در حال حاضر کمبود آب در مناطق خشک و نیمه‌خشک از یک سو و استفاده بی‌رویه و غلط از منابع آب از سوی دیگر، تهدیدی جدی برای توسعه پایدار و حفاظت از محیط‌ زیست تلقی می‌شود. با توجه به تنوع اقلیمی موجود در مناطق مختلف کشور، بیلان منفی آب دشت‌ها و نیاز به پایداری تولید محصولات، رسیدن به الگوی کشت مناسب آب‌محور که از آن بتوان حداکثر بهره‌برداری را از عوامل و نهادهای تولید به‌دست آورد ضرورتی انکار‌ناپذیر است. می‌توان با تعیین الگوی کشت مناسب و الزام استفاده از روش‌های نوین آبیاری، میزان مصرف آب در بخش کشاورزی را تا حدود قابل توجهی در سال بدون تغییر سطح زیر کشت کاهش داد. متوسط بارندگی دنیا 780 میلی‌متر، ایران 250 میلی‌متر و کرمان 129 میلی‌متر است. در استان کرمان 6.2 میلیارد مترمکعب آب از سفره‌های زیرزمینی برداشت می‌شود که متاسفانه 1.1 میلیارد مترمکعب اضافه‌برداشت است و بیلان آب سالانه استان منفی 801 میلیون مترمکعب آب را شامل می‌شود. 20 شهر استان از جمله کرمان دارای وضعیت بحرانی در آب هستند و همچنین 950 روستا آب‌رسانی سیار دارند و 70 درصد روستاها با بحران آب روبه‌رو هستند. جامع‌نگری در مدیریت آب، به بیانی ساده بدین معناست که مسائل اقتصادی، زیست‌محیطی، فنی و اجتماعی، در عین تضمین پایداری منابع آب برای نسل‌های آتی مورد توجه قرار می‌گیرد. در این راستا با تشکیل شورای همیاران آب استان کرمان و اجرای 17 مصوبه انتظار می‌رود 31 درصد صرفه‌جویی در مصرف آب انجام شود. استفاده از سیستم نوین آبیاری در مزارع و باغات با حفظ سطح زیر کشت موجود، لوله‌گذاری در سطح مزارع و باغات، حذف کشت‌های با مصرف آب زیاد و راندمان پایین تولید محصول، اصلاح و بهبود روش‌های به‌زراعی، خاموشی و عدم بهره‌برداری از موتورپمپ‌های کشاورزی، بررسی کاهش سطح زیر کشت، برقی کردن چاه‌های کشاورزی، نصب کنتورهای هوشمند آب و برق بر روی تمامی چاه‌ها، قطع انشعاب‌های غیرمجاز و تعویض کنتورهای خراب از جمله مصوبه‌های 17گانه شورای آب استان کرمان است. از 6 هزار و 250 میلیون مترمکعب آبی که در استان کرمان وجود دارد، 95 درصد در بخش کشاورزی، 4 درصد در بخش شرب و یک درصد در بخش صنعت استفاده می‌کنیم. با به همه زحماتی که در شورای همیاران آب کشیده شده است، بحران جدی‌تر از میزان صرفه‌جویی ناشی از این مصوبات است و دلیل آن هم این است که متاسفانه قیمت آب در ایران صفر است، در نتیجه تقاضا برای آب بی‌نهایت است و تا زمانی که این تغییر قیمت اصلاح نشود، دچار بحران هستیم. راندمان کشاورزی که 95 درصد آب تولیدی را مصرف می‌کند، بسیار پایین و تولید برخی محصولات کاملا غیراقتصادی و ضررده است. بنابراین باید ساز و کار متفاوتی طراحی شود.

