انجمن شرکت‌های صنعت پخش ایران یک انجمن 18 ساله است که در اتاق بازرگانی تهران نیز عضویت دارد. با سعید جارودی، دبیر این انجمن درباره فعالیت‌های صنعت پخش در ایران و ابعاد و گستردگی آن صحبت کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

- يك شركت پخش سراسري براي اینکه تاسيس شود،‌ چقدر سرمايه اوليه مي‌خواهد؟

البته پاسخ به اين سؤال بستگي به عوامل بسيار زيادي دارد، از جمله اینکه چنين شركت پخشي چند شعبه مي‌خواهد در كشور داشته باشد. شركت‌هاي پخش خيلي بزرگ ما در همه استان‌هاي كشور شعبه دارند و برخي از آنها، مثل شركت‌هاي لبني بزرگ ما، در برخي از استان‌ها تا 4 شعبه را نيز دارا هستند. همچنين ميزان سرمايه‌گذاري براي يك شركت پخش به اين بستگي دارد كه اين شركت چند متر انبار مي‌خواهد و چقدر از اين مساحت را مي‌خواهد اجاره كند. اما به طور متوسط، يك شركت پخشي كه در 18 استان از استان‌هاي كشور شعبه دارد و در بقيه استان‌ها از نمايندگي‌هايش تغذيه مي‌كند و فروشش حدود 300 ميليارد تومان در سال است، به يك سرمايه در حدود 25 تا 30 ميليارد تومان احتياج دارد. البته اين عدد تقريبي است براي اینکه بستگي دارد به اینکه چقدر اين شركت انبار بخرد و چقدر انبار اجازه كند و اینکه اين شركت چقدر كاميون مي‌خرد و چقدر كاميون اجاره مي‌كند. اين عددي كه عنوان كردم، با فرض اين است كه شركت فرضي ما حدود 60 تا 70 درصد امكانات را خودش مي‌خرد.

- شركت‌هاي پخش چه امكاناتي بايد داشته باشند و عمده هزينه‌هاي آنها چيست؟

صنعت پخش كار بسيار پيچيده‌اي است و اصلا ساده نيست. فقط هزينه نرم‌افزارهاي پخش چند ده ميليون تومان تا چند ميليارد تومان است. امروزه يك نرم‌افزار صنعت پخش بالاي 4 تا 5 ميليارد تومان هزينه دارد. در حال حاضر، چند شركت پخش بزرگ ما نرم‌افزار SAP را آورده‌اند كه معروف‌ترين نرم‌افزار پخش در دنيا است. وقتي ما مي‌خواهيم اين نرم‌افزار را به ايران بياوريم و آن را بومي كنيم، هزينه بسيار زيادي علاوه بر هزينه خريد نرم‌افزار دارد. در حال حاضر، يك نرم‌افزار ارزان براي پخش از حدود 40 ميليون تومان شروع مي‌شود، نرم‌افزارهايي با اندازه متوسط حدود 300 تا 400 ميليون تومان هزينه دارد و اندازه‌هاي بزرگ هم در حدود 5 ميليارد تومان است. مي‌توان گفت كه صنعت پخش يك صنعت پرهزينه و همچنين پراستهلاك است چون ماشين‌هاي صنعت پخش نيز داراي استهلاك زيادي هستند. اما عمده هزينه‌هاي صنعت پخش به هزينه پرسنلي و كاركنان مربوط مي‌شود چون اين صنعت يك صنعت با محوريت نيروي انساني و سرمايه‌هاي انساني است. در تمام بخش‌هاي توزيع،‌ عمليات، حمل‌ونقل، انبارداري، حسابداري، آي‌تي و غيره، نيروي انساني است که حرف اول را مي‌زند.

- معمولا شركت‌هاي پخش اين‌طور در ذهن خطور مي‌كنند كه شركت‌هايي براي رساندن كالا از كارخانه به مغازه‌ها هستند. بنابراين وقتي حرف از نرم‌افزارهاي چندميليارد توماني به ميان مي‌آيد، شايد كمي تصور صنعت پخش را پيچيده‌تر مي‌كند. همين‌طور است؟

