محصولات كشاورزي تراريخته و پرمحصول، طي سال‌هاي گذشته با تبليغات فراوان در ايران به فروش مي‌رسند يا براي توليد در كشاورزي ترويج مي‌شوند. اما انجمن ارگانيك ايران به شدت مخالف كشاورزي تراريخته در داخل است. آزاد عمراني، رئیس كميسيون نقد تراريخته و عضو هيئت مديره انجمن ارگانيك ايران، در گفت‌وگو با آينده‌نگر درباره مضرات استفاده از محصولات تراريخته توضيح مي‌دهد كه در ادامه مي‌خوانيد.

در حال حاضر، چه ميزان محصولات تراريخته در ايران مصرف مي‌شود؟ اين وضعيت در سطح بين‌المللي چگونه است؟

در سطح بين‌المللي بيش از 99 درصد توليدات محصولات تراريخته به چهار محصول ذرت، سويا، كلزا و پنبه خلاصه مي‌شود كه البته پنبه خوراكي نيست اما سه محصول ديگر بيشتر براي خوراك دام توليد مي‌شود. طبق آمار سال 2016، 90 درصد توليد همين محصولات تراريخته به چهار كشور محدود مي‌شود كه عبارت‌اند از امریکا، كانادا، آرژانتين و برزيل. بنابراين مي‌توانيد ببينيد كه كشاورزي تراريخته امر بزرگي نيست كه مشكل همه كشاورزي همه كشورها را حل كند.

در ايران،‌ چه محصولاتي به صورت تراريخته تبليغ مي‌شود؟

مثلا صحبت از برنج تراريخته مي‌شود. ما اصلا چيزي به نام برنج تراريخته در دنيا نداريم و هيچ كشوري،‌ حتي هندوستان و چين هم با آن‌همه جمعيت به سمت برنج تراريخته نرفته‌اند. بنابراين تراريخته در سطح بين‌المللي، چه خوب باشد چه بد، ابعادش همين اندازه است كه گفتم و امر خيلي بزرگي نيست.

چقدر محصولات تراريخته به ايران وارد مي‌شود؟

طبق آماري كه اعلام مي‌شود، سالانه بين 5 تا 5.5 ميليارد دلار محصولات تراريخته در قالب دانه‌هاي روغني و خوراك دام وارد كشور مي‌شود. سؤال اينجاست كه واقعا چند درصد از محصولات دنيا تراريخته است و آيا محصولات غيرتراريخته وجود ندارد كه واردكنندگان به اين سمت مي‌روند؟ محصولاتي كه وارد مي‌شود سويا، ذرت و كلزا است. بيش از 60 درصد كلزاي توليدشده در جهان غيرتراريخته است. بيش از 70 درصد ذرت توليدشده در جهان غيرتراريخته است. فقط در مورد سويا است كه 82 درصد توليدات آن در جهان تراريخته است و البته بايد گفت كه 18 درصد توليد نيز غير تراريخته است. بنابراين نمي‌توانيم بگوييم كه ضرورتي براي واردات تراريخته داريم و حتما بايد آن محصولات را وارد كنيم. در مورد بسياري از منابعي كه ما در حال واردات نوع تراريخته آن هستيم، غيرتراريخته‌اش در دنيا وجود دارد.

پس چرا واردكنندگان به دنبال محصولات تراريخته مي‌روند؟

چون قيمتشان پايين‌تر است و در بازار جهاني ارزان‌تر هستند.

چقدر ارزان‌تر است؟

در حال حاضر،‌ بين 10 تا 30 درصد ارزان‌تر هستند. چون محصولات تراريخته در كشورهايي مثل كانادا يا برزيل و آرژانتين به صورت انبوه توليد مي‌شود، خريداري‌شان براي واردكننده‌ها راحت‌تر است. جنسي است كه ارزان است، عرضه‌اش زياد است و خريداري‌اش هم راحت‌تر است. بنابراين خيلي‌ها هم آنها را مي‌آورند. اما روي محصولات برچسب‌گذاري نمي‌شود و اعلام نمي‌شود كه اين تراريخته است. برخي از مسئولان وزارت جهاد كشاورزي رسما گفته‌اند كه 90 درصد روغن‌هاي خوراكي ما تراريخته است. آيا 90 درصد روغن‌هاي خوراكي در فروشگاه‌هاي ما، برچست تراريخته را دارد كه مصرف‌كنندگان بتوانند آگاهانه آنها را انتخاب بكنند؟ قطعا خير. مسئله ديگر هم اين است كه ما محصول ارزان‌تر را كه البته همراه با مخاطرات بيشتري نيز هست، مي‌خريم و با قيمت همان محصولات غيرتراريخته و گران‌تر به فروش مي‌رسانيم. اينجا حق مصرف‌كننده است كه پايمال مي‌شود.

بنابراين مشكل برچسب‌گذاري از جمله مشكلات حوزه تراريخته به شمار مي‌رود، بله؟

درست است. ما مي‌گوييم اصلا محصولات تراريخته به فرض كه خوب باشد، چرا برچسب‌گذاري نمي‌شود؟ ما مي‌خواهيم خانواده‌ها به صورت آگاهانه اجناس خودشان را انتخاب كنند. وقتي جنسي 30 درصد ارزان‌تر خريداري و به قيمت محصولات معمولي فروخته مي‌شود‌، ارزش افزوده‌اي را به وجود مي‌آورد كه همه آن به جيب واردكننده مي‌رود.

آيا مي‌شود به راحتي محصولات تراريخته را جايگزين غيرتراريخته كرد؟

بله. شايد واردكنندگان ناچار شوند به جاي يك فروشنده،‌ از دو، سه فروشنده كالاي خود را بخرند اما در عوض، امنيت رواني، سلامتي كالا و وارد نشدن محصولات تراريخته به زنجيره غذايي مردم، براي جامعه حاصل مي‌شود.

غير از مباحث اقتصادي، محصولات تراريخته چه مشكلات ديگري دارند؟

وقتي كه ما صحبت از گندم، سيب‌زميني يا برنج تراريخته مي‌كنيم، بايد بدانيم كه اينها مي‌خواهند وارد طبيعت شوند و اگر يك خطا در اين زمينه صورت بگيرد و اينها وارد طبيعت شوند، قابليت تكثير دارند و ديگر نمي‌شود كنترلشان كرد و برشان گرداند به حالت اول. از نظر سلامتي نيز گزارش‌هاي زيادي وجود دارد؛ بيش از 2 هزار سند،‌ كه نشان مي‌دهند محصولات تراريخته مي‌توانند مشكلات زيادي به وجود بياورند، از آسيب به بافت ميكروبي خاك گرفته تا آسيب به دستگاه گوارش،‌ آسيب به گرده‌افشان‌هاي محيط‌زيست. وقتي اينها را كنار هم قرار مي‌دهیم، مي‌بينيم ما به خاطر موضوعي كه اولويت ما نيست، حجم زيادي از تبليغات را مصرف مي‌كنيم و كشور را به سمتي مي‌بريم كه با واقعيت‌هاي جهان فرق مي‌كند.