در مجموع راهکارهای زیر در قالب شش محور جمع‌بندی شده است:

1- بحران آب

در خصوص بحران آب ضمن تشکر از فعالیت‌هایی که در قالب شورای همیاران آب استان کرمان به انجام رسیده، هنوز وضعیت بسیار نگران‌کننده است. در این راستا راهکارهای کلیدی زیر ارائه می­‌شود:

      1-1- ایجاد سازوکار قانونی و حقوقی جهت ایجاد بازار آب

مادام که ارزش واقعی آب برای بهره‌بردار مشخص نباشد قانون‌های وضع‌شده ثمربخش نخواهند بود و نه در الگوی کشت و نه مصرف آب با صرفه عمل نخواهد شد. بنابراین مصرف‌کننده بایستی هزینه تعادل‌بخشی آب را بپردازد. و این نکته تنها راهکار کلیدی در مدیریت جامع بحران آب است.

2-1- تقویت و توسعه پژوهش­های کاربردی

این امر در جهت تولید و معرفی ارقام سازگار و امیدبخش صورت می‌گیرد که ضمن مصرف کم آب و بهره‌وری بالای آن، ارزش افزوده اقتصادی مناسبی برای کشاورزی فراهم کنند، با این پیش‌شرط که زمینه حضور موفق آنها در بازار فراهم شود.

2- آلاینده‌ها

با توجه به آلودگی آب‌های استان به فلزات سنگین (آلودگی شدید عنصر بُر در جنوب استان و آلودگی به آرسنیک و سایر فلزات سنگین در برخی مناطق شمالی استان)، باقی‌مانده سموم، کودهای شیمیایی، افزودنی‌های مختلف در طی فرآیند اصول تبدیل که منجر به بروز بیماری‌های صعب‌العلاج نظیر سرطان و نگرانی‌های گسترده در جامعه شده است، ضرورت ایجاب می‌کند که آزمایشگاه دقیق کنترل کیفیت و سلامت محصولات غذایی تحت نظر معاونت غذا و دارو تقویت و توسعه یابد و قوانین و چارچوب­ها نیز به نحوی تدوین شود که کار نظارت و ارزیابی سلامت محصولات به طور تصادفی در استان، در قالب طرح کنترل سلامت محصولات کشاورزی به طور قانونمند صورت گیرد.

3- تخصیص درصدی از درآمد ناخالص ملی در حوزه کشاورزی استان به بخش‌های تحقیقاتی و دانشگاهی استان

نظر به اینکه استان کرمان بزرگ‌ترین تولیدکننده محصولات باغی کشور است و با توجه به نقش پررنگ تنش‌های محیطی در کاهش محصولات باغی و بروز آفات و بیماری­ها در کاهش تولید محصولات باغی و بنا بر نبود اعتبار کافی که منجر به کاهش بهره­وری تولید می‌‌شود، پیشنهاد می­شود درصدی از درآمد ناخالص ملی در حوزه کشاورزی این استان به بخش‌های تحقیقاتی و دانشگاهی همین استان اختصاص یابد تا بتوان در زمینه تولید گیاهان مقاوم به تنش‌ها، مقابله با خشکیدگی خرما، زنجره خرما، کرم خراط و سایر معضلات کشاورزی قدم‌های اساسی با هم‌فکری و هم‌گرایی ملی در سطح استان برداشت.

4- تاسیس منطقه ویژه علم و فناوری در استان کرمان با تاکید بر کشاورزی دانش‌بنیان

نظر به زیرساخت­های فنی و انسانی خوب در استان کرمان و پتانسیل تولیدات کشاورزی استان از طرفی با استراتژی تمایز و تمرکز جهت­ بهره­گیری از ظرفیت­های استان و حضور دانش­آموختگان بیکار کشاورزی پیشنهاد می­‌شود منطقه ویژه علم و فناوری به­عنوان یکی از کریدورهای فعال علم و فناوری کشور در جهت تقویت اقتصاد دانش‌بنیان در حوزه کشاورزی با محوریت تولیدات پایدار کشاورزی در کنار سایر حوزه­ها نظیر سلامت، انرژی‌های نو، معدن و گردشگری راه­اندازی شود.

