هزار و 700 کیلومتر مربع وسعت سومین استان پرتراکم کشور و هشتمین استان پرجمعیت کشور محسوب میشود. این استان با 51 شهر و 16 شهرستان و 43 بخش و 9 دهستان و 2 هزار و 700 آبادی از طریق دریا با تمامی کشورهای حوزه دریای خزر هممرز است. طبق آمارهای مرکز آمار ایران، تولید ناخالص داخلی گیلان 2.6 درصد از کل تولید ناخالص کشور است؛ عمدهترین محورهای اقتصادی استان گیلان شامل 56 درصد بخش خدمات، 18.2 درصد کشاورزی، 13.1 درصد بخش ساختمان، 12.3 درصد حوزه صنعت و 0.6 درصد مالیات بر درآمد است.
فقط اگر جغرافیای استان گیلان مد نظر باشد، این استان باید جزو مهمترین استانهای کشور از نظر فعالیتهای صنعتی، کشاورزی و تجاری قرار بگیرد. مزیتهای جغرافیایی استان گیلان شامل مواردی هستند از جمله همجواری با کشورهای آسیای میانه و قفقاز از طریق خاکی و آبی، برخورداری از منابع طبیعی و جنگلهای انبوه و اقلیم مستعد و خاک حاصلخیز کشاورزی و تالاب منحصربهفرد انزلی و سواحل زیبای دریایی، جاری بودن رودخانههای دائمی و پرآب سفیدرود، پلرود، کرگانرود، شفارود و غیره، آب و هوای معتدل و طبیعت زیبا و نیز دسترسی دریایی به بنادر آستاراخان و لاکان روسیه. استان گیلان از نظر تولیدی نیز یکی از قطبهای صنعتی کشور، بهویژه در صنایع تبدیلی کشاورزی و دریایی و صنایع دارویی و سلولزی و نساجی به شمار میرود، از مواد اولیه برای توسعه صنایع تبدیلی برخوردار است و دارای شهرکهای صنعتی در نقاط مختلف و نیروی کار تحصیلکرده و آمادهبهخدمت است. طی دهههای گذشته، از نظر زیرساختی نیز استان گیلان دارای امکاناتی است که میتواند تولید و اشتغال چشمگیری را در خود جای دهد. وجود چهار نیروگاه برق لوشان و رشت و نیروگاه آبی منجیل و نیروگاه بادی منجیل و شبکههای وسیع توزیع و انتقال برق، مخازن ذخیره سوخت تا 200 میلیون لیتر، نفت سفید، بنزین و نفت گاز برای سوخترسانی به گیلان، اردبیل و غرب مازندران، شبکههای وسیع حملونقل جادهای، فرودگاه بینالمللی رشت و بنادر انزلی و آستارا، بازارچه مرزی مشترک با کشور آذربایجان و دانشگاهها و مراکز آموزش فنی و حرفهای و موسسات تحقیقاتی صنعتی و کشاورزی از جمله این زیرساختهای آماده استفاده هستند.
کشاورزی زیر فشار
گیلان در زمینه تولید چای، زیتون، فندق و بادام زمینی مقام اول و به لحاظ تولید برنج مقام دوم را در ایران داراست اخیرا باغات کیوی به خصوص در شرق گیلان رواج ویژهای داشته و این محصول نیز یکی از تولیدات این استان است. محصول اصلی کشاورزی تاکنون برنج بودهاست. تقریبا همه زمینهای قابل آبیاری شالیزارند. برنجکاری در همه مناطق وجود دارد ولی در دلتای سفیدرود بین لشت نشا و رشت و طالش دولاب شالیزار تقریبا تنها کشت موجود است. ۵۲ درصد اراضی کشاورزی گیلان به کشت برنج اختصاص دارد. تا سال ۱۳۶۱ شمسی گیلان بزرگترین تولیدکننده برنج ایران بود و ۴۰ تا ۵۰ درصد تولید ملی این محصول را در اختیار داشت اما در این سال استان همجوار مازندران از آن پیشی گرفت. ۶۰ درصد تولید استان در ناحیه دلتای سفیدرود انجام میشود ولی در جلگههای حاشیهای غربی و شرقی تولید برنج با محصولات متنوع دیگری ترکیب شدهاست. استان گیلان 238 هزار هکتار اراضی شالیکاری دارد که سالانه یک میلیون و 160 تن شلتوک از آن استحصال میشود و از این میزان، حدود 750 تن برنج سفید باکیفیت به دست میآید. با این حال، قدیمی بودن تجهیزات شالیکوبی بسیاری از محصولات را در مسیر فراوری از بین میبرد؛ ۱۷ تا ۲۴ درصد برنج تولیدی در مسیر فراوری شکسته و تبدیل به ضایعات و ۴ درصد کلاً از مسیر مصرف خارج میشود.
