*ایده‌ها را با توجه به وضع موجود بسنجیم

من انتقاد تکراری بودن ایده‌های استارت‌آپ‌های ایرانی را قبول دارم اما معتقدم که باید همه‌چیز را با در نظر گرفتن وضع موجود سنجید. بزرگ‌ترین چالش استارت‌آپ‌های ایرانی قوانین است. گاه برای اجرای ایده‌های تکراری در ایران به مانع قوانین و مقررات برمی‌‌‌‌‌‌‌‌خوریم. با وجود اینکه یک ایده در کشور دیگری پیاده شده و زوایا و ابعاد مختلف آن دیده شده اما قوانین در ایران اجازه پیشبرد کار را نمی‌دهند. در زمینه خدمات تازه مبتنی بر وب هیچ قانونی نداریم، حتی یک قانون که ادعا کنیم غلط است و باید آن را اصلاح کنیم. به همین دلیل برای رفع چالش‌هایی که از ناحیه قانون برای استارت‌آپ‌ها ایجاد می‌‌‌‌‌‌‌‌شود، بین مراجع مختلف سرگردانیم و براساس نظر آنها که هر روز امکان تغییر آن وجود دارد کار می‌کنیم.

زمینه فعالیت استارت‌آپ ما گردشگری است و هیچ قانونی در ایران برای وب‌سایت‌هایی که در این زمینه کار می‌کنند نداریم. مدتی سایت‌های گردشگری را ملزم به دریافت «تی‌نماد» کردند و بعد اعلام کردند که نیازی به دریافت تی‌نماد نیست. روز دیگر اعلام می‌کنند که مجبور به فعالیت براساس قوانین آژانس‌های مسافرتی هستیم و ما هم بر همین اساس کار می‌کنیم اما مدتی بعد آیین‌نامه‌‌ای را به اجرا می‌گذارند که شرایط را تغییر می‌دهد. به نظر می‌رسد تاکید زیاد سازمان‌های دولتی مسئول درباره فعالیت سایت‌های گردشگری براساس قوانین آژانس‌های مسافرتی به عدم تمایل آنها برای قانون‌نویسی در زمینه کسب‌وکارهای دیجیتال بازمی‌گردد. مسئله‌ای که اگر برای آن فکری نکنند، تمام کسب‌وکارها را در این زمینه با تهدید جدی روبه‌رو خواهد کرد. در بازی که سازمان‌ها و نهادهای مسئول، استارت‌آپ‌های گردشگری را به یکدیگر پاس می‌دهند نمی‌توان کاری از پیش برد.

*کدام سرمایه‌گذار؟

تعداد شرکت‌هایی که ادعای سرمایه‌گذاری در استارت‌آپ‌ها را دارند افزایش پیدا کرده است. سرمایه‌گذاران زیادی با ما تماس می‌گیرند و می‌خواهند که جلسه برگزار کنیم اما ما قبول نمی‌کنیم چراکه بخش عمده‌ای از این جلسه‌های جذب سرمایه بی‌فایده است. بیشتر شرکت‌های مدعی سرمایه‌گذاری می‌‌‌‌‌‌‌‌خواهند دل و روده کار را بیرون بریزند و ایده را بفهمند و در این فرآیند فعال استارت‌آپی را وادار می‌کنند سند و مدرک و طرح مورد نظرش را ارائه کند اما ناگهان می‌‌‌‌‌‌‌‌روند و پشت سرشان را هم نگاه نمی‌کنند.

یک دلیل افزایش مدعیان سرمایه‌گذاری در اکوسیستم استارت‌آپی ایران حرکت براساس مُد است. در حال حاضر در فضای کسب‌وکار ایران استارت‌آپ مُد شده است و هر صاحب سرمایه‌ای تصور می‌کند که می‌تواند در این بازی حضور پیدا کند در حالی که یک سرمایه‌گذار جدی باید درباره زمینه‌های سرمایه‌گذاری مطالعه کند و بداند چه زمانی و در چه زمینه‌هایی باید سرمایه‌گذاری کند. یک سرمایه‌گذار باید برای بررسی وضعیت بازار یک گروه تشکیل دهد و پس از تشخیص زمینه‌ای سودده به سراغ استارت‌آپ‌ها برود، نه اینکه هزاران ایده در صد زمینه را بررسی کند تا به یک  ایده مناسب برسد.

این شیوه کنشگری شرکت‌های مدعی سرمایه‌گذاری به آشفتگی در اکوسیستم استارت‌آپی دامن می‌زند. هیچ نظام جامع صنفی برای سرمایه‌گذاران و فعالان کسب‌وکارهای نوپا وجود ندارد تا ادعای طرفین راستی‌آزمایی شود. سرمایه‌گذاران شناسنامه‌دار نیستند و این باعث شده به دلیل مطرح شدن استارت‌آپ‌ها حتی کاغذفروش بازار مدعی سرمایه‌گذاری شود و زمانی که به دلیل تفکر سنتی به درکی از فضای کار کسب‌وکارهای نوپا نمی‌‌رسد، رها می‌کند و می‌رود. حتی بانک‌ها که خود را علاقه‌مند به همکاری با استارت‌آپ‌ها نشان می‌دهند در پیوند با استارت‌آپ‌ها برای حمایت‌های سرمایه‌ای خوب عمل نکردند.

از سوی دیگر دولت برای حمایت از استارت‌آپ‌ها اقدام به ایجاد صندوقی کرده است که من تجربه خوبی در برخورد با آن ندارم. جالب است که برای  تامین سرمایه در گردش یک کسب‌وکار نوپا به یکی از صندوق‌های دولتی مراجعه کردم و درخواست تسهیلات دادم اما اعلام کردند که باید پیش از راه‌اندازی استارت‌آپ به آنها مراجعه می‌کردم. مقررات حاکم بر شیوه اداره و تسهیلات‌دهی این صندوق‌ها نشان می‌دهد که منابع دولتی هم بیش از استارت‌آپ‌ها برای توسعه مشاغل خانگی، تولیدی و خدماتی حتی در روستاها مورد استفاده قرار می‌‌‌‌‌‌‌‌گیرد. موانعی از این دست باعث شده ادامه فعالیت استارت‌آپ‌ها در ایران به ویژه استارت‌آپ‌های گردشگری که ظرفیت زیادی برای اثرگذاری بر شرایط اقتصادی کشور دارد، با تردید همراه شود. متاسفانه استارت‌آپ‌های گردشگری با توجه به ضعف قوانین، نبود مقررات لازم در زمینه کسب‌وکارهای مبتنی بر وب و چالش‌هایی از این دست با مسائل پایین‌دستی‌تری از اداره خودشان در زمان تبدیل شدن به یک کمپانی درگیرند. مسائلی که تا حل نشوند، نمی‌توان به پیش‌بینی درستی در ارتباط با وضعیت استارت‌آپ‌های گردشگری در آینده رسید.