صنعت پخش كار بسيار پيچيده‌اي است و اصلا كار ساده‌اي نيست. شما در توليد دردسر زياد داريد. در كشور اما ممكن است توليد پيچيده نباشد؛ در صورتي كه صنعت پخش پيچيده است. اینکه ما جنس را از كارخانه به فروشگاه تحويل بدهيم، يعني فقط بخش حمل‌ونقل صنعت پخش. كار صنعت پخش از مطالعه بازار، بازاريابي، بازارسازي و بازارگذاري شروع مي‌شود. اصلا اين‌طور نيست كه اگر كسي چيزي توليد كرد، ما آن را برداريم و ببريم جلوي در مغازه‌ها. مغازه‌دار به‌خصوص در فضاي رقابتي امروز، هرچيزي را قبول نمي‌كند. بنابراين ما بايد مزيت‌هاي كالاي جديدي را كه توزيع مي‌كنيم توضيح بدهيم. با اين حال، درصدي از خرده‌فروش‌ها اين توضيح را از ما مي‌پذيرند و درصدي از آنها نيز مي‌توانند اين توضيح را به درصدي از مشتريان منتقل كنند. بنابراين پيچيدگي صنعت پخش امروز به بحث بازاريابي و بازارسازي مربوط مي‌شود. بازارسازي به اين معني است كه ما يك نياز جديد را در مشتري ايجاد كنيم تا بتوانيم تقاضا را بالا ببريم. همچنين بررسي بازار و تحليل رفتار مشتري يكي از بخش‌هاي مهم كار صنعت پخش است. هيچ‌كدام از اين تقاضاها به صِرف راننده و ماشين و باربري تامين نمي‌شود و افراد بسياري در اين حوزه‌ها تحصيل‌كرده‌اند و كنار شركت‌هاي پخش مي‌آيند تا تحقيقات لازم را انجام بدهند و گزارش‌هاي متعدد روي ميزها بيايد و بر اساس آنها تصميم‌گيري انجام شود. علاوه بر اين، شركت‌هاي پخش در قالب سازمان مركزي و شعبات اداره مي‌شوند و خود نظارت بر شعب و پرسنل مراقبت و پيچيدگي و دقت نياز دارد.

- یک شرکت متوسط پخش، معمولا چقدر اشتغال‌زایی دارد؟

در آن شرکت متوسط که توضیح دادم، می‌توان حدود 500 تا 600 نفر را به استخدام درآورد. البته ما شرکت پخشی هم داریم که حدود 7 هزار نفر در آن کار می‌کنند.

- هزینه‌های مربوط به پخش چقدر از قیمت تمام‌شده یک محصول را تشکیل می‌دهند؟

هزینه پخش در سازمان حمایت از تولیدکننده و مصرف‌کننده نرخ‌های رسمی خود را دارد. متوسط هزینه پخش طبق مقررات فعلی برای شرکت‌های پخش سراسری 10 درصد است. برای شرکت‌های استانی این درصدها کمتر می‌شود و در حدود تنها 5 درصد است. با توجه به هزینه‌های دفتر و نیروی انسانی و کامیونت و انبار و بیمه و مالیات و غیره، متاسفانه این درصدها به‌هیچ‌وجه متناسب با شرایط روز نیست. ما چند سال قبل از وزارت صنعت، معدن و تجارت مجوزی گرفتیم که حاشیه سودی که در زنجیره تولید بین عوامل متعدد از تولیدکننده تا خرده‌فروشی تعیین شده، طوری باشد که بتواند بین هرکدام از این حلقه‌های زنجیره جابه‌جا شود. بنابراین ممکن است شرکت‌های پخش به‌جای 10 درصد، 15 درصد از قیمت تمام‌شده را بگیرند ما این امر به معنای 5 درصد افزایش قیمت نهایی محصول نخواهد بود بلکه این 5 درصد از کاهش سود حلقه دیگری در زنجیره تولید تامین خواهد شد.

- چند درصد از شرکت‌های پخش، دولتی و چه میزان از آنها خصوصی هستند؟

ما به مفهوم مطلق، شرکت پخش دولتی در حوزه توزیع کالاهای تندگردش مصرفی - مثل مواد غذایی و دارویی- نداریم. اما تعدادی از شرکت‌های به‌خصوص بزرگ ما به بعضی شرکت‌های خصولتی یا نهادهای عمومی غیردولتی وابسته هستند. به‌ویژه در شرکت‌های پخش دارویی، از این دست شرکت‌ها زیاد داریم.

- گردش مالی کل صنعت پخش در ایران چقدر است؟

برآورد ما برای سال 95 بالغ بر 100 هزار میلیارد تومان بوده است. اتفاقا تحقیقی در اتاق بازرگانی تهران در زمینه شرکت‌های پخش انجام شده که نشان داده است حدود 8 درصد تولید ناخالص داخلی کشور را صنعت پخش کشور بر عهده دارد. این ارقام مشخص می‌کند که شرکت‌های صنعت پخش مقیاس وسیع دارند، با همه اقشار مردم سروکار دارند و این صنعت ارزش آن را دارد که مورد توجه بیشتری واقع شود.