کشت توت برای تغذیه کرم ابریشم که زمانی از برنج مهمتر بود، قدیمیترین فعالیت کشاورزی این استان بوده است. امروزه گیلان اصلیترین منطقه تولید ابریشم در ایران است. چای امروز از مهمترین محصولات زراعی استان و لاهیجان منطقه اصلی آن است. تنباکو در فومنات و مرکز تالش و درختان میوه در دو حاشیه ساحلی این استان کشت میشوند و میوههایی چون گیلاس و آلو در شمال تالش و میوههای مرکبات در شرق گیلان تولید میشوند. دامداری برای ساکنان تالش منبع درآمد اصلی است. همچنین منطقه رودبار و منجیل به دلیل اقلیم مدیترانهایاش نظام کشاورزی بیهمتایی در ایران دارد که منشأ اصلی درآمد در آن زیتون و گندم و دامداری و شالیزارهای کنار سفیدرود در بخش رستمآباد است. شیلات و صنایع وابسته، یکی دیگر از حوزههای فعالیت در استان گیلان است و علاوه بر آبزیپروری در مزارع پرورش ماهی، صید ماهیان استخوانی و غضروفی (ماهیان خاویاری) از دریای خزر نیز بخشی از این فعالیت محسوب میشود. گیلان حدودا نصف خاویار و استروژن ایران را تولید میکند. دهها تعاونی صیادی در این استان وجود دارد.
نگاهی به آمار تولیدات کشاورزی در استان گیلان، نشان میدهد که این استان از موقعیت ممتازی در حوزه کشاورزی بهرهمند است؛ استان گیلان در بخش تولید کیوی با تولید ۱۳۲ هزار تن محصول رتبه دوم را در کشور دارد و در پرورش مرغ مادر گوشتی با ۷ میلیون قطعه هم رتبه دوم را در کشور دارد که در این زمینه حداقل میزان آنتی بیوتیک برای مرغهای گیلان استفاده میشود به همین دلیل سالمترین مرغها در گیلان تولید میشود. این استان در بخش زیتون رتبه 3 کشوری، گوشت مرغ با ۱۷۰ هزار تن رتبه ۵ کشور، عسل رتبه 6 کشور و در بخش شیر و گوشت رتبه ۱۲ کشور را دارد. اما مثل همه جای ایران، مشکلات واسطهها و کمبود صنایع فراوری در کشاورزی استان گیلان نیز وجود دارد. در استان گیلان محصولات استراتژیک و مزیتدار مانند برنج، زیتون و فندق وجود دارند که باید کشاورزی تجاری در این زمینهها تقویت شود. در کشاورزی تجاری از طریق هدفگذاری و برنامهریزی برای کاهش فاصله قیمت از مزرعه تا سفره، با بهبود وضعیت زیرساختها، کوتاه کردن دست سودجویان و دلالان از بازار محصولاتی نظیر زیتون، فندق و بادام زمینی، کارآمدسازی سیستم تعاونی مصرف و توزیع تولیدات کشاورزی، کاهش هزینههای مبادله از طریق کاهش فاصله تولیدکنندگان تا بازار فروش وکاهش فقر در جوامع روستایی، میتوان وضعیت کشاورزی در استان گیلان را متحول کرد و ارتقا داد.
