با وجود اینکه دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری امریکا بارها در مورد بر هم زدن توافق هسته‌اي ایران و کشورهای پنج به علاوه یک صحبت کرده است ولی شواهد نشان مي‌‌دهد که این توافق پابرجا خواهد ماند. ما انتظار داریم تا انتهای سال ۲۰۱۸ میلادی دولت امریکا از این توافق خارج نشود زیرا سیاست‌گذاران و قانون‌مداران این کشور بارها از دولت ترامپ خواسته‌اند تا به توافق پایبند باقی بماند. آنها پایبندی به توافق را به نفع جامعه جهانی مي‌‌دانند و بر این باور هستند که با پایبندی به توافق است که مي‌‌توان به نظارت بر عملکرد هسته‌اي ایران ادامه داد. از طرف دیگر تاکید مي‌‌کنند برای اینکه ایران هم به ادامه این روند پایبند بماند باید از منافع اقتصادی ناشی از برجام بهره‌مند شود. توسعه همکاری‌های اقتصادی و صنعتی کشورهای غربی با ایران، اتصال بانک‌های ایران به نظام بانکی بین‌المللی و زمینه‌سازی برای بهبود اوضاع اقتصادی کشور همه از مسائلی است که مي‌‌تواند ایران را برای ادامه دادن این راه مصمم کند.

اروپا خواستار تداوم اجرای برجام است

از طرف دیگر اروپایی‌ها هم تمایل دارند که این توافق ادامه پیدا کند. آنها سال‌ها زمان و هزینه کلانی را که برای رسیدن به توافق نهایی صرف شده است دلیل خوبی برای پایبندی به این توافق مي‌دانند و بر این باور هستند که در دنیایی که تنش‌هاي سیاسی بین کشورها کمتر است، احتمال توسعه و رونق اقتصادی بالاتر است.

اما خطراتی هم این توافق را تهدید مي‌کند که تمامی آنها از جانب دولت امریکا است. خطراتی از قبیل وضع تحریم‌هاي تازه به بهانه هسته‌اي یا غیرهسته‌اي علیه ایران، افزایش فشارهای اقتصادی امریکا روی این کشور آسیایی و نفت‌خیز و ایجاد فضای تردید در مورد بقا و کارایی توافق هسته‌اي که مي‌‌تواند منافع اقتصادی این توافق را برای ایران هرچه کمتر کند. تمامی این تلاش‌ها مي‌تواند سبب شود ایران یا امریکا از این توافق خارج شوند. اگرچه شواهد نشان مي‌‌دهد ایران  در این سال‌ها بسیار درایتمندانه عمل کرده است و تمایلی برای  بر هم زدن این توافق ندارد ولی اگر با گذشت زمان شاهد این باشد که امضای توافق هسته‌ای باعث از بین رفتن تحریم‌ها و بازشدن فضای اقتصادی و مالی در ایران نشده است، دیگر دلیلی برای ادامه راه وجود نخواهد داشت.

امریکا نمی‌خواهد از توافق خارج شود

بسیاری از تحلیل‌گران بر این باورند که سنگ‌اندازی‌هاي دولت ترامپ در مسیر توافق هسته‌اي و تهدید‌هاي پی‌درپی او با هدف پر کردن آستانه تحمل ایران و خارج شدن این کشور از توافق هسته‌اي است. آنها به مطالب عنوان‌شده توسط  ترامپ در جریان رقابت‌های انتخاباتی اشاره مي‌کنند و مي‌گویند او از زمان رقابت‌های ریاست جمهوری بارها اعلام کرد که از این توافق خارج مي‌‌شود و کارایی آن را زیر سوال برد. ولی زمانی که وارد کاخ سفید شد با این واقعیت روبه‌رو شد که خروج امریکا از توافق به معنای زیر سوال بردن اعتبار دولت این کشور است. به این معنا که توافق‌هاي بین‌المللی با امریکا معتبر نیست زیرا دولت‌های بعدی مي‌توانند به سادگی توافق قبلی را زیر پا بگذارند. به همین دلیل شروع به افزایش سختگیری، ایجاد فضای تردید و بی‌ثباتی در مورد آینده توافق، افزایش فشار اقتصادی و سیاسی بر ایران و ایجاد جو تنش علیه ایران در رسانه‌هاي امریکا کرد. فضایی که سبب شد تا ایران از توافق خارج شود و بار این مسئولیت به دوش ایران باشد. ولی بررسی‌ها نشان مي‌‌دهد که ایران این بازی را به خوبی تشخیص داده و با ترامپ در این مسیر همراه نشده است.

