از اوایل سال 2016 به شش شهر بزرگ در سرتاسر جهان (جاکارتا، توکیو، لاگوس، نیویورک، سائوپائولو و آمستردام) سفر کرده‌ام تا تحقیق کنم چطور آنها زباله‌های خود را مدیریت – یا سوءمدیریت – می‌کنند. در این میان، برخی تفاوت‌های چشمگیر وجود دارد. و یک سؤال پیش می‌آید: آیا اینها فقط آشغال هستند یا به عنوان منابع نیز می‌توان به آنها نگاه کرد؟

طبق گفته محققان بانک جهانی، دنیا روزانه دست‌کم 3.5 میلیون تُن زباله خشک تولید می‌کند که 10 برابر بیشتر از میزانی است که یک دهه قبل تولید می‌کرد. آنها پیش‌بینی می‌کنند که اگر کاری برای این مسئله نشود، این رقم تا 11 میلیون تن در انتهای قرن افزایش پیدا خواهد کرد. به طور متوسط، امریکایی‌ها هر ماه به اندازه وزن بدن خود آشغال دور می‌ریزند. در این بین، در ژاپن یک فرد معمولی تنها دوسوم وزن خود آشغال تولید می‌کند. به سختی می‌توان آمار قابل‌مقایسه‌ای از آشغال‌های تولیدشده به وسیله ابرشهرها پیدا کرد. اما آنچه روشن است این است که نیویورک با اختلاف زیادی، بیشترین زباله را در میان شهرهایی که بازدید کردم تولید می‌کند: یک گزارش که به وسیله گروهی از محققان جهانی انجام شده و در سال 2015 در ژورنال علمی آکادمی ملی علوم منتشر شده بود، مشخص کرده بود که مردم در کلان‌شهرهای بزرگ‌تر، هر سال 33 میلیون تن زباله دور می‌ریزند. این تحقیق معلوم کرده بود که این میزان زباله 15 برابر مساحت ناحیه کلان‌شهر لاگوس را پر می‌کند.

با افزایش شدید جمعیت جهان و رشد بسیاری از اقتصادها، ما در حال تولید کردن زباله بیش از هر زمان دیگری هستیم. در اروپا و امریکا آشغال‌های ما عمدتا وقتی که دور ریخته می‌شوند غیرمشهود هستند؛ در دیگر بخش‌های جهان مشهودتر هستند، به شکل محوطه‌های زباله‌دانی، گاهی در وسط شهرها.

زباله‌دانی‌ها یک مشکل هستند چون گاز متان متصاعد می‌کنند که یک گاز گلخانه‌ای قوی است و گرما را در اتمسفر گیر می‌اندازد. سوزاندن آشغال در محوطه‌های بیرون از شهرها نیز برای محیط زیست و سلامتی مردم مضر است.

محل‌های انباشت آشغال و زباله‌دانی‌ها به‌سرعت پر می‌شوند و بسیاری از بزرگ‌ترین آنها، هر روز بیش از 10 هزار تن زباله را در خود جای می‌دهند. هرقدر که یک کشور ثروتمندتر می‌شود، ترکیب زباله‌های آن تغییر می‌کند و بیشتر حاوی بسته‌بندی، قطعات الکترونیکی، اسباب‌بازی و لوازم خانگی شکسته و نسبتا مواد غیرآلی‌تری می‌شود.

نیویورک و سان‌فرانسیسکو اکنون هدف «زباله صفر» را در سیاست‌های خود قرار داده‌اند تا میزان آشغال خود را کمتر کنند و بازیافت را افزایش دهند اما هنوز تا رسیدن به این هدف مسیر درازی را پیش رو دارند. در نیویورک، کیسه‌های پلاستیکی خرید تقریبا در هر مغازه‌ای هنوز عرضه می‌شود. جهان هر سال بیش از 300 میلیون تن پلاستیک تولید می‌کند که بخش کمی از این میزان بازیافت می‌شود.

بنا به تحقیقی که در مجمع جهانی اقتصاد منتشر شد، تا سال 2050، به قدری پلاستیک روی اقیانوس‌ها شناور خواهد بود که وزن آنها بیشتر از وزن ماهی‌های درون اقیانوس خواهد شد. دانشمندان تخمین می‌زنند که دست‌کم 5.25 هزار میلیارد قطعه پلاستیکی – که وزنشان تقریبا 270 هزار تن است – همین حالا روی آب اقیانوس‌ها شناور است.

