بر اساس آخرین آماری که در 6 ماهه ابتدای سال 2017 ارائه شد، صادرات ایران  به ترکیه نسبت به مدت مشابه در سال 2016 افزایش نشان داده و برعکس، آمار واردات از ترکیه کاهش داشته است. درحقیقت در سال 2017 نسبت به سال قبل صادرات ایران افزایش دارد. طی سالیان مختلف همیشه تراز تجاری ایران با ترکیه مثبت بوده و تنها در سال 2016 ترکیه با رقم بسیار کم نسبت به ایران تراز تجارت مثبت داشت که دلیل آن صادرات طلا به ایران بود. تبادل اقتصادی ما و ترکیه همیشه به نفع ایران بوده است.

متاسفانه در طول سالیان گذشته نتوانستیم از پتانسیل بازار ترکیه چنان‌كه باید و شاید، به ویژه در صادرات غیرنفتی بهره ببریم. در حال حاضر، عمده صادرات ایران به ترکیه، پتروشیمی، انرژی، بخشی از آهن‌آلات مانند روی، آلومینیوم، مس، اتیلن، پروپیلن و همچنین محصولات کشاورزی است. سال گذشته از نظر واردات در کشور ترکیه، ایران در بحث خرما مقام دوم را داشته است. خرما یکی از کالاهای مورد نیاز ترکیه است که در این کشور تولید نمی‌شود. در محصولات کشاورزی و شیمیایی هم صادرات ایران به ترکیه صورت مي‌گیرد. اما عمده اقلامی که ایران در حال حاضر به ترکیه صادر مي‌کند و جزو واردات عمده ترکیه تلقی مي‌شود، مواردی است که پیش‌تر به آن اشاره شد.

بیشتر صادرات ترکیه به ایران که در آمارها ذکر مي‌شود، طلا، جواهرات، انواع موتور و لوازم یدکی، چوب ام‌دی‌اف، توتون، نخ، پوشاک بچه، منسوجات بافته و نبافته، تجهیزات الکترونیکی و چسب و کارتن است. در دو یا سه سال گذشته لوازم خط‌آهن، واگن و یک سری لوازم خانگی از جمله یخچال هم جزو آمار بوده است.

صادرات ایران به ترکیه در 6 ماهه 2017 افزایش نشان مي‌دهد که درصدی از آن به تعرفه ترجیحی و پیمان‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی منطقه‌ای بازمی‌گردد. به طور نمونه صادرات محصول خرما از ایران به ترکیه در سال‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی گذشته در آمارها نبود. اما امسال خرمای ایران از نظر واردات به ترکیه در ردیف دوم واردات قرار گرفت و اینها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ تاثیر تعرفه ترجیحی است. مدتی است که پوشاک در آمار صادرات ترکیه به ایران جایگاهی نداشته است.

باید در عرصه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی مختلف، نیازهای ترکیه و هدف‌گذاری کالاهای ایران در تجارت با ترکیه بازنگری و بررسی مجدد علمي شود. متاسفانه با وجود حجم بالای تجارت ایران با ترکیه، شناخت خوبی از اقتصاد و بازار و نیازهای ترکیه نداریم و این در گفت‌وگوهای تجاری خود را نشان مي‌دهد. ما باید از طریق برگزاری نمایشگاه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، جلسات اقتصادی و بررسی بازار ترکیه بتوانیم جایگاه خود را در این کشور پیدا کنیم.

ترکیه با توجه به استراتژی اقتصادی سال 2023 خود، تاسیس مراکز تجاری را در کشورهای هدف تعریف کرده است. چند ماه پیش مرکز تجاری ترکیه در تهران گشایش یافت و این در راستای هدف‌گذاری برای سال 2023 است. ما هم باید کشورهای هدف خود را شناسایی و چنین اهدافی را پیگیری کنیم. ایجاد مراکز تجاری در کشورهای هدف یکی از ضروریات روز کشورهای مختلف است.

اینها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ کارهایی است که از طرف ایران به ویژه بخش خصوصی باید انجام شود. منتها بخش خصوصی باید مورد حمایت تشکیلات مختلف دولتی قرار گیرد. ترکیه در برگزاری و شرکت در نمایشگاه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی مختلف بخش خصوصی خود را حمایت مي‌کند و بخش اعظمی از هزینه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی شرکت در نمایشگاه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ و ایجاد دفاتر تجاری برای مدت‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی معین را متقبل مي‌شود. نه‌تنها در ترکیه بلکه برای صادرات به سایر کشورهای همسایه هم  باید در فکر این مراکز باشیم.

نمی‌توان گفت ایران در ترکیه چالش خاصی دارد. اتفاقا بخشی از کالاها توسط بخش خصوصی به ترکیه صادر مي‌شود. بخش اعظم صادرات ایران به ترکیه به انرژی اختصاص دارد که  توسط بخش دولتی است. امروزه براساس تاثیرپذیری کالا باید بازنگری صورت گیرد و بخش اعظمی از کالاها در لیست تعرفه ترجیحی جاي داده شود.

تقاضا در ترکیه بسیار زیاد است و اگر بتوانیم کارشناسی به این بازار ورود کنیم، بسیار موفق خواهیم بود. باید سعی کنیم تعرفه ترجیحی را بیشتر کنیم. کالاهای صنعتی و حتی بخشی از مواد را مي‌توانیم در لیست تعرفه ترجیحی داشته باشیم.

اخیرا بررسی‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌یی در این زمینه صورت گرفته و بخشی از مطالبات تجار ارسال شده است که امیدواریم در مذاکرات دوجانبه اعمال شود. قرار بر این است که در بازنگری، 60 تعرفه جدید از هر طرف اضافه شود.

به نظر مي‌رسد اگر برای پتانسیل‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی واقعی برنامه‌ریزی کنیم، مي‌توانیم جایگاه خود را در بازار ترکیه پیدا کنیم. البته مورد دیگری که برای ایران مطرح است بحث تعرفه است. به‌جز در بحث تعرفه ترجیحی، در موارد دیگر با دیوار تعرفه‌ای ترکیه مواجه هستیم. به هر حال چون عضو تجارت جهانی نیستیم، نمی‌توانیم در بازار ترکیه با کشورهای دیگر رقابت کنیم. تعرفه ترجیحی مي‌تواند بخشی از این نقصان را برای رقابت کالاها بهبود دهد.

البته تجار ایرانی برای ورود به بازار ترکیه علاقه‌مند هستند؛ در نتیجه مي‌توانند در این کشور عملکرد خوبي داشته باشند. البته به شرطی که بتوانند شناسایی دقیقی از این بازار هم‌جوار صورت دهند.