بیکاری از جمله مشکلات بزرگ استان گیلان است که بخش کشاورزی میتواند آن را تاحدی تعدیل کند؛ ۲۸ درصد اشتغال مستقیم گیلان متعلق به بخش کشاورزی است در حالی که کمتر از ۷ درصد بودجه استان به کشاورزی اختصاص دارد.
صنایع وابسته به منابع طبیعی
صنایع در گیلان از قدمت زیادی برخوردار است که از پرورش کرم ابریشم در عهد باستان آغاز شده و با کشت برنج، چای، توتون، صید و عملآوری انواع ماهی، تولید و صدور خاویار ادامه دارد. این صنایع بیشتر صنایع فراوری و مکمل کشاورزی به شمار میروند. کارخانههای برنجکوبی در همه جلگه، کارخانههای چای در لاهیجان، لنگرود و فومنات، کارخانههای روغن پیرامون رودبار، کارخانههای فراوری ماهی و خاویار در انزلی، و کارخانههای ابریشم، تنباکو و لبنیات در رشت پراکندهاند. صنایع مهم این استان از نظر تأمین مواد اولیه وابسته به کشاورزی و جنگل هستند چون این ناحیه دارای کشاورزی پررونق و جنگلهای وسیع و انبوه است. صنایع مهم این استان شامل صنایع غذایی، ریسندگی و بافندگی و چوب و کاغذ است. به دلیل فراوانی جنگلها در استان گیلان صنایع چوب و کاغذ چوکا در تالش از صنایع مهم گیلان و حتی کشور است. همچنین صنایع دستی نظیر سبدبافی، حصیربافی و تولید وسایل و اشیای چوبی از دیگر منابع اقتصادی و کسب درآمد استان به شمار میرود.
یکی از مهمترین صنایع استان گیلان صنایع سلولزی هستند؛ صنایع چوب اسالم و چوکا دارای 13 هزار متر مربع تاسیسات زیرساختی و تجهیز ماشینآلات هستند و استان گیلان را به قطب صنایع سلولزی در ایران تبدیل کردهاند. شرکت صنایع چوب اسالم هماکنون با ظرفیت محدود تولید 90 مترمکعب در روز در زمینه نئوپان، صنایع مبلمان و تختخواب فعالیت میکند.
دو هزار و 600 واحد صنعتی در گیلان فعالاند که عمدتا کوچک و متوسط هستند. این تعداد زمینه اشتغالزایی 87 هزار نفر بیمهشده را به طور مستقیم فراهم کرده است. سال گذشته بیش از 530 میلیارد تومان تسهیلات رونق به بنگاههای تولیدی پرداخت شد اما همچنان حتی به گفته خود مقامات مسئول صنعت و معدن در استان، بیشترین و مهمترین عامل که حجم وسیعی از واحدهای نیمهفعال و مشکلدار استان با آن روبهرو هستند، کمبود منابع مالی و نقدینگی است.
گردشگری دردسرزا
امروز شاید کمتر ایرانی یا شاید هم کمتر گردشگر خارجی را بتوان سراغ گرفت که نام برخی از جاذبههای طبیعی و گردشگری گیلان چون شهرک تاریخی و باستانی ماسوله، تپهها و جام مارلیک، تالاب بینالمللی بندر انزلی یا قلعه رودخان را نشنیده باشد. جاذبههای گردشگری این استان به قدری زیاد است که تقریبا جایی نیست که برای یک مسافر خالی از لطف و جذابیت باشد. شالیزارهای برنج، خانههای روستایی با سقفهای پوشیده از شالی، بازارهای هفتگی، لباسهای محلی، دریا و سواحل آن، باغهای چای و زیتون، ابنیه تاریخی و موزه و آثار باستانی خبر از ایجاد انگیزه برای بازدید گردشگران از این استان ميدهد.
