در آموختن و انباشت دانسته‌های اقتصادی در کجای راهیم و چرا آن ارتباطی که علوم طبیعی و مهندسی و پزشکی با جوامع دانشگاهی جهانی دارند در اقتصاد و جامعه‌شناسی غایب است؟‌ پاسخ ساده است:‌ باور ما به تفاوتی که وجود ندارد و علاقه دولتی‌مردان به پنهان نگه داشتن خطاهایشان و روشنفکرانی که هرگز از جدل فراتر نرفته‌اند.

اگر ورود علوم نوین و روش‌شناسی مدرن علمی به ایران را مطالعه کنیم، متوجه می‌شویم که تکیه ابتدایی علم بر پزشکی و مهندسی بوده است. اولی برای آنکه فقها، بزرگان و نخبگان، از هر فرقه و اعتقادی که بودند، خیلی زود متوجه شدند راه علاج بیماری‌ها و ماندگاری تندرستی  و سلامتی در داشتن پزشک فرنگی و بعدها پزشک فرنگ‌رفته است؛ تأسیس دانشگاه‌های پزشکی تنها این رابطه را نهادینه کرد. اطبای ایرانی همیشه و همه‌جا رابطه پژوهشی پیوسته و پویایی با جهان پیرامون خود داشتند. دومی هم مربوط به افزار و تسلیحات و فناوری و هرآنچه بود که شاهزادگان قاجار و حکمرانان پهلوی به حساب قدرت و جلال می‌نوشتند. مانند هر کشوری که خود را در تنگنا می‌یابد خیلی زود دولتی‌ها و سیاست‌گذاران متوجه شدند که راه برتری در علوم مهندسی هم از ارتباط با جهان پیرامون می‌گذرد و لازم نیست هر چرخی را از اول اختراع کنند. لذتی بود در قدرتمند بودن و برای همین فناوری را به خدمت کشور درآوردند.

اگر پزشکی و مهندسی با نیازهای اولیه و خواست‎های ایرانیان سروکار داشت، علم اقتصاد آینه‌ای بود که جامعه ایران از دولتمرد تا کارگر و کارمند می‌توانستند تصویر خود را در آن ببینند. علم اقتصاد در ایران مصداق این شعر نظامی گنجوی است: «آینه چون نقش تو بنمود راست - خود شکن، آیینه‌ شکستن خطاست»؛ ولی ما در اینجا شکستن آیینه را روا دانستیم.

واقعیت اینجاست که آن نگاهی که به علوم طبیعی وجود داشته و دارد، هرگز درباره علومی که به مطالعه رفتار انسان‌ها و بنگاه‌ها می‌پردازند در جامعه وجود نداشته و ندارد؛ همیشه این‌گونه بوده است؛ از گذشته‌های دور تا به امروز. اتم‌ها و مولکول‌ها این ویژگی را دارند که از قید پیش‌فرض‌ها و باورهای ما آزاد باشند ولی مطالعه علوم رفتاری و اجتماعی این‌گونه نیست. در جامعه انسان‌ها قرار است متفاوت باشند و باور داریم که متفاوت هستند. وقتی پژوهشگری می‌خواهد رفتار انسان را با مدل‌ها و نظریه‌هایی بسنجد که انیرانیان تدوینشان کرده‌اند، مرتکب گناهی نابخشودنی شده است. اینجا قرار است فرهنگ و باورهای ما انسان‌هایی داشته باشد که مطلوبیت حداکثر نمی‌کنند و بنگاه‌هایی که سود نمی‌خواهند؛ این نوعی خودفریبی است.

روی دیگر این خودفریبی در این است که اگر علم اقتصاد را به طور کامل رد کنیم، دیگر نیازی نیست نگران قضاوت‌های آن درباره کارآیی سیاست‌ها، هزینه تصمیمات و اولویت‌بندی تخصیص منابع باشیم. این ما نیستیم که اشتباه می‌کنیم و خطا کرده‌ایم، این علم اقتصاد است که ما را درک نمی‌کند. دولت‌ها به نفع خود دیده‌اند که بگویند علم اقتصاد بر اساس پیش‌فرض‌های جهانی‌اش در ایران کاربردی ندارد و این باور فرهنگی به وجود تفاوت را تقویت کنند. در نتیجه هر تلاشی برای بهره‎‎برداری از نظریه‌های اقتصادی اگر محکوم نشود،‌ تشویق هم نمی‌شود.

جالب است بدانیم تنها موسسه‌ای که در دهه 70 کوشید با ارتقای دانش اقتصادی و ارتباط با دانشگاه‌های ممتاز جهان به جذب دانشجو بپردازد بعد از فراز و نشیب‌های بسیار در دهه 80 به تعطیلی کشانده شد. دانشگاه صنعتی شریف که مأموریت خود را آموزش دانش ‌نوین اقتصاد و مدیریت تعریف کرد در دولت قبلی تا مرز انحلال پیش رفت و همیشه آماج حملات و اتهامات صاحب‌‌منصبانی بود که اقتصاد کشور از هزینه سنگین اشتباهات ایشان هنوز کمر راست نکرده است. همه اینها در دانشگاهی که در میان دانش‌آموختگانش نام‌های درخشانی در ریاضی، فیزیک و مهندسی وجود دارد و استادان و دانشجویانش ارتباط خوبی با دانشگاه‎های بین‌المللی دارند دیده شده است.

همه اینها در حالی‌است که در دهه‌های اخیر اشتباهات چندباره تکرار شده‌اند و از روش‌شناسی علمی در تحلیل پیامدهای سیاست‌ها و برنامه‌های مختلف غفلت شده است. جدل بیشتر بر سر باورها و اعتقاد آدم‌هاست و این جدل جایگزین تبادل ‌نظر و پژوهش درباره رویدادهای اقتصادی شده است. ما هنوز باور نکرده‌ایم که باید خود را در آینه ببینیم تا بتوانیم اصلاح را آغاز کنیم؛ در این میانه پرسیدن از نقش اقتصاددان‌ها در سیاست‌گذاری اقتصادی شاید خطا باشد؛ هنوز علم اقتصاد در پستوی باورها، عقاید و فرار از واقعیت‌ها پنهان است و هویت آن در معرض تغییر، تزلزل و نابودی است. بیایید علم اقتصاد، علم جامعه‌شناسی و علم انسانی را باور کنیم.