به­عنوان مثال با مشارکت سرمایه‌گذاران داخل و خارج از کشور و حضور نخبگان دانشگاهی در حوزه تولیدات گلخانه­ای و احداث هدفمند گلخانه و صنایع تبدیلی مرتبط در نقاط مختلف استان در قالب منطقه ویژه علم و فناوری، می­توان ضمن بهره­وری بهتر آب، امکان استقلال کشاورزان و تولید خلاقانه محصولات جدید با دانش فنی دانش‌آموختگان کشاورزی جویای کار را فراهم کرد.

5- ایجاد منطقه ویژه کشاورزی در جیرفت

جنوب استان کرمان به­عنوان هند ایران که سهم بسزایی در تولیدات گیاهی دارد با تاثیرپذیری از عواملی همچون کمبود آب، سمیت فلزات سنگین و غیره آینده نگران‌کننده‌ای دارد. لذا ایجاد منطقه ویژه کشاورزی در جنوب کرمان با مرکزیت جیرفت پیشنهاد می‌شود تا در ارتباط با منطقه ویژه علم و فناوری بند 4، موارد زیر در ذیل آن تحت پوشش قرار گیرد:

1-5- یکپارچه‌سازی اراضی باقی‌مانده جنوب استان به منظور صرفه‌جویی در مصرف آب و افزایش عملکرد محصول در واحد سطح؛

2-5- تقویت صنعت به‌خصوص صنایع تبدیلی، فرآوری، جانبی مرتبط با بخش و زمینه توسعه صنعت غیرمرتبط برای امر تولید و اشتغال‌زایی در منطقه؛

3-5- سوق دادن کشاورزی جنوب به سمت کشت‌های فشرده، گلخانه‌های هیدروپونیک و مدرن با کاشت نباتات و گیاهان اقتصادی، محصولات گلخانه‌ای، انواع گل‌های بریده، گل‌های معطر و بوته‌ای و زراعت گیاهان متحمل کم‌آبی و شوری نظیر انواع ارزن، سورگوم و گیاهان داروئی؛

4-5- بهره‌گیری از فناوری‌های روز با مشارکت کشاورزان و مدیریت علمی جهت دست‌یابی به حداکثر بهره‌وری؛

5-5- جلب سرمایه‌گذاران خارجی جهت ایجاد صنایع وابسته مرتبط و غیرمرتبط با کشاورزی؛

6-5- تنظیم بازار بر اساس میزان عرضه و تقاضا.

6- منابع طبیعی و محیط زیست

1-6- نظر به اهمیت تالاب جازموریان به عنوان یکی از کانون­های اصلی فرسایش و ایجاد ریزگردها پیشنهاد می‌شود تا کارگروه احیای تالاب جازموریان با مشارکت قطب­های علمی کشور، مراکز پژوهشی، دانشگاه­ها و دستگاه­های اجرایی استان کرمان تشکیل و ردیف بودجه مستقل در راستای احیای تالاب جازموریان اختصاص داده شود؛

2-6- تشویق و حمایت از بهره­برداران مرتعی در جهت مشارکت در کشت گیاهان علوفه­ای با نیاز آبی اندک در مناطق مستعد استان کرمان در راستای کاهش وابستگی دامداران مرتعی به علوفه مراتع؛

3-6- با توجه به پتانسیل بالای مراتع استان کرمان در زمینه تولید گیاهان دارویی و سهم آن در ارتقای میزان درآمد و معیشت بهره­برداران مرتعی، پیشنهاد می‌شود تا برنامه جامع بهره­برداری، فرآوری و بسته‌بندی گیاهان دارویی مراتع استان تدوین شود؛

4-6- توسعه برنامه­های مشارکتی و توانمندسازی جوامع محلی در عرصه­های مرتعی با مشارکت مراکز پژوهشی، دانشگاه­ها و دستگاه­های اجرایی استان کرمان.