بیش از 40 میلیون نفر تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی هستند. خدماتی كه به این افراد ارائه میشود چیست؟
یزدان مرادی/ آینده نگر
مرد سالخورده دستي بر موهاي جوگندمياش میكشد و وارد ساختمان میشود. انگار كه با همهجا آشنا باشد، نگاهي گذرا به دور و برش میاندازد، پلههاي همكف را بالا میآيد و يكراست خودش را به اتاق انتهاي سالن میرساند. يك دفترچه بيمه و چند كاغذ در دست دارد. كمي قوز دارد و لباس سفيد راهراه پوشيده. در اتاق، زني ميانهسال روي صندلي، پشت ميزي كوچك و قهوهايرنگ نشسته. يك كامپيوتر و دو تلفن روي ميز است كه هر چند دقيقه يك بار زنگ میخورند. رحيم به زن میگويد: «پسرم چند روز پيش موقع كار از بالاي ساختمان پايين افتاد و دست و پايش شكست. الان خانهنشين شده. براي كارهاي بيمهاش چند بار آمدم، فكر كنم پروندهام تكميل شده باشد. كجا بايد بروم؟» زن، از صبح به دهها نفر جواب داده. كدي را كه رحيم میگويد در كامپيوتر میزند و اطلاعات او را زير لب میخواند: «بله، پروندهات تكميل شده. بايد بروي طبقه دوم، بخش...»
رحيم از اتاق بيرون میزند. زني جوان همراه پسرش از كنارش میگذرد. كودك با تبلت بازي میكند. مادرش با ترديد، انگار كه از قبل جواب را در ذهنش مرور كرده باشد، میپرسد: «من كارمند آموزش و پرورش هستم و 9 سال سابقه كار دارم. میخواستم بدانم اگر خودم را بازخريد كنم، بيمه به من تعلق میگيرد؟» زن، روي صندلي كمي عقب میرود و توضيح میدهد. نگاهش به مردي است كه در آستانه در ايستاده. سفيد پوشيده و يك پوشه قرمز در دست دارد. آنقدر که طبقات را بالا و پايين كرده، نفس ندارد. راهنمايياش میكند: «پرونده شما تكميل شده و بايد برويد اداره كار. آدرسش را بلديد؟...»
اينجا يكي از شعبههاي سازمان تأمين اجتماعي تهران است. روزانه دهها نفر براي پيگيري كارهاي مربوط به بيمه بازنشستگي، حوادث كار، ازكارافتادگي و... وارد اينجا میشوند و كارهاي مالي مربوط به آن را پيگيري میكنند. سازمان تأمین اجتماعی یک سازمان بیمهگر اجتماعی است که مأموریت اصلی آن پوشش کارگران مزد و حقوقبگیر (به صورت اجباری) و صاحبان حِرف و مشاغل آزاد (به صورت اختیاری) است. جمعیت تحت پوشش این سازمان، شامل حدود 13میلیون نفر بیمهشده و بیش از ٢ میلیون و 900 هزار نفر مستمریبگیر است که با درنظر گرفتن افراد خانواده بیمهشدگان، جمعیت تحت پوشش این سازمان برای خدمات درمانی به بیش از 40 میلیون نفر میرسد. براساس قانون، سازمان تأمین اجتماعی یک سازمان عمومی غیردولتی است که بخش عمده منابع مالی آن از محل حق بیمهها (با مشارکت بیمهشده و کارفرما) تأمین میشود و متکی به منابع دولتی نیست. به همین دلیل، داراییها و سرمایههای آن متعلق به اقشار تحت پوشش در نسلهای متوالی است و قابل ادغام با هیچیک از سازمانها و مؤسسات دولتی یا غیردولتی نیست. تکیهگاه اصلی این سازمان مشارکت سهجانبه کارفرمایان، بیمهشدگان و دولت در عرصههای مختلف سیاستگذاری، تصمیمگیریهای کلان و تأمین منابع مالی است.
