اینکه انسان‌ها چطور پول درمی‌آورند و پولشان را خرج چه چیزهایی می‌کنند در طول تاریخ تحول زیادی را تجربه کرده است. نزدیک به یک قرن پیش، بخش اعظم اقتصاد روی تولید غذا متمرکز بود. نیم قرن بعد، اقتصاد روی تولید کالاهای دیگر و مصرف آنها متمرکز شد و عصر طلایی مصرف‌گرایی و تولید کلان آغاز شد. اقتصاد امروز هم روی خدمات متمرکز است. مرحله بعدی چه خواهد بود؟

نشانه‌ها حاکی از آن است که همه چیز به سمت قصه‌گویی پیش خواهد رفت. بله درست خواندید. قصه‌ها هم مثل کالاهای سنتی به تولید و نیروی کار و خرید و فروش نیاز دارند. اما تولید قصه به روش‌هایی غیرمتعارف و جدید می‌تواند اقتصاد دنیا را شکل بدهد. اینجاست که قدرت یک قصه خوب مشخص می‌شود.

در اقتصاد امروز، اوج‌گیری روایت‌های مختلف به خوبی مشاهده می‌شود. در آمازون افراد به فروش قصه‌هایی که خودشان با هزینه کم منتشر کرده‌اند می‌پردازند. در اسپاتیفای و سرویس‌های موسیقی دیگر، موزیکی که افراد با هزینه کم تولید کرده‌اند به فروش می‌رسد و خلاصه تنوع و کیفیت انواع رسانه‌های قصه‌گویی در جهان دارد خود را به وضوح نشان می‌دهد.

اما قصه‌گوی امروزی فقط داستان‌نویس متعارفی که می‌شناسیم نیست. بازاریاب‌ها، راهنمای گردشگری، وکلا و فروشندگان آنلاین همگی قصه می‌گویند و روایت‌های آنها برای ما چرخ‌های اقتصاد را پیش می‌برد. مدیران امور تبلیغات و بازرگانی می‌دانند که موثرترین راه برای فروش کالا و خدماتشان این است که قصه‌ای با محصولشان در ذهن مشتری همراه شده باشد. قصه‌گویی حتی در یادگیری هم نقش دارد و طراحان بسیاری از روش‌های آموزشی این نکته را از سال‌ها پیش مورد توجه قرار داده‌اند.

تاثیر قصه‌گویی در اقتصاد در کشوری مثل امریکا به وضوح دیده می‌شود. بر اساس آمار رسمی، صنعت رسانه در امریکا بخش کوچکی از اقتصاد را تشکیل می‌دهد: پنج درصد از تولید ناخالص داخلی و یک درصد از نیروی کار. اما دیدره مک‌کلاسکی اقتصاددان امریکایی می‌گوید چنین آماری، بخش بزرگی از نیروی کار مرتبط با رسانه‌ها را که عملا «ترغیب‌گر» محسوب می‌شوند نادیده می‌گیرد. به اعتقاد او، قصه‌گوها یک‌سوم از اقتصاد امریکا را تشکیل می‌دهند. برخی از آنها در تاثیر گسترده مجموعه‌های تلویزیونی و فیلم‌ها نقش دارند و عده بزرگ دیگری در شبکه‌های اجتماعی به «ترغیب» مردم به استفاده از کالاها و خدمات خاصی می‌پردازند.

دان گیلبرت روان‌شناس امریکایی نیز در این خصوص موضع جالبی دارد. او می‌گوید ذهن انسان یک طرح ویژه و مختص به خود دارد؛ ذهنی که می‌تواند قصه‌ها و روایات را به خود جذب کند. به اعتقاد او، قدرت تشابه‌سازی تجربیات در مغز انسان وجود دارد و به همین دلیل انسان با روایات ارتباط برقرار می‌کند. انسان‌های اولیه نیاز داشتند بدانند که آیا تعقیب فلان حیوان در کوهستان به منظور شکار، ایده خوبی است یا نه. در نتیجه آنها سناریوهای مختلف در خصوص تعقیب او را در ذهن خود ایجاد می‌کردند تا تصمیم بگیرند که آیا تعقیب او در این مسیر کار درستی است یا ممکن است خطراتی به همراه داشته باشد. مغز ما درواقع با این کار به جمع‌آوری اطلاعات می‌پردازد و ما می‌توانیم از این اطلاعات برای یاددادن به دیگران یا یادگرفتن از آنها استفاده کنیم.

امروزه بسیاری از کالاهایی که می‌خریم با خاطره یا روایتی همراه‌اند. شرکت‌هایی مانند کوکاکولا بیش از هر فروشنده دیگری به این موضوع واقف‌اند و از آن استفاده می‌کنند چون می‌دانند مثلا نوشیدن نوشابه با خاطراتی از کودکی همراه است و حس خوشایندی ایجاد می‌کند.

در این میان، ثابت شده که انسان امروزی هر وقت آزاد خود در روز را با قصه‌ها سپری می‌کند: با بازی‌های کامپیوتری یا سریال‌های تلویزیونی یا فعالیت‌های مشابه. سریع‌ترین رشد در میان تفریحات قصه‌دار را بازی‌های ویدئویی داشته‌اند. شمار مردان جوان بین ۲۱ تا ۳۰ سال که به صورت هفتگی ۳ یا ۴ ساعت را صرف بازی‌های ویدئویی می‌کنند در هشت سال اخیر به میزان ۷۰ درصد افزایش داشته است. همچنین نوجوانان بخش زیادی از روز را در شبکه‌های اجتماعی و قصه‌های همراه با آنها سپری می‌کنند.

نکته‌ای که در خصوص قصه‌گویی‌های آینده برای رشد بیشتر اقتصاد باید مورد توجه قرار بگیرد این است که برخلاف بسیاری از امور دیگر، قصه‌گویی انسانی همچنان موثرتر و بهتر از قصه‌گویی ماشین و ربات است. در اقتصادهای امروزی که دغدغه اصلی دیگر تولید غذا نیست، بحث مصرف به سمت بحث مصرف قصه‌ها گرایش پیدا کرده است. این قصه‌ها به خصوص با همراهی تکنولوژی، عملا آینده مصرف را تشکیل می‌دهند. این وضعیت جدید هم مثل هر سناریوی دیگری در گذشته، برندگان و بازندگانی خواهد داشت اما به نظر می‌رسد که از آن گریزی نیست. از نظر برخی از کارشناسان، اقتصادهای قصه‌محورِ آینده کاملا خوش‌بینانه‌تر از اقتصادهای ربات‌محور آینده خواهند بود. از این دیدگاه، اقتصادهای قصه‌محور حداقل کمتر مادی خواهند بود و میراثی معنوی از ذهن انسان را نیز در خود حفظ خواهند کرد.