استان گیلان علاوه بر آثار تاریخی، دارای 565 هزار هکتار جنگل و 224هزار هکتار مرتع طبیعی است که مانند کمربندی سبز از سواحل چابکسر شروع میشود و تا سواحل آستارا امتداد دارد. تالابهایی مانند تالاب خطیب گوران و کهنه گوراب فومن، مرداب بندر کیاشهر، مرداب استیل آستارا، تالاب بینالمللی انزلی، توقفگاه و پناهگاه هزاران پرنده زیبا و رنگارنگ دریایی و قوهای سپید، تالاب زیبای امیرکلایه لاهیجان با انواع پرندگان دریایی، آبشار پره سره هشتپر، تالاب زیبای زربیجار با پوشش گیاهی مردابی زیستگاه پرندگان مهاجر املش، تالاب سیاه درویشان و نرگستان صومعهسرا، هر سال میزبان مسافران بسیاری از سرتاسر کشور هستند.
شورای شهر رشت مرکز استان گیلان را به عنوان مقصد گردشگری کشور در افق سال 2020 در نظر گرفته است. با این حال، مشکلات گردشگری در استان گیلان کم نیستند؛ یکی از مشکلات این است که هتلداری در گیلان به دلیل وجود ویلاها و خانههای اجارهای بسیار در این استان، چندان رونقی ندارد. مسئله دیگر این است که بافت مرکزی شهر رشت به دلیل اينكه جزو اماکن گردشگری قرار گرفته و پیادهراهها در آن ساخته شده، رونق سابق را از نظر مسافرگیری در هتلهای مرکزی شهر ندارد. 80 هتل، 22 هتل آپارتمان، 73 مجتمع گردشگری و اقامتی، 46 مهمانپذیر، 880 خانه مسافر و 221 واحد پذیرایی در استان گیلان دارای مجوز و زیر نظر میراث فرهنگی مشغول فعالیت هستند که این تعداد مراکز اقامتی باتوجه به حجم گردشگر کافی نیست.
اما گردشگری استان گیلان، مشکلاتی را نیز به وجود آورده که مهمترین آنها، صدمه خوردن زمینها و منابع طبیعی این استان است. به دلیل اينكه اجاره ویلا در استان گیلان رونق زیادی دارد، بسیاری از زمینهای کشاورزی بهتدریج تبدیل به ویلا شده است و ویلاسازی در محدوده جنگلها و رودخانهها از جمله معضلات این استان و نیز استان مازندان در شمال کشور به شمار میرود. مشکل دیگری که گردشگری گیلان به آن دامن زده، زبالههای فراوانی است که توسط گردشگران در منابع طبیعی و جنگلهای این استان تولید و در همانجا پراکنده میشود.
مسئله مهم در زمینه گردشگری استان گیلان، نبود اعتبار کافی از بودجه دولتی است. کل بودجه میراث فرهنگی و گردشگری استان گیلان در سال گذشته 3 میلیارد و 700 میلیون تومان بوده است که به گفته مقامات مسئول اصلا کفاف مرمت یا سرمایهگذاری چندانی را در این زمینه نمیدهد. توسعه گردشگری استان گیلان نیازمند سرمایهگذاری بخش خصوصی است و سیاستگذاران در این زمینه باید شرایط سرمایهگذاری خصوصی را در گردشگری استان فراهم کنند. در این زمینه استان مازندان توانسته بهتر از گیلان عمل کند و گردشگری خود را بیشتر رونق دهد.
تجارت خارجی و کریدور شماره 9
رشت و استان گیلان در مسیر کریدور شماره 9 تجارت بینالمللی قرار دارد و این مزیت جغرافیایی باعث شده است از اهمیت راهبری زیادی در تجارت کشور برخوردار باشد. پس از جنگ جهانی دوم، با روند توسعه و رويكردهاي اقتصادي در سراسر جهان و نياز به ابزار و زيربناي لازم برای تكميل سيستم حملونقل و نشستهاي بينالمللي بهخصوص در سازمان ملل متحد، سه كريدور طراحي شد که به نامهاي شمالي، جنوبي و مركزي نامگذاري و معرفي شد. با توجه به بالا بودن هزينه حمل در مسير كريدور شمالي، در سال 1993 كريدور تراسيكا معرفي شد كه اين مسير با گذر از درياي سياه و درياي خزر، مسير حمل محمولات از طريق اروپا به آسياي ميانه بود.
