در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ میلادی من یک نوجوان کانادایی بودم که در مونترئال زندگی می‌کرد و هر سال تابستان برای دیدن پدربزرگ و مادربزرگش به فلوریدای امریکا سفر می‌کرد. برای من و خانواده‌ام، این سفرها دریچه‌ای به زندگی بهتر و جالب‌تری بود که در امریکا جریان داشت.

بخشی از ابهت امریکای آن دوران در ذهن ما به بزرگراه‌های عظیم میان‌ایالتی امریکا و فضای پیشرفته شهرها و حومه‌هایشان برمی‌گشت. ما کانادایی‌ها خودمان را پسرعموی فقیرتر امریکایی‌ها می‌دیدیم. ما از لحاظ جغرافیایی و زبانی و فرهنگی مشابهت‌های زیادی داشتیم اما وقتی در امریکا از هواپیما پیاده می‌شدیم حس می‌کردیم به کشوری پولدارتر و بهتر قدم گذاشته‌ایم.

حالا چند دهه از دوران نوجوانی من می‌گذرد و از آن زمان تاکنون، نظر کانادایی‌ها به هنگام سفر به امریکا خیلی فرق کرده است. از سال ۱۹۹۵ دیگر هیچ فرودگاه جدیدی در امریکا ساخته نشده و ترمینال‌های کنونی هم وضع جالبی ندارند. بسیاری از زیرساخت‌های حمل و نقل ریلی و جاده‌ای در امریکا به شدت قدیمی شده‌اند. به عنوان مثال، پل امبسدر دیترویت که ۹۰ سال قدمت دارد، کالاهایی به ارزش نزدیک به ۲۰۰ میلیارد دلار را بین کانادا و امریکا رد و بدل می‌کند اما سال‌هاست که وضعیت بدی را از لحاظ مهندسی و نگهداری سپری می‌کند. در سال ۲۰۱۵ وقتی ایالت میشیگان اعلام کرد که به دلیل ورشکستگی قادر به سرمایه‌گذاری در آن نیست، دولت کانادا اعلام کرد تقریبا تمام هزینه‌های ساخت یک پل جدید را می‌پردازد.

حتی چهره‌ای مثل جیمی دیمون مدیرعامل جی‌پی‌ام مورگان اخیرا اوضاع امریکا را این‌طور توصیف کرده: «ما قادر به ساخت پل یا فرودگاه نیستیم. بچه‌ها در شهرها حالا دیگر حتی تحصیلشان را هم تمام نمی‌کنند. این وضعیت باعث خجالت ما شهروندان امریکایی است.»

از زمان انتخاب دونالد ترامپ به ریاست جمهوری امریکا، فرضیه‌های مختلفی درباره اینکه چرا جامعه امریکا دیگر مثل سابق کار نمی‌کند و عملا متشتت شده، مطرح می‌شود. عده‌ای می‌گویند علت این است که عملکرد دو حزب بزرگ امریکا در مورد مسائل مختلف گاهی چنان یک‌جانبه می‌شود که نظارت‌های سنتی روی تصمیم‌گیری‌های عمومی را مختل می‌کند. عده‌ای دیگر معتقدند دوران ریاست جمهوری باراک اوباما باعث تشدید مواضع نژادپرستانه در برخی ایالات با اکثریتِ جمعیتِ سفیدپوست شده و مواضع آنها را رادیکال کرده است. عده‌ای دیگر نیز می‌گویند تغییراتی در حوزه مذهب در امریکا رخ داده که احساسات ناسیونالیستی و نژادی متفاوتی را تشدید می‌کند.

ممکن است مجموعه این عوامل، واقعا در تشتت کنونی جامعه امریکا موثر بوده باشند. اما به چشم من که در سال‌های اخیر در نقاط زیادی از شرق امریکا مشغول سفر بوده‌ام، یک توضیح خیلی واضح برای اوضاع کنونی وجود دارد: اینکه بخش عمومی امریکا - برخلاف بخش عمومی در کشوری مثل کانادا یا کشورهای ثروتمند غربی دیگر- عملا منابع مالی لازم را برای منسجم نگه‌داشتن کشور در اختیار ندارد. بسیاری از اتباع کشورهای پیشرفتة دیگر وقتی درباره وضعیت اسف‌بار نظام خدمات درمانی امریکا می‌شنوند متعجب می‌شوند و حتی آن را باور نمی‌کنند. اما واقعیت این است که هیچ قدرت پیشرفته دیگری در دنیا این روزها شهروندان خود را دچار چنین دردسر بزرگی در عرصه بهداشت و درمان نمی‌بیند. هیچ کشور پیشرفته دیگری اداره زندان‌های بزرگ خود را به پیمانکاری که ارزان‌ترین پیشنهاد را داده باشد نمی‌سپارد. و هیچ کشور پیشرفته دیگری در دنیا معضلاتی به این عظمت در حمل و نقل شهروندان در شهر مهمی مثل نیویورک ندارد.

