ده سال از بحران بزرگ اقتصادی می‌گذرد، یک دهه پیش اقتصاد جهان بیمار شد و بیماری‌اش همه را گرفتار کرد، سالم و ناسالم همگی اسیر بیماریِ اقتصاد جهان شدند. اما حالا شرایط تغییر کرده‌است، دیگر خبری از رکود تورمی نیست. دستمزدها بالا می‌رود و تقریباً همه‌جا می‌توان شاهد رشد اقتصادی بود. حتی بانک‌های مرکزی حال و روز خوبی پیدا خواهند کرد. اقدامات آنها ملاحظه‌کارانه‌تر خواهد بود و به نظر می‌رسد جایی برای نگرانی نیست. اما در حالی‌ که همه به دنبال بهبود شرایط در سال 2018 هستند، آیا این امکان وجود دارد که سال نو آغازی برای بحرانِ تازه دراقتصاد جهان باشد؟

رشد تولید در جهان در سال 2017 سریع‌ترین رشد از سال 2010 تاکنون بوده‌است. اما این سال جای تأمل دارد. رشد تولید ناخالص داخلی در جهان روی 2.9درصد درجا زد. یعنی زیر 3درصدی که متوسط جهان در سال‌های قبل‌تر بوده‌است. نکته جالب توجه این است که رشد اقتصاد جهان در سال 2018 از این هم کمتر خواهد بود، یعنی طبق برآوردها 2.7درصد خواهد بود. اما حقایق جالب توجهی پشت این رقمِ کمتر نهفته‌است که کمی ما را به ادامه شرایط امیدوار می‌کند: تقریباً تمامیِ اقتصادهای بزرگ و توسعه‌یافته جهان به‌اضافه اقتصادهای نوظهور به سمت جلو حرکت خواهند کرد. یعنی در حالی‌که رشد اقتصادی در جهان کمتر خواهد بود، ستون‌های اصلیِ اقتصاد جهان وضعیت بهتری خواهند داشت. امریکا و اروپا هر دو در سال جدید با رشد قابل ملاحظه 2درصد پیش خواهند رفت. برزیل و روسیه که مدت‌هاست گرفتار بحران اقتصادی شده‌اند بالاخره از چنگال رکود نجات پیدا خواهند کرد. اقتصادهای بزرگ آسیایی مانند اندونزی و مالزی نیز رشد 5درصدی را تجربه خواهند کرد. هند به رشد 8درصدی که جزو اهدافش است نزدیک خواهد شد. تنها چین است که هنوز نگرانی‌هایی در مورد آن وجود دارد. اما باز هم اژدها رشد بالای 6درصد خواهد داشت.

حوزه یورو بهترین بخش خواهد بود که همه را با رشد خود غافلگیر خواهد کرد. این حوزه در یک دهه گذشته دست‌کم دو بحران بزرگ اقتصادی را پشت سر گذاشته‌است و هربار نیز موفق شده جان سالم به در ببرد و به حیات خود ادامه بدهد. اکنون به نظر می‌رسد که زمستان به سر آمده و وقت بهار اقتصادی در حوزه یورو است. وضعیت مصرف‌کننده‌ها در حال بهبود است و هیجان اقتصادی در بالاترین سطح خود در یک دهه گذشته قرار گرفته که می‌تواند نویدبخش شرایطِ بهتر باشد. نرخ بیکاری نیز در حال کاهش است. انتظار می‌رود نرخ بیکاری در حوزه یورو در سال 2018 به 8.5درصد کاهش پیدا کند. این رقم در سال 2013 حدود 12درصد بوده‌است. اروپا دقیقاً وارد دوره باشکوهِ رونق اقتصادی خواهد شد. جمعیت جوان می‌شود و سرمایه‌گذاری افزایش پیدا می‌کند. دوره نگرانی از بابت خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (برگزیت) می‌گذرد و اتحادیه هم روی خوش خواهد دید. سال نو دیگر برای کسی در اروپا احساس شروعِ بحران نخواهد داشت بلکه احساس طبیعی شدنِ شرایط را در خود دارد.

امریکا یک سال دیگر را با دونالد ترامپ رئیس‌جمهوریِ خود آغاز خواهد کرد. او همچنان به دنبال اجرایی کردنِ وعده‌های خودش است. از یک‌سو دستکاریِ مالیات و از سوی دیگر سرمایه‌گذاری بر روی برنامه‌های چندتریلیون دلاریِ زیرساختی؛ هرچند بعید به نظر می‌رسد این برنامه‌ها اجرا شود اما ترامپ تمامیِ تلاش خود را خواهد کرد. هرچند رئیس‌جمهور به دنبال افزایش رشد اقتصادی است و می‌خواهد رشد به بالای 3درصد برسد اما احتمالاً در این زمینه شکست خواهد خورد. بسیاری از افراد کارخانه‌ها و شرکت‌ها را رها کرده‌اند و سرمایه‌گذاری‌ها به حداقل رسیده‌است. تنها بخش امیدوارکننده در امریکا، وضعیت اشتغال و بازار کار است. نرخ بیکاری به حداقل رسیده و این در نوع خودش امیدوارکننده است.

بازارهای نوظهور بهترین سالِ خود را از سال 2014 تاکنون تجربه خواهند کرد. برزیل که چوب رسوایی‌ها و فساد مالی را می‌خورد و روسیه که از تحریم‌های غربی رنج می‌برد، هردو وضعیت بهتری پیدا خواهند کرد. به هر حال هردو کشور رشد 2درصدی را تجربه خواهند کرد که چندان هیجان‌انگیز نخواهد بود. اما به هر حال نسبت به سقوطی که در گذشته داشته‌اند، قدم مثبت و موثری به شمار می‌آید. نیجریه و افریقای جنوبی هم از بحران خارج می‌شوند و در کنار دیگر کشورهای افریقایی به رشد 3درصد می‌رسند هرچند این رشد نسبت به متوسط سال‌های 2005 تا 2015 که 5درصد بوده کمی مأیوس‌کننده به نظر می‌رسد. 

چین تنها بخش نگران‌کننده در اقتصاد جهان است. شی جین‌پینگ رئیس‌جمهوریِ این کشور تلاش زیادی برای نجات اقتصاد کشورش می‌کند تا آن را از شر حباب اقتصادی نجات بدهد. چشم‌بادامی‌ها برای افزایش نرخ بهره نیز اقدام خواهند کرد. برنامه پنج‌ساله آنها تا سال 2020 ادامه خواهد داشت و رشد 6.5درصدی را وعده داده‌است اما بعید به نظر می‌رسد آنها در سال 2018 به بالای 6درصد برسند. به هر حال فضای نامساعد اقتصادی در چین روی دیگر کشورها نیز تأثیر خواهد داشت.

نگرانی‌ها برای چیست؟

در این شرایط چرا باید نگران بود؟ چرا نباید از سالی خوب لذت برد؟ آنها که نگاهی به تاریخ اقتصاد دارند احساس نگرانی می‌کنند چرا که می‌دانند اقتصاد جهان در چرخه‌ای قرار دارد که هر هشت تا ده سال یک بار وارد بحران می‌شود. آخرین باری که اقتصاد جهان از بحران خارج شد سال 2009 بود و اکنون می‌توان انتظار داشت که 2018 آغاز یک دوره دردناک تازه باشد. به هر حال سال 2018 می‌تواند آغاز یک دوره خوش یا پایان آن باشد.