ترامپ اخیرا اعلام کرده است که کنگره با پیشنهاد دادن اصلاحاتی برای توافق هسته‌ای، مي‌تواند به بقای آن کمک کند. مسئله‌اي که کنگره در دوره گذشته هم زیر بار آن نرفت. ارزیابی ما این است که کنگره امریکا هم تمایلی به برهم خوردن این توافق ندارد و به همین دلیل در مسیری حرکت نمی‌کند که این توافق را بر هم بزند. بنابراین تا انتهای سال جاری امریکا به تعلیق تحریم‌ها ادامه خواهد داد.

روسیه و چین با امریکا همراه نیستند

نکته مهم دیگر این است که حتی اگر  امریکا به بهانه‌هاي غیرهسته‌اي، اقدام به وضع تحریم‌هاي تازه‌اي علیه ایران کند، باز هم تاثیرگذاری این تحریم‌ها به اندازه تحریم‌هاي قبلی نخواهد بود. زیرا  کشورهای دیگر از جمله روسیه و چین با امریکا همراه نخواهند شد و حتی سایت اویل پرایس به نقل از شرکت‌های چینی خریدار نفت از ایران نوشته است که چین رسما اعلام کرد حتی در صورت وضع محدودیت‌های تازه علیه ایران به خرید نفت از این کشور ادامه مي‌دهد. از طرف دیگر، ایران در سال‌های اخیر استراتژی افزایش همکاری اقتصادی با کشورهای آسیایی را در پیش گرفته است تا دیگر تحت تاثیر سیاست‌های کشورهای غربی قرار نگیرد. باید در نظر داشت اروپایی‌ها هم طی یک سال اخیر بارها بر ضرورت تداوم برجام و عدم همکاری با ترامپ در مسیر بر هم زدن بزرگ‌ترین دستاورد سیاسی دنیا در عرصه بین‌الملل تاکید کرده‌اند و تاکنون زیر بار فشارهای دولت ترامپ علیه این توافق نرفته‌اند. به همین  دلیل مي‌‌توان در مورد بقای توافق هسته‌اي در سال ۲۰۱۸  با اطمینان بیشتری صحبت کرد ولی باید در نظر داشت که امریکا همچنان به سنگ‌اندازی و ایجاد فضای ناامن در تجارت دنیا ادامه خواهد داد. مسئله‌اي که مي‌‌تواند منافع ایران از این توافق را  کاهش دهد.

مسیر برجام 

ایران و کشورهای ۵+۱ بعد از بالغ بر یک دهه  مذاکره در ژانویه سال ۲۰۱۵ موفق به امضای توافق هسته‌اي شدند. توافقی که در ازای برداشته شدن تحریم‌هاي اقتصادی ایران و اتصال شبکه بانکی کشور به شبکه بانکی جهانی و مزایای دیگر،  فعالیت هسته‌اي ایران را برای چندین سال محدود کرد و سطح نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را از مراکز هسته‌اي کشور افزایش داد. یک سال بعد از امضای  توافق یعنی در ژانویه سال ۲۰۱۶، توافق رسما اجرا شد. تحریم نفتی ایران برداشته شد و سرمایه‌گذاری خارجی در کشور رشد کرد ولی به دلیل نزدیکی به انتخابات ریاست جمهوری در امریکا و روی کار آمدن ترامپ، نرخ رشد سرمایه‌گذاری خارجی در ایران کمتر از انتظار بود. اما ایران توانست میزان صادرات نفت خود را به سطحی که پیش از تحریم‌ها بود بازگرداند.