در سال 1993 وزراي حملونقل اروپا در هلسينكي در اجلاس كميسيون اروپا، علاوه بر كريدورهاي شرقي، غربي بهخصوص تراسيكا و مسيرهاي داخلي آن در اروپا، كريدور ديگري را به نام «شمال- جنوب» مطرح كردند. اين كريدور موسوم به كريدور شماره 9، ارتباط ترانزيتي كشورهاي شمال اروپا، اسكانديناوي و روسيه را از طريق ايران به كشورهاي حوزه اقيانوس هند، خليج فارس و جنوب شرق آسيا برقرار ميكند. این كريدور ميتواند ارتباط تجاري كالا را برای ترانزيت بين كشورهاي اروپایي و شمال اروپا و منطقه اسكانديناوي و روسيه از طريق بنادر آمستردام، هامبورگ، كپنهاگ، استكهلم و هلسينكي در اروپا به سنپترزبورگ و مسكو در روسيه متصل كند و از طريق بنادر روسي به بنادر جنوبي درياي خزر و تا بنادر جنوبي ايران امتداد يابد. ادامه اين مسير از بنادر جنوبي ايران به كشورهاي حوزه خليج فارس و اقيانوس هند تا جنوب شرق آسيا امتداد دارد. بخش وسيعي از كشورهاي آسيایي و اروپایي ميتوانند از طريق كريدور شمال - جنوب كالاهاي تجاري را مبادله کنند. اين مبادله با سرعتي بيش از دو برابر مسير كانال سوئز خواهد بود. اخيرا نظرسنجي و تحقيقات نشانگر اين است كه زمان ترانزيت مسير اخير به یکسوم مسير كانال سوئز نيز كاهش يافته است.
ايجاد و تقويت حملونقل بينالمللي با مشاركت ايران، روسيه و هند تاكيدي بر اين واقعيت تاريخي است كه شرق و غرب در نگاه متقابل به يكديگر، هرگز نخواهد توانست منافع مالي و بينالمللي را به تنهايي محقق کنند. زمان و مسافت كوتاه و ارزان پيوند تاريخي ملل آسيا و اروپا را مستحكم خواهد كرد.
اقتصاد دریامحور
گيلان دارای دو بندر مهم انزلی و آستارا است اما تاکنون از این ظرفیت خود بهطور حداکثری استفاده نکرده است. این استان ظرفیت این را دارد که اقتصاد خود را بر مبنای تجارت دریایی شکوفا کند. گیلان از چابکسر در شرق تا آستارا در غرب استان، با 9 شهرستان ساحلی، حدود 280 کیلومتر نوار ساحلی دارد. استانداری فعلی گیلان در تلاش است که اقتصاد دریامحور را در این استان ارتقا دهد و برای همین، استاندار گیلان در یکی از سخنرانیهای خود در خردادماه امسال، اعلام کرد: «همه تلاش کنند در بحث اقتصاد دریامحور در جهت توسعه گیلان اقدامات لازم صورت گیرد. از این پس برنامهریزی شود تا هر سه ماه یک بار، گزارش کاملی از روند توسعه صنعت دریامحور داشته باشیم تا با تمرکز بیشتر از فرصتها بهره ببریم. منطقه آزاد انزلی توانمندیهای زیادی در زمینههای اقتصادی و تجاری دارد. دانشگاه گیلان در یک برهه از زمان، مرکزی برای کشاورزی بود اما باید بر روی توانمندیهای دیگر خود و منطقه همچون دریا تکیه کند. بخشينگری به مسائل مختلف یک آسیب جدی برای استان است و لازم است در جهت تحقق اهداف توسعه دریامحور، نگاه بخشی از سازمان بنادر و دریانوردی حذف شود.»