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی که ۳۵ کشور ثروتمند دنیا را در خود جا داده است، اعضایش را بر اساس میزان کلی هزینه مالیات رده‌بندی می‌کند؛ یعنی مجموع درآمدهای مالیاتی در هر سطح از دولت که با هم جمع شده باشد و درصدی از تولید ناخالص داخلی را نشان بدهد. آخرین سالی که در این خصوص آمار وجود دارد، سال ۲۰۱۴ است. در این رده‌بندی، امریکا در جایگاه چهارم از آخر قرار دارد. این درصد برای امریکا ۲۵.۹ درصد است در حالی که متوسط آن در کل اعضای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی ۳۴.۲ درصد است. اگر امریکا همین رقم را از مالیات به دست آورده بود، حالا سالانه بالغ بر ۱.۵ میلیارد دلار پول بیشتری در اختیار داشت و می‌توانست آن را برای ساخت مدرسه، جاده‌های بهتر، نیروهای ‌پلیس بهتر و البته خدمات درمانی بهتر به کار بگیرد.

مسئله واقعا خیلی ساده است: وقتی دولت کانادا به پول بیشتری نیاز دارد، مالیات‌ها را بالا می‌برد. ما کانادایی‌ها طبعا از اینکه پول بیشتری از کفمان برود خوشحال نمی‌شویم. اما همان‌طور که الیور وندل هلمز از وزارت دادگستری کانادا هم گفته، مالیات هزینه‌ای است که ما برای داشتن یک جامعه متمدن می‌پردازیم. در کشورهایی مثل کانادا، این قاعده ریاضی در هردو سوی طیف‌های سیاسی درک و محترم شمرده می‌شود. مثلا وقتی جاستین ترودو، نخست‌وزیر کانادا مالیات بر درآمد مالیات‌دهندگان ثروتمند را به میزان قابل توجهی افزایش داد، صاحب‌نظران سیاسی راست‌گرا ابراز نارضایتی کردند اما در این روند اخلالی ایجاد نکردند و از دل آن، یک داستان حاشیه‌ای سیاسی درنیامد.

اما راست‌گرایان امریکایی با مباحث مربوط به مالیات برخورد متفاوتی می‌کنند و انگار در این چارچوب به سناریوهای تخیلی و جادویی اعتقاد دارند. آنها دائم در حال تاکید بر این مسئله هستند که کاهش مالیات این طبقه می‌تواند درآمد دولت را افزایش بدهد و تاثیری مثبت روی رشد اقتصادی داشته باشد.

همان‌طور که تی‌آر رید در کتاب اخیر خود با عنوان «جست‌وجوی جهانی برای نظام مالیاتی ساده‌تر، عادلانه‌تر و موثرتر» آورده است، شواهدی برای اثبات این ایده جمهوری‌خواهان وجود ندارد و برعکس، شواهدی برای نقض آن موجود است. مثلا دانمارک با بار مالیاتی ۴۹.۶ درصد، در رأس شاخص سازمان همکاری و توسعه اقتصادی قرار دارد. این کشور همچنین جزو بهترین کشورهای جهان برای زندگی است و استانداردهای زندگی در آن با اقتصادی صادرات‌محور، متنوع و تکنولوژیک بالا مانده است.

در مقابل، ایالت کانزاس امریکا را در نظر بگیرید. سام براونبک، فرماندار این ایالت در سال ۲۰۱۲ مالیات بر درآمد طبقه ثروتمند را تا میزان ۲۶ درصد کاهش داد. نتیجه‌اش این بود که درآمدهای ایالتی به طرز وحشتناکی کاهش پیدا کرد و دردسرهای بزرگی درست شد. این ایدئولوژی که دولت همواره مصیبتی برای اقتصاد است و باید با کاهش مالیات طبقه ثروتمند منتظر رشد اقتصادی و رفاه در جامعه بود، از زمان رونالد ریگان تا به حال مورد علاقه محافظه‌کاران امریکایی بوده و کسی از آن عقب نمی‌کشد.