اصول و مبانی بیمهگری این سازمان به نحوی تنظیم شده که بین اهداف اصلی آن با اهداف کلان نظام اقتصادی کشور همسویی کامل وجود داشته باشد. از یک سو رونق فعالیتهای تولیدی و صنعتی موجب افزایش جمعیت تحت پوشش بیمه و تقویت منابع مالی این سازمان میشود و از سوی دیگر پوشش بیمهای کارگران به افزایش اطمینان خاطر، ایجاد امنیت روحی و سلامت جسمی و در نهایت ارتقای بهرهوری نیروی کار منجر میشود. همچنین همه عواملی که فعالیتهای اقتصادی و صنعتی را تحت تأثیر قرار دهد بر منابع و مصارف سازمان تأمین اجتماعی نیز اثرگذار است. از جمله این عوامل میتوان به بحران بیکاری، افزایش نرخ سالمندی، بیثباتی در فعالیتهای اقتصادی، افزایش حوادث و سوانح در کشور و رشد روزافزون هزینههای درمان اشاره کرد.
تعهدات این سازمان برابر استانداردهای تعیینشده به وسیله سازمان بینالمللی کار و سازمان بینالمللی تأمین اجتماعی تنظیم شده و به گفته مسئولان، بالاترین حد این استانداردها را دربر میگیرد. چگونگی تحقق این تعهدات و ارائه خدمات به وسیله این سازمان را قانون معین کرده است. مهمترین تعهدات و خدمات سازمان تأمین اجتماعی برمبنای قانون تأمین اجتماعی و مقررات مربوط به آن، حمایت در برابر حوادث، بیماریها و بارداری، مستمري بازنشستگي، مستمري ازكارافتادگي، مستمري بازماندگان، مقرري بيمه بيكاري، غرامت دستمزد ايام بيماري، پرداخت هزينه وسايل كمكپزشكي و كمكهزينه ازدواج است.
سعيد، بازنشسته آموزش و پرورش است. از طريق تلويزيون درباره دادن وام چيزهايي شنيده. به زن میگويد: «همسرم چند ماه پيش بازنشسته شده. میتواند از اينجا وام بگيرد؟» زن لبخند میزند: «همهجا، در تلويزيون و بقیه رسانهها درباره وام حرفهايي زده شده اما شرايط خاصي دارد. روزانه چند نفر براي اين موضوع مراجعه میكنند. دادن وام را در زيرنويسهای تلويزيون ديدهاند و...»
بیش از ۴۰ میلیون نفر تحت پوشش خدمات بیمه تأمین اجتماعی قرار دارند. مدیرکل دفتر بازرسی سازمان تأمین اجتماعی میگويد: «سازمان تأمین اجتماعی در جایگاهی قرار دارد که بسیاری از کشورهای منطقه تمایل به همکاری و تعامل با آن دارند. این سازمان در شرایط سخت اقتصادی کشور باید ماهانه 44 هزار میلیارد ریال وصولی داشته باشد تا بتواند به تعهدات خود عمل کند. اين در حالي است كه اين رقم در اسفند 94، بيش از 60 هزار میلیارد ریال بود.»
یوسفی، امنیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی را سه محور مهم میداند و میگويد: «بیش از 40 میلیون نفر از جمعیت ایران، تحت پوشش خدمات بیمه تأمین اجتماعی قرار دارند و امنیت اقتصادی، اجتماعی آنها مستقيما به عملکرد سازمان مربوط است. سازمان تأمین اجتماعی 2 میلیون و 900 هزار مستمریبگیر شامل بازنشستگان، ازکارافتادگان و بازماندگان دارد که با افراد تحت تکفل آنها تعدادشان به حدود 5 میلیون نفر میرسد. اين سازمان در بخش فرهنگی، سطح آموزش عالی و آموزش و پرورش، برنامههای مدونی دارد و یک سازمان درآمد هزینهای است. اگر سیستم نظارتی در سازمان قوی باشد و خودکنترلی مستولی شود نقش سیستمهای نظارتی کمرنگ میشود و میتوانیم مسائل را برطرف کنیم.»
نظر خود را بنویسید