سابقه اتاق رشت
استان گيلان به دلیل مجاورت با بازار پرجمعيت و قابل نفوذ کشورهاي مشترکالمنافع آسیای مرکزی و همچنین طرح کریدور شماره 9 که اقتصاد کشورهاي حوزه آسياي ميانه را به ساير کشورهاي جهان پيوند ميدهد، وجود منطقه آزاد انزلي، راهاندازي راهآهن قزوين، رشت، انزلي، بزرگراه قزوين- رشت و وجود ذخاير عظيم نفت در بستر درياي خزر، در برخورداری از معادن و شرایط مساعد کشاورزی در استان مذکور درآينده شاهد تحولات چشمگيري خواهد بود. بديهي است اتاق بازرگاني به عنوان نماينده بخش خصوصي ميتواند نقش بسزايي در توسعه فعاليتهاي اقتصادي اين استان در عرصههاي مختلف بازرگاني و توليدي داشته باشد. ناگفته نماند استان گيلان در گذشته نهچندان دور صاحب عنوان دروازه اروپا بود و با ورود به عرصههاي جديد اقتصادي حوزه درياي خزر، آسیاي ميانه و قفقاز و حتي اروپا، میتواند نقش اساسي در اقتصاد منطقه ايفا کند و سکوي بسيار مناسبي براي جهش صادراتي غير نفتي کشور تلقي میشود. همین موارد زمینهای شده است که تشکلهای بازرگانان رشت خیلی زود شروع به شکوفایی کنند.
مطابق دستور فلاحت و تجارت و فوايد عامه وقت و بنا به پيشنهاد تجار رشت و به موجب مواد ١ و ٢ نظام نامه اتاقهاي تجارت مصوبه هيات وزيران وقت، در سال ١٣٠٤ اتاق تجارت رشت با ١٦ نفر عضو تشکیل شد. حوزه عملياتي اتاق، استان گيلان بود و اولين جلسه آن به رياست حاج عليآقاي گيلاني در تجارتخانهاش تشکيل شد. براساس همين نظامنامه، در تاريخ ٢٥ تيرماه ١٣٠٨ اتاق تجارت رشت همزمان با اتاقهاي تبريز، مراغه، مهد، قزوين و ساري تشکيل و رسميت يافت. اولين جلسه اتاق تجارت در نهم مردادماه ١٣٠٨ در منزل آقاي احمد سيگارودي و با حضور (افشار) حکمران گيلان تشکيل شد. در آن زمان، مسائل اتاق در روزنامهاي به نام روزنامه «عصر جديد» از انتشارات اتاق تهران منتشر ميشد.
دو سال بعد، تمامی اتاقهای تجارت منحل شد تا اينکه مجلس شوراي وقت، قانون تاسيس اتاقهاي بازرگاني را تصويب کرد و در سال ١٣١٠ انتخابات اتاق رشت با حضور حکمران وقت گيلان (افشار) در محل فرمانداري رشت تشکيل شد. در آن زمان، دو اتاق يکي به نام بازرگاني و ديگري به نام اتاق صنايع و معادن وجود داشت که در سال ١٣٤٩ اين دو اتاق با هم ادغام شد و اتاق بازرگاني و صنايع و معادن نامگذاري شد. بنابراین اتاق بازرگانی و صنایع و معادن رشت ایجاد شد و به کار خود ادامه داد.
فعاليت اتاق تا پيروزي انقلاب اسلامي ابتدا با انتخابات هر دو سال يک بار و بعد هر چهار سال يک بار انجام ميگرفت و بعد از پيروزي انقلاب اسلامي به استناد تلگراف اتاق مرکزي ايران، از طرف استانداري گيلان سه نفر به عنوان سرپرست اتاق رشت و به نام هيئترئيسه موقت انتخاب شدند و اداره امور اتاق را به عهده گرفتند که اين روال تا سال ١٣٦٢ ادامه داشت. در این سال اولين انتخابات اتاق رشت بعد از پيروزي انقلاب اسلامي انجام گرفت که طي آن چهار نفر عضو انتخابي و چهار نفر انتصابي به عنوان هيئت نمايندگان برگزيده شدند. از آن پس نیز بهطور منظم انتخابات هيئت نمایندگان اتاق بازرگانی گیلان برگزار شده است.
نظر خود را بنویسید