بر اساس اعلام موسسه «ورلد واچ» که یک سازمان تحقیقاتی است، به طور میانگین، هر فرد در امریکا یا اروپای غربی از حدود 100 کیلوگرم پلاستیک استفاده می‌کند. بنا به داده‌های سازمان ملل، در حدود یک‌سوم غذای تولیدشده در جهان دور ریخته می‌شود یا به طریقی هدر می‌رود. به طور میانگین، آلمانی‌ها معادل بیش از 400 هزار قرص نان را هر روز دور می‌ریزند. امریکا با فاصله زیاد، بیشترین اتلاف غذا را انجام می‌دهد که دلیل آن، تا حدی به خاطر وجود رستوران‌های غذای آماده است که کارکنان و مشتریان آنها، غذاهای مانده یا نیمه‌خورده را دور می‌ریزند.

بیشترین هدررفت‌ها در افریقا، امریکا و آسیا از زباله‌دانی‌هایی سر درمی‌آورند که بسیاری از آنها هم‌اکنون تا انتهای ظرفیت خود پر شده‌اند. اروپا زباله کمتری را به زباله‌دانی‌ها سرازیر می‌کند و بیشتر آنها را به کوره‌های زباله‌سوزی می‌فرستد. در حالی که بسیاری از این اقلام نسبتا تمیز هستند، بسیاری از آنها برای محیط‌زیست و سلامت عمومی خطر به حساب می‌آیند. توکیو در حوزه کلان‌شهری خود بیش از 20 واحد زباله‌سوزی دارد. این شهر اعلام کرده است که این واحدها برای سلامت عمومی زیان‌بار نیستند چراکه بیشتر مواد آلی سوخته می‌شود و از یک سیستم پیشرفته فیلتر گازهای مخرب استفاده می‌کند.

اما اگر جهان تلاش نکند که به کاهش زباله و به آشغال‌های واقعی به عنوان منابع فکر کند، نسل‌های آینده در زباله‌های خود غرق خواهند شد. همین حالا هم دانشمندان و مراکز تحقیقاتی تخمین می‌زنند که میزان زباله در جهان در سال‌های آینده رو به افزایش داشته باشد و نگهداری یا نابودی آنها به یکی از مسائل عمده زیست‌محیطی در آینده نزدیک تبدیل خواهد شد.

جاکارتا، پایتخت اندونزی، در سال‌های اخیر به‌شدت رشد کرده است، تا حدی به خاطر رونق اقتصادی ملی. بیشتر زباله‌های جاکارتا سر از «بانتار گبانگ» درمی‌آورد، یکی از بزرگ‌ترین زباله‌دانی‌های جهان: این منطقه حدود 272 هکتار وسعت دارد و روزانه 6 هزار تن آشغال در آن جای می‌گیرد.

هزاران نفری که در بانتار گبانگ زباله‌ها را زیرورو می‌کنند، در شرایط خطرناکی هستند و روی کوه‌های ناپایداری از زباله به سر می‌برند که احتمال سقوط کردن و مدفون شدن زیر تل زباله برایشان وجود دارد. جاکارتا واحدهای زباله‌سوز ندارد و فضای بیشتری برای تلنبار کردن زباله در آن وجود ندارد. و زباله‌گردهایی که در خیابان‌ها و در زباله‌دانی‌ها کار می‌کنند، در شهری که صنعت رسمی بازیافت زباله ندارد، نقش مهمی در بازیافت مواد بر عهده دارند.

زباله‌هایی که به درون مسیل‌ها و رودخانه‌های جاکارتا ریخته می‌شود نیز مسئله ایجاد می‌کنند. آنها باعث بسته شدن آب‌راه‌ها می‌شوند که خود این امر باعث ایجاد سیل‌های عظیم خواهد شد. طی دو سال گذشته، جاکارتا تلاش زیادی کرده تا زباله‌ها را از آب‌راه‌های خود جمع‌آوری کند. اندونزی یکی از بزرگ‌ترین منابع پلاستیک‌هایی در جهان است که در سطح اقیانوس‌ها روی هم تلنبار می‌شوند.

