اُفت و خیز بازار سهام برای همه فعالان اقتصادی جذابیت دارد. هرکسی که در این بازار مشغول به کار است تمایل دارد از آینده آن آگاه شود. هر بار که قیمت‌ها در بازار سهام بالا و پایین می‌شوند در حقیقت تغییراتی را در توسعه اقتصادی به نمایش می‌گذارند. اما یوجین فاما در دهه 60 ادعا کرد پیش‌بینی تغییرات قیمت در کوتاه‌مدت تقریباً غیرممکن است. این باور تا دهه 80 ادامه داشت یعنی تا زمانی‌که رابرت شیلر ادعایی خلاف این را مطرح کرد و بعدها بابت آن جایزه نوبل اقتصاد را دریافت کرد. رابرت در دوره‌ای طولانی‌مدت به بررسی تحولات بازار سهام پرداخت و به این نتیجه رسید که می‌توان در یک بازه زمانیِ چندساله، تغییرات بازار سهام را پیش‌بینی کرد. هرچند بورس همیشه با نوسانات بسیار بالایی همراه است اما مطالعات و نتیجه‌گیری‌های رابرت شیلر چیز دیگری را نشان می‌دهد که جای تأمل دارد.

شیلر یکی از سه نفری بود که در سال 2013 موفق شد جایزه نوبل اقتصاد را به خودش اختصاص بدهد. او حتی پیش از آنکه جایزه نوبل را دریافت کند یکی از بزرگ‌ترین اقتصاددان‌های جهان شناخته می‌شد. این اقتصاددان کسی بود که موفق شد دو حباب بزرگ تاریخی را پیش‌بینی کند: حباب دات‌کام و حباب مسکن. هر بار نیز در همان زمان کتابی را منتشر می‌کرد و در آن وضعیت را توصیف می‌کرد؛ بعد از توصیف وضعیت نیز حباب را پیش‌بینی می‌کرد. این پیش‌بینی‌ها به قدری حیرت‌انگیز بود که هیئت داوران نوبل را به وجد آورد و باعث شد آنها جایزه نوبل را به او تقدیم کنند.

مطالعات شیلر نشان می‌داد که نوسانات قیمت سهام بسیار بیشتر از نوسانات اوراق و سهام شرکت‌هاست و گاهی در جهت معکوس با یکدیگر حرکت می‌کنند. این الگویی که او برای بازار سهام کشف کرد بسیار کمک‌کننده و راه‌گشا بود. او آن‌قدر از یافته‌های خود اطمینان دارد که به صورت مستمر داده‌هایش را به‌روز می‌کند و به صورت آنلاین در اختیار همگان قرار می‌دهد. در واقع او موفق شده پرده از اسرار بسیاری در بازار سهام بردارد. او با این پیش‌بینی‌ها هدفی بزرگ را دنبال می‌کند که خودش به آن هدف «دموکراتیک کردنِ نظام مالیِ جهان» می‌گوید. در واقع او سعی دارد شکل جدیدی به نظام مالی جهان ببخشد.

ایده شیلر کمی دیر مطرح شده‌است. خودش معتقد است اگر ایده‌اش کمی زودتر و در دوران جنگ جهانی دوم مطرح شده‌بود می‌توانست پول بسیاری را روانه اروپا کند و همچنین می‌توانست کاری کند که آسیا به لحاظ اقتصادی سریع‌تر بهبود پیدا کند. بسیاری از مشکلاتی که مردم در اکثر نقاط دنیا متحمل شده‌اند ریشه در بحران‌های مالیِ دوره‌ای دارد که به عقیده شیلر می‌توان آنها را پیش‌بینی کرد و در نهایت روزهای بهتری را برای تاریخ بشر رقم زد.

اقتصاددان اخلاق‌گرا

رویکرد اقتصادیِ شیلر بر اساس گزارش اکونومیست، همان اندازه که ریشه در اقتصاد دارد، ریشه در اخلاق نیز دارد. برای مثال او از نابرابری گریزان است. او معتقد است که اندکی نابرابری در جوامع می‌تواند طبیعی باشد اما وقتی برای عده‌ای به شکلی دردناک و عذاب‌آور تبدیل می‌شود دیگر طبیعی نیست و باید به فکرِ حلِ آن بود. به خاطر همین رویکرد است که اکونومیست به او برچسب اخلاق‌گرایی نیز می‌زند. ایده‌های او به قدری جذابیت دارد که نمی‌توان به سادگی از کنار آنها عبور کرد. برای مثال او از بازار سهام به زندگیِ روزمره مردم می‌رسد و سعی دارد از این منظر آن را تحلیل کند.

در نگاه شیلر، بازار سهام وسیله‌ای هرچند ضعیف برای سنجش وضعیت زندگیِ روزمره مردم است. تغییرات ارزش دلار نیز از نگاه او می‌تواند بسیار مهم و تعیین‌کننده باشد. شیلر معتقد است هریک از این موارد می‌تواند زنگ خطری را به صدا درآورد و در نتیجه باید به صورت مستمر به آن توجه داشت. او معتقد است مردم عموماً از ریسک کردن پرهیز می‌کنند و این جریان باعث می‌شود میزان ماجراجویی‌ها در جوامع کم شود. کاری که شیلر می‌کند می‌تواند میزان ریسک و خطرات را کاهش بدهد و در نتیجه این ماجراجویی را به بدنه جوامع تزریق می‌کند. البته ایده شیلر نیز مانند بسیاری از ایده‌های بزرگِ دیگر با مشکلاتی همراه است و مخالفانی دارد. برای مثال تحلیل‌گر اکونومیست معتقد است شیلر در بررسی‌ها و مطالعات خود بسیاری از مضامین اقتصادی را در نظر نمی‌گیرد و یا ساده‌انگارانه از کنار آنها عبور می‌کند. در نهایت بسیاری معتقدند شیلر خودش هم نسبت به آن چیزهایی که می‌گوید تردید دارد اما رفتار شیلر چیز دیگری را نشان می‌دهد. او که هر لحظه داده‌هایش را به‌روز می‌کند و در قالب کتاب در اختیار سایر افراد قرار می‌دهد احتمالاً باور محکمی به ایده‌ها و نظریاتش دارد.

رابرت شیلر

متولد 29مارس 1946 است. اقتصاددانی امریکایی که در سال 2013 به همراه دو اقتصاددان دیگر جایزه نوبل اقتصاد را دریافت کرد. شیلر تحصیلات خود را در کالج کالامازو آغاز کرده، مدرک لیسانسش را در سال 1967 از دانشگاه میشیگان دریافت کرده و سپس به دانشگاه ماساچوست رفته‌است. در آنجا دکترا گرفته و روی رساله دکترای خود با عنوان انتظارات معقول و ساختار نرخ بهره کار کرده‌است. او در حال حاضر استاد دانشگاه ییل است. زمینه مطالعاتی او عموماً اقتصاد رفتاری و اقتصاد مالی است. او به غیر از جایزه نوبل، جوایز اقتصادیِ دیگری نیز دریافت کرده و پیش از دریافت نوبل نیز به عنوان اقتصاددانی بزرگ در جهان شناخته می‌شد. جایزه داچ‌بانک یکی از معروف‌ترین جوایز اوست که در سال 2009 دریافت کرده‌است.