فعالیت شرکت های دانش‌بنیان در کشور افزایش پیدا کرده است. آنها در زمینه صادرات غیرنفتی هم فعالیت می کنند. سال گذشته مجتبی خسروتاج، رییس کل سازمان توسعه تجارت ایران اعلام کرد: حدود 104 شرکت دانش‌بنیان صادراتی کشور در رشته‌های شیمیایی، نساجی، دارویی، هوا و فضا، ماشین‌آلات، تجهیزات صنعتی، تجهیزات پزشکی، مخابرات، الکترونیک و سایر رشته‌ها، محصولات صادراتی را در سبد صادرات غیرنفتی کشور گنجانده‌اند تا برون‌داد زیرسیستم‌های نوآوری ملی کشور، خلاقیت، ابتکار و هوش جوانان ایرانی، نقطه گسست تاریخی اقتصاد ایران از صادرکننده صرف نفت خام به محصولات صنعتی، با فن‌آوری متوسط به بالا و دانش‌بنیان تبدیل شود.

به گفته خسروتاج، محصولات جدید صادراتی دانش‌بنیان کشور برای نخستین بار وارد سبد صادراتی کشور شده است. حتی در ارقام نه چندان بزرگ نظیر: استریپ آنتوژل (برای کاهش دردها و التهاب های زخم و دهان)، پماد سوختگی، پماد درد مفاصل، شربت سفید، کپسول های خاص سردردهای میگرنی، سایر محصولات (عمدتا از ترکیبات گیاهان دارویی ایرانی) محصولات شرکت های دانش‌بنیان فعال حوزه دارو هم چنین میکروسکوپ تونلی، فرش ماشینی ضدمیکروبی، دستگاه خشک کن انجمادی و برخی محصولات فن آوری نانو، نظیر تجهیزات آزمایشگاهی و رنگ های نانویی، فیلترهای نانویی و ... برای اولین بار صادر شده اند.

با توجه به اهمیت محصولات دانش‌بنیان، موسسه پژوهش هاي برنامه ريزي، اقتصاد كشاورزي و توسعه روستايي به بررسی مسایل و مشکلات شرکت های دانش‌بنیان در بخش کشاورزی پرداخته است. براساس این گزارش: «شرکت های دانش‌بنیان بخش کشاورزی، واحدهایی هستند که با تکیه برعلم و فن آوری، محصول یا خدمت جدید را ارائه می کنند. این شرکت ها توسط معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری شناسایی و تحت حمایت قرار می گیرند. این شرکت ها بعد از موفقیت در تولید آزمایشگاهی، محصول و خدمات خود را در سطح انبوه تولید و به بازار (کشاورزان و بخش کشاورزی) عرضه می کنند. عدم استقبال کشاورزان و فعالان بخش کشاورزی از محصول یا خدمات این شرکت ها موجب بروز مشکلاتی برای این شرکت ها شده است.»

آنطور که از این گزارش برآمده است رفع مشکلات شرکت های دانش‌بنیان می تواند زمینه ورود فناوری های جدید را در بخش کشاورزی فراهم کند. ولی هم اکنون شرکت های دانش‌بنیان بخش کشاورزی با مشکلات عدیده ای رو به رو هستند. به طوری که تعدادی از این شرکت ها ورشکسته شده و یا در شرف ورشکستگی قرار دارند.

مهمترین مشکل شرکت های دانش‌بنیان تولید ماشین آلات و سامانه های آبیاری، نداشتن مشتری برای محصولات تولیدی است که این امر ناشی از عدم توانایی کشاورزان در شناخت و تحلیل منفعت به هزینه کاربرد ماشین آلات و سامانه های آبیاری است. در این راستا اجرای برنامه های ترویجی در ایجاد زمینه مناسب برای تصمیم گیری کشاورزان موثر خواهد بود.

همچنین مهمترین مشکل شرکت های دانش‌بنیان تولیدکننده گیاهان دارویی و داروهای گیاهی، تغییر سیاست های دولت و ورود کشور به بازارهای جدید در زمینه واردات دارو است. در سال های تحریم، تعدادی از شرکت ها، بخشی از داروهای وارداتی را در داخل تولید کرده اند. ولی رفع تحریم ها، واردات بی رویه و قاچاق دارو به داخل کشور موجب شده بعضی از تولیدکنندگان گیاهان دارویی مشتریان خود را از دست بدهند. در این راستا برنامه ریزی برای ورود داروهایی که مشابه داخلی دارند و همچنین افزایش نظارت جهت جلوگیری از قاچاق دارو