ظاهرا دونالد ترامپ هم قصد دارد امریکا را به همان حضیضی که ایالت کانزاس دچارش شد بکشاند چون او دائم روی بودجه‌ای که مالیات‌دهنده ثروتمند را راضی کند، تاکید دارد. او و همفکرانش می‌گویند شکوفایی اقتصادی بزرگی در امریکا در راه است؛ و البته دفتر بودجه کنگره امریکا گزارشی منتشر کرده که عکس آن را نشان می‌دهد.

اما نکته جالب اینجاست که حتی در کانزاس هم به تدریج جمهوری‌خواهانی پیدا شدند که - هرچند با بی‌میلی- وارد میدان شدند تا با برنامه کاهش مالیاتی او مقابله کنند. چنین افرادی البته با موانع قانونی زیادی در ایالت خود روبه‌رو هستند.

در این میان، آیا می‌توان گفت که کانادا موضوع مالیات را به صورت کامل برای خودش حل و فصل کرده است؟ نه. برخی از مناطق کانادا - از جمله مناطق دورافتاده‌ای که بومیان کانادا در آن زندگی می‌کنند- با فقر و معضلات بزرگی دست و پنجه نرم می‌کنند. اما اگر این روزها با صاحبان کسب و کار در کانادا صحبت کنید، تعداد کمتری از آنها به مالیات به عنوان مشکل اشاره می‌کنند. آنها در مقابل به معضلات واقعی اقتصاد کانادا، مثل کمبود نیروی کار ماهر، مشکل مسکن در شهرهای بزرگ، بالا بودن بدهی‌ها در حوزه مسکن و لزوم بهبود زیرساخت‌های حمل و نقل اشاره می‌کنند.

در این مباحث، نظام خدمات بهداشت و درمان کانادا نمره‌ پایینی نمی‌گیرد. این نظام به افراد کارآفرین و خوش‌فکر این فرصت را می‌دهد که مثلا از شغل روزانه خود استعفا دهند و به دنبال تاسیس استارت‌آپ باشند؛ بدون اینکه همسر و فرزندانشان خدمات درمانی را از این بابت از دست بدهند. این درواقع آزادی حرفه‌ای محسوب می‌شود. در کانادا به طور متوسط میزان انتظار برای ویزیت پزشک و گرفتن خدمات درمانی طولانی است اما حداقل مردم می‌دانند که این خدمات را دریافت خواهند کرد.

من و همسرم امسال ۴۲ درصد از درآمدمان را به عنوان مالیات بر درآمد به دولت فدرال کانادا و دولت انتاریو ارائه دادیم و اگر مالیات‌های دیگر مثل مالیات بنزین و مسکن را هم حساب کنیم، در کل ۴۶ درصد مالیات پرداخته‌ایم. بر همین مبنا من مورد یک زوج فرضی را که مثلا در شیکاگو در امریکا زندگی می‌کنند بررسی کردم و متوجه شدم که آنها در موقعیت مشابه ما مجموعا ۳۶ درصد مالیات می‌دهند.

آن 10 درصد تفاوت، چه تاثیری روی زندگی من و خانواده‌ام دارد؟ از یک سو ما خدمات بهداشت و درمان بهتری داریم و از سوی دیگر، بچه‌ها را به مدارس دولتی بهتری می‌فرستیم. همچنین شکاف درآمدی در کانادا کاملا کنترل‌شده‌تر از امریکاست و علتش همین بستن مالیات بیشتر روی طبقه پردرآمدتر است. این وضع باعث می‌شود دولت کانادا برای ساختن پل، جذب مهاجران ماهر و کارهایی از این قبیل کاملا بهتر از امریکا ظاهر شود.

واقعیت این است که شعار دونالد ترامپ - امریکا را دوباره پرعظمت کنیم- در کانادا مفهومی ندارد. کانادایی‌ها برخلاف امریکایی‌ها دنبال این نیستند که تاریخ را در ابعاد حماسه‌وار و رادیکال در نظر بگیرند. آنها به تعامل با دولت اعتقاد دارند: اگر مالیاتت را بپردازی، خدمات دولتی نصیبت می‌شود. کسی این جمله را به عنوان شعار تبلیغاتی در انتخابات به کار نمی‌برد چون موضوع برای اکثر مردم درک‌شده است. این روش در کانادا جواب داده و می‌توانست در امریکا هم جواب بدهد.

 *روزنامه‌نگار و نویسنده کتاب «در میان حقیقت‌باوران: سفری در تئوری‌های زیرزمینی توطئه امریکا»