امروز و تا ساعتی دیگر ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در راس هیاتی بلند پایه و برای شرکت در اجلاس سه جانبه ( ایران، روسیه و آذربایجان) وارد ایران می شود؛ سفری که سومین حضور او در ایران در طول سال های گذشته و دومین سفرش در دوران ریاست جمهوری حسن روحانی محسوب می شود و به اعتقاد کارشناسان مهم ترین محور مذاکرات آن مسائل اقتصادی خواهد بود. محمد جواد ظریف روز گذشته درباره این اجلاس گفت:« وزير امور خارجه درخصوص ديدارهاي روحاني با پوتين رئيس‌جمهور روسيه و الهام علي اف رئيس‌جمهور آذربايجان، گفت: ما جلسه سه‌جانبه‌اي خواهيم داشت كه در آن روساي جمهور 3كشور درخصوص همكاري‌هاي مشترك به‌ويژه در حوزه ترانزيت و انرژي گفت‌وگو خواهند كرد. هم‌ اكنون مسير خط آهن كريدور جنوب به شمال را داريم كه از خليج‌فارس و ان شاءالله در آينده درياي عمان تا مرز آذربايجان و در واقع مجموعه كشورهاي مشترك المنافع شوروي سابق خواهد رفت.»

اما جدای از حضور الهام علی اف رئیس جمهور آذربایجان در ایران آن چه در اجلاس سه جانبه موضوع اصلی محسوب می شود، گسترش روابط ایران و روسیه به خصوص در حوزه اقتصادی است. روابط ایران و روسیه به عنوان مهم ترین همسایه شمالی کشورمان در طول قرن های گذشته همیشه با فراز و نشیب های مختلفی همراه بوده است ولی در طول دو دهه گذشته روسیه به یکی از شرکای استراتژیک ایران تبدیل شده است؛ اگرچه که همیشه گسترش روابط با احتیاط هایی از سوی دو طرف همراه بوده است. از چهار سال پیش و با حضور حسن روحانی در کاخ ریاست جمهوری ایران و بازگشت پوتین در روسیه بر قدرت و همچنین توافق هسته ای ایران و 1+5 که روسیه هم یکی از اعضا آن است؛ روابط ایران و روسیه وارد فاز جدیدی شده است؛ فقط کافی است به این نکته توجه کنیم که در طول این مدت حسن روحانی و پوتین 10 دیدار ( به احتساب دیدار امروز) با یکدیگر داشته اند، سه بار حسن روحانی به مسکو سفر کرده است و دو بار ( با در نظر گرفتن سفر امروز) هم پوتین به تهران آمده است؛ آمارهایی که به خوبی نشان می دهد سطح روابط ایران و روسیه در حال توسعه است و در این بین یکی از جذابترین موضوعات برای دو طرف بدون شک روابط اقتصادی خواهد بود.

لکساندر ماکسیموف، نماینده اتاق بازرگانی و صنعت روسیه در ایران چند ماه پیش به خبرگزاری اسپوتنیک روسیه گفت:« حجم مبادلات تجاری ایران و روسیه در سال 2016 در مقایسه با سال پیش از آن، به لطف رفع موانع تجاری، 70 درصد افزایش یافته و ایران 300 میلیون دلار مواد خوراکی به روسیه صادر کرده است. ارزش مبادلات دوجانبه ایران و روسیه در سال گذشته به 2.2 میلیارد دلار رسید که بیشتر آن شامل صادرات ماشین‌آلات، تجهیزات، بخش حمل و نقل، مواد غذایی و فلزات روسیه به ایران بوده است. صادرات مواد غذایی ایران به روسیه 0.3 میلیارد دلار (300 میلیون دلار) از این تراز تجاری را به خود اختصاص داده است.»

او گفته بود:« ما فکر می‌کنیم که افزایش مبادلات تجاری به بهبود روابط دوجانبه میان کشورهایمان و علاقمندی در حال شد تجار روس و ایرانی برای انجام فعالیت‌های تجاری مشترک مرتبط است. بعلاوه، دو کشور با گشایش بانک‌های اختصاصی، همکاری‌های مشترک، مناطق آزاد تجاری، مناطق آزادی اقتصادی، احیای ارتباطات حمل و نقل و معرفی قوانین جدید نظیر ایجاد «کریدورهای سبز» و تسهیل رژیم دریافت ویزا، در حال ایجاد شرایط تجاری لازم هستند.» روز گذشته مسعود کرباسیان وزیر اقتصاد و دارایی هم در جلسه شورای گفت و گوی دولت و بخش خصوصی بر هموار شدن راه توسعه روابط اقتصادی بین ایران و روسیه تاکید کرده و گفت:« روسیه از حضور ما در بازارش استقبال کرده و مسیر سبزی هم برای مراودات تجاری با ۱۵ درصد تخفیف قرار داده است.»

"ولادیمیر فیتین" رئیس مرکز خاورمیانه در موسسه تحقیقات راهبردی روسیه چند روز پیش و در آستانه سفر رئیس جمهور روسیه به تهران در گفت و گو با خبرگزاری تاس روسیه گفت: «بر اساس اطلاعات غیررسمی، طی شش ماه نخست سال 2017 صادرات از ایران به روسیه به میزان 36 درصد افزایش یافته و به 228 میلیون دلار رسیده است. واردات از روسیه نیز به برتری خود در مقایسه با عملیات صادراتی ایران ادامه داده و همچنان دوبرابر بیشتر است. البته در طول این دوره زمانی، کمی کاهش داشته و در شش ماه نخست سال بیش از 509 میلیون دلار بوده است.» برتری که این کارشناس روس از آن صحبت به میان می آورد را البته با نگاهی به آمارهای گمرک کشورمان هم می توان متوجه شد به طوری که طبق آمار « کشورهای عمده طرف معامله ایران در واردات در سال 1395» روسیه در جایگاه هفتم قرار داشته است ولی در جدول «کشورهای عمده طرف معامله ایران در صادرات در سال 1395» روسیه هیچ جایگاهی ندارد. براساس آمارهای گمرک ایران ارزش واردات ایران از روسیه در سال 1395 به صورت کلی 1 میلیارد و 572 میلیون و 638 هزار و 224 دلار بوده است که 3.6 از کل میزان واردات کشورمان را در بر می گیرد.

کریدور شمال- جنوب

یکی از موضوعات مهم در اجلاس سه جانبه امروز بین روسای ایران، روسیه و آذربایجان؛ بحث پیگیری راه اندازی و به سرانجام رساندن کریدور شمال جنوب است، خط راه آهنی که کشورهای همسایه شمالی ایران را به آب های آزاد متصل خواهد کرد؛ خط آهنی که از روسیه و آذربایجان می گذرد و از طریق ایران به خلیج فارس و آب های آزاد متصل خواهد شد؛ خط آهنی که ایران را به یکی از مهم ترین کشورهای ترانزیتی منطقه تبدیل خواهد کرد. پیش از این در نخستین نشست سران سه جانبه روسیه، ایران، آذربایجان که مردادماه سال گذشته در باکو برگزار شد هم موضوع طرح کریدور حمل و نقل «شمال-جنوب» به عنوان یکی از مهم ترین موضوعات مورد بحث قرار گرفته بود. حالا باید تا عصر امروز منتظر ماند و دید چه قراردادهایی بین سه کشور ایران، روسیه و آذربایجان برای گسترش همکاری ها به امضا خواهند رسید.