بر اساس مطالعه یک گروه از دانشمندان که تمام آشغال‌هایی را که در نیویورک و حومه دور ریخته می‌شود محاسبه کرده‌اند، منطقه کلان‌شهری نیویورک 33 میلیون تن زباله در هر سال تولید می‌کند. بنا به اعلام محققان، این میزان زباله با فاصله بیشترین زباله‌ای است که در کلان‌شهرهای جهان به وجود می‌آید. امریکا یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان زباله روی کره زمین است و نیویورک یکی از چالش‌های خاص آن را نشان می‌دهد چراکه این شهر از نظر جمعیتی دارای فشردگی زیادی است. در بیشتر بخش‌های جهان، ثروت در حال رشد به افزایش زباله تولیدی به وسیله مردم ارتباط دارد. اما در امریکا، فقیرترین جمعیت نیز میزان قابل‌توجهی آشغال تولید می‌کند که بیشتر آنها مربوط به بسته‌بندی غذاهای آماده است. هدررفت غذا نیز مسئله مهمی در نیویورک و دیگر نقاط این کشور است.

نیویورک با وجود مشکلاتی که دارد، بهتر از دیگر شهرهای امریکا با زباله برخورد کرده است: کاغذ، بطری‌های پلاستیکی و قوطی‌های آلومینیومی اغلب برای بازیافت جدا می‌شوند، حتی با اینکه صنعت بازیافت در این شهر اندازه محدودی دارد. بیشتر زباله‌های نیویورک به محل‌های انباشت آشغال یا واحدهای زباله‌سوزی در خارج از این ایالت می‌رود.

شهر نیویورک تحت مدیریت شهردارش، بیل دی بلاسیو، شروع به اجرای ابتکار عمل «زباله صفر» کرده است که در میان اهدافی که دارد، یکی این است که میزان آشغال‌هایی را که کمپوست نمی‌شوند کاهش دهد و روند بازیافت زباله را بهبود بخشد. هدف این شهر این است که ارسال آشغال به محل‌های انباشت زباله در خارج از ایالت را تا سال 2030 قطع کند. نیویورک با مدیریت و بازیافتی که انجام می‌دهد، در میان بسیاری از شهرهای دیگر امریکا سیستم دفع زباله پیشرفته‌تری دارد اما میزان زباله‌ای که تولید می‌کند به حدی زیاد است که مدیریت زباله را برای هر شهرداری‌ای دشوار کرده است.

در این میان، وضعیت زباله در شهر لاگوس نیز قابل ارزیابی است. لاگوس جمعیتی در حدود 21 میلیون نفر دارد اما تنها در حدود 2.5 میلیون تن آشغال در هر سال تولید می‌کند. لاگوس که یکی از شهرهای جهان با سریع‌ترین رشد است، نه‌تنها با چگونگی دست و پنجه نرم کردن با زباله‌های خود مشکل دارد بلکه با زباله‌هایی که به طور غیررسمی از اروپا و امریکا به نیجریه فرستاده می‌شود نیز مواجه است.

بزرگ‌ترین زباله‌دانی لاگوس به نام «اُلوسُسون» نزدیک به پر شدن است و جایگزین قابل‌توجهی نیز برای آن در آینده نزدیک در نظر گرفته نشده است. مقامات رسمی می‌گویند که هر روز بین سه تا پنج هزار تن زباله در این محل تخلیه می‌شود. هزاران زباله‌گردی که در این زباله‌دانی کار می‌کنند، با اینکه تحت شرایط بدی قرار دارند، به بازیافت مواد کمک می‌رسانند. مدیریت شهری برنامه دارد که این مرکز را تعطیل کند و ایستگاه‌های تفکیک زباله و زباله‌سوزی و نیز یک محل انباشت آشغال را در 40 مایلی شهر بسازد اما انجام این کار سال‌ها به طول خواهد انجامید.

در توکیو و آمستردام وضعیت انباشت، تفکیک و بازیافت زباله بسیار بهتر از خیلی از شهرهای دیگر انجام می‌شود اما در شهر سائوپائولو در برزیل وضعیت اصلا مساعد نیست و زباله‌ها وضعیت سلامت عمومی شهروندان را به خطر انداخته و باعث شده است که بسیاری از زباله‌گردها در شرایط نامناسبی کار کنند. در آینده نزدیک، بسیاری از شهرهای جهان درگیر بحران زباله خواهند بود. همچنان که در مرور وضعیت زباله در شش شهر در سرتاسر جهان مشخص شد، زباله‌ها به تدریج همه را در خود غرق خواهند ساخت و وضعیت برای یافتن جایگزین برای آنها نیز چندان امیدوارکننده نیست.