درباره موانع حضور گردشگران خارجی در ایران زیاد صحبت شده است اما تاکنون درباره مسئله حضور بک پکرها به‌عنوان نوع تازه‌ای از گردشگری کمتر حرفی به میان آمده است. تاکنون مطالعه‌ای جامع  از نظر گونه شناسی و تیپولوژی درباره گردشگران ماجراجو یا همان بک پکرهایی که به ایران سفر می‌کنند انجام نشده است. این در حالی است که با توجه به حساسیت‌های ویژه فرهنگی در ایران باید به چنین مسئله‌ای پرداخت. گردشگران ماجراجو یا بک پکرها، شمشیری دو لبه است. اگر به نیم پر لیوان نگاه کنیم، این گردشگران ماجراجو مهمانان ایران هستند و زمانی که به کشورشان بازگردند می‌توانند به‌عنوان یک مبلغ برای کشور ما عمل کنند. این افراد می‌توانند در ارتباط با دیگر گردشگران از سایر کشورها و مردم کشور خودشان، قابلیت‌ها، توانمندی‌ها، مهمان‌نوازی‌های مردم ایران و دیگر نکات مثبت کشور را منتقل کنند.

بدون تردید در این نگاه، این گردشگران نقش مؤثری در تغییر تصویر منفی که سال‌ها توسط رسانه‌ها در دیگر کشورها از ایران ایجادشده ایفا خواهند کرد. این مبلغان می‌توانند تصورات مغشوش سابق از کشورمان را اصلاح کنند و ایران را به‌عنوان مقصدی برای انواع گردشگران به جهان معرفی کنند. این نگاه مثبت البته، زمانی محقق می‌شود که در ایران این گردشگران  به کدهای اخلاق و رفتار درست با جامعه میزبان آشنایی داشته باشند. اگر گروه‌های گردشگران ماجراجو شناخت درستی از فرهنگ میزبان نداشته باشند، ممکن است ذهنیت منفی که از گردشگران خارجی در ذهن بعضی گروه‌های داخلی شکل‌گرفته که آن‌ها را به‌عنوان توریست‌های چشم آبی و خوش گذاران کدگذاری کرده، تشدید شود. به‌طور طبیعی اگر جامعه میزبان بک پکرها در مورد آن‌ها به ذهنیت منفی برسد یا این ذهنیت منفی وجود داشته و با حضور آن‌ها تشدید شود، به تنش‌ها و برخوردهایی می‌رسیم که به‌طور حتم چهره‌ای خوبی از ایران به بیرون منعکس نمی‌کند.

ظرافت‌هایی در بحث گردشگران ماجراجو یا بک پکرها وجود دارد. در این مورد باید توجه کرد که چه کسانی به‌عنوان گردشگر وارد کشور می‌شوند. در این زمینه باید آموزش‌های لازم، توصیه‌ها و بایدونبایدها را نه به زبان عامرانه بلکه با روش‌های درست به گروه‌های خاصی از گردشگران که به‌عنوان بازار هدف انتخاب می‌شوند معرفی کرد. در این حالت می‌توان پیامدهای منفی احتمالی ناشی از حضور این گروه از گردشگری ندر کشور را به کمترین میزان ممکن رساند.

نکته مهم این است که این گردشگران به‌طور مشخص به مقصدهایی می‌روند و از اماکنی بازدید می‌کنند که دور از شهرهاست و از نظر سطح فرهنگی و توسعه‌یافتگی از کف و سقف متعدد برخوردار است. از سوی دیگر این گردشگران به محیط‌های طبیعی مراجعه می‌کنند که از نظر اکولوژیکی حساسیت بالایی دارد و بیشتر جمعیت روستایی و عشایری را در برمی‌گیرد که از نظر فرهنگی متفاوت از مردم شهرها هستند و حساسیت بیشتری نسبت به برخی آداب و آیین‌ها دارند. توجه به این مسائل در هدایت گروه‌های بک پکر، تعیین مقصد و  آموزش از اهمیت به سزایی برخوردار است. به‌طورکلی، وجود این گردشگرها می‌تواند به کمک صنعت گردشگری بیاید و دست‌کم، به مبلغانی برای اصلاح تصویر نادرستی که در بعضی کشورها از ایران وجود دارد، برسیم.

به‌طور حتم آموزش و فرهنگ‌سازی در داخل، می‌تواند به رویارویی درست مردم با این گردشگران کم کند اما آموزش مردم در این زمینه را باید در سطح عمل دنبال کرد. درواقع حضور گردشگران در شهرها و روستاها رفته‌رفته به بهبود شیوه رفتار مردم با بک پکرها کمک می‌کند و البته افرادی که این گروه‌ها را همکاری می‌کنند می‌توانند آموزش‌ها را به مردم منتقل کنند. همان‌طور که می‌دانید، در جامعه روستایی جایی برای موعظه و طرح تئوری وجود ندارد. این‌طور جوامع از روش learning by doing یعنی آموزش حین عمل بیشتر یاد می‌گیرند و مهارت کسب می‌کنند. هرچند می‌توان با یادآوری نمونه‌های موفق و تذکر کلیات به مردم به شرایط بهتری رسید. اگر مردم در روستاها بدانند که منافع حضور گردشگران برای آن‌ها چیست بیش از گذشته تمایل به حضور آن‌ها در محیط زندگی‌شان خواهند داشت. بازاریابی یک بحث و بازار داری یک بحث مجزاست. در گردشگری علاوه بر بازاریابی باید بر بازار داری هم تمرکز کرد تا امکان و احتمال بازگشت دوباره گردشگران به کشور فراهم شود.

و اما سؤال مهم اینکه در مدیریت بک پکرها باید کار را به که سپرد؟ دولت یا بخش خصوصی؟ کدام‌یک باید در این زمینه فعالیت کند؟ در توسعه پایدار با حواله کردن همه امور به دولت موافق نیستیم. دولت یکی از بازیگران این عرصه است و نقش مهمی در این زمینه ایفا می‌کند اما به همان میزان، صنعت، جامعه محلی و خود گردشگران  هم مسئول‌اند و باید پاسخگو باشند. تمام بازیگران باید نقش و مسئولیت خودشان را ایفا کنند. گردشگر پیش از سفر به مقصد باید شناخت کافی پیدا کند. شناخت از اینکه جامعه از نظر فرهنگی و اقتصادی در چه سطحی از توسعه‌یافتگی است. ارزش‌ها و بایدهای هر جامعه چیست و جامعه محلی هم باید برای پرهیز از بدفهمی‌ها و سوءتفاهم‌ها برای آشنا شدن بافرهنگ جامعه میهمان تلاش کند و اینکه گفتار و حرکات و رفتار گردشگران چه معانی دارد. در این راه گردانندگان تورهای مسافری و نمایندگان صنعت گردشگری نقش مهمی دارند. این گروه در خط مقدم قرار دارند و اولین گروه در تماس با گردشگران و مردم جامعه هستند. این گروه به‌طور تقریبی در تمام مراحل کار همراه جامعه میزبان و میهمان هستند و می‌توانند نقش تسهیل گر را در این زمینه ایفا کنند و البته دولت هم با تدوین آیین‌نامه و رهنمودها در این مسیر نقش ناظر را ایفا کند.

منبع:آینده نگر