«ریاضیات بیشتر داشته‌های خود را برای استفاده علم اقتصاد در طبق اخلاص قرار داده‌است.» فرهاد نیلی بر خلاف برادرش مسعود نیلی، به کاربرد ریاضیات در اقتصاد باور دارد. البته بی‌دلیل هم نیست، او آشنایی با علم اقتصاد را از ریاضیات شروع کرده و در مقطع کارشناسی ارشد رشته ریاضیات کاربردی را گذرانده‌است به همین خاطر علی‌رغم نظر برادرش، بیشتر بر کاربرد ریاضی در اقتصاد تأکید دارد. به همین خاطر است که فرهاد نیلی وقتی صحبت از نوبلیست‌هایی مانند توماس سارجنت و کریستوفر سیمز به عنوان دو اقتصاددان کمی‌کار و متخصص اعداد می‌شود از آنها حمایت می‌کند. اما این همه اندیشه اقتصادیِ فرهاد نیلی نیست. او که در حال حاضر به عنوان نماینده ایران در بانک جهانی مشغول به کار است، فعالیت‌های بسیاری در اقتصاد ایران داشته و نقش‌آفرینی‌هایی داشته که قابل بررسی است.

فرهاد نیلی بیشتر توجه و تمرکز خود را روی امور پولی و بانکی قرار داده‌است. به همین خاطر است که نام او در دانشنامه تخصصی پولی و مالی به عنوان فردی اثرگذار در ارتقای همایش‌های سالانه پولی و ارزی، از یک تکلیفِ سالانه معمولی به یک اتفاق مهم پولی و بانکی آمده‌است. همایش‌های سالانه پولی و ارزی از سال 69 هم‌زمان با تأسیس این مرکز به عنوان «موسسه تحقیقات پولی و بانکی» هر سال در بهار برگزار می‌شود. اما از سال 89 که نیلی به آن قدم گذاشت، شکل برگزاریِ این همایش‌ها نیز تغییر کرد. او ارائه گزارش‌های سالانه و ارائه عملکرد را در دستور کار پژوهشکده پولی و بانکی قرار داد و این روال باعث نظام‌مند شدنِ فعالیت‌های این پژوهشکده شد. پایه‌گذاریِ همایش‌های سالانه بانک‌داری الکترونیک و نظام‌های پرداخت نیز از جمله اتفاقاتی بود که با حضور نیلی از سال 90 در این موسسه کلید خورد. عمده فعالیت‌های او پژوهش است؛ شاید به همین خاطر نگاهش نسبت به مقوله ریاضی و اقتصاد نیز نسبت به برادرش قدری متفاوت است.

*استفاده بی‌رویه از ریاضی؟

کریستوفر سیمز و توماس سارجنت دو اقتصاددان امریکایی و نوبلیست‌هایی هستند که در زمینه رابطه علت و معلولی بین اقتصاد و ابزارهای سیاست‌گذاری نظیر نرخ بهره و هزینه‌های دولت تحقیق و پژوهش کرده‌اند. فرهاد نیلی از جمله اقتصاددان‌هایی است که به نظریه‌های این دو نوبلیست باور دارد. بر اساس گزارش مهرنامه، فرهاد نیلی در ستایشِ سارجنت و سیمز سخن می‌گوید و وقتی برادر بزرگ‌ترش شخصی مثل منکیو را برای دریافت جایزه نوبل اقتصاد شایسته‌تر می‌داند، با او مخالفت می‌کند. مسعود نیلی می‌گوید: «منکیو هم از ریاضیات بهره کافی می‌برد اما مدل‌هایش را بر مبنای ریاضیات تشریح نمی‌کند. مقاله‌های او که در رسانه‌ها منتشر می‌شود، برخاسته از مدل‌های پیچیده ریاضی و مدل‌های دشوار است. اما منکیو وقتی در روزنامه مطلبی می‌نویسد، سهل و ساده برای مردم توضیح می‌هد که منظورش چیست.» به این ترتیب او معتقد است باید حد و مرزی برای استفاده از علم ریاضی در اقتصاد تعیین کرد. به عبارتی او معتقد است نباید از ریاضیات به صورت افراطی استفاده کرد. اما فرهاد نیلی رویکرد متفاوتی دارد: «سارجنت اکنون در مظان این اتهام قرار دارد که از ریاضی زیاد استفاده می‌کند، اما این موضوع را هم مد نظر داشته‌باشیم که مخاطب سارجنت، مردم عادی نیستند. سارجنت یک دانشمند است که محصولات او قرار نیست به مردم عرضه شود. حتی سیاستمداران و کارگزاران دولتی هم مشتریِ محصولات او نیستند. اگر ضرورت داشت دیگران می‌توانند نظریات او را تشریح و تبیین کنند.»

ریاضیات می‌تواند نقشی مهم در اقتصاد ایفا کند و این قضیه از نگاه فرهاد نیلی یک مزیت بزرگ محسوب می‌شود. از نگاه او هرچند سارجنت نمی‌تواند نگاهش را برای مردم تحلیل کند اما نقش مهمی را در اقتصاد ایفا کرده‌است؛ به همین خاطر به کسانی مثل او عنوان «اقتصاددان پشت پرده» را می‌دهد.  او می‌گوید: «آقای منکیو اقتصاددان خوبی است که زیبا و ساده هم برای مردم تحلیل می‌کند و می‌نویسد. آقای بارو هم همین‌طور. سارجنت هیچ‌وقت به روانیِ همتایان خود نتوانسته با مردم عادی ارتباط برقرار کند، اما تحقیقات او در اقتصاد بی‌بدیل است و به نظرم این نقش را هیچ‌کس نتوانسته به خوبیِ سارجنت ایفا کند. شاید اقتصاددان پشت‌پرده توصیف خوبی از وضعیت سارجنت باشد.»

مطالعات فرهاد نیلی از منظر ریاضیات شروع می‌شود و به اقتصادی می‌رسد که مردم در زندگیِ روزمره خود لمس می‌کنند. برای مثال او کاهش تولید ناخالص داخلی، بیکاری و افزایش تورم را به صورت کمی و ریاضیاتی مورد بررسی قرار داده و سپس از دلِ آنها نتیجه‌گیری‌هایی درباره تضعیف رضایت ذهنیِ ایرانیان در سال‌های گذشته کرده‌است. هرچند صورت مسئله به نظر واضح و روشن می‌آید اما اثبات آن به صورت کمی و با کمک اعداد و ارقام می‌تواند قضیه را به شکلی ملموس‌تر مطرح کند. فرهاد نیلی با مطالعه درآمد سرانه و بررسیِ آن نسبت به رشد اقتصادی نتایجی را به دست آورده و در نهایت سیاست‌هایی را برای رشد اقتصادی مطرح کرده که می‌تواند در این مسیر راه‌گشا باشد. فرهاد نیلی همچنین مطالعاتی درباره وضعیت سرپرست خانوار و تبدیل او از فردی شاغل به فردی بازنشسته انجام داده که بسیار مورد توجه قرار گرفته‌است. نیلی مانند همه اقتصاددان‌های پشت‌پرده که به صورت کمی کار می‌کنند سعی دارد به کمک اعداد و ارقام به پیشبرد علم اقتصاد کمک کند.

فرهاد نیلی

فرهاد نیلی برادر کوچک‌ترِ مسعود نیلی است که 7سال با او اختلاف سنی دارد. او از اقتصاددان‌های برجسته ایرانی است که تاکنون سمت‌های شغلیِ مهمی را تجربه کرده‌است. فرهاد نیلی مدرک کارشناسی‌اش را به توصیه برادر بزرگ‌ترش در رشته ریاضیات کاربردی از دانشگاه صنعتی شریف دریافت کرد. برای کارشناسی ارشد در رشته برنامه‌ریزی سیستم‌های اقتصادی در دانشگاه شهید بهشتی مشغول به تحصیل شد و در نهایت مدرک دکترای اقتصاد خود را در گرایش اقتصاد کلان از دانشگاه یورک انگلستان دریافت کرد. او در حال حاضر نماینده ایران در بانک جهانی است. فرهاد نیلی نیز مانند برادرش در زمره توسعه‌دهندگان اندیشه اقتصاد مدرن به شمار می‌آید هرچند نسبت به برادرش بیشتر به ریاضیات و اثربخشیِ آن در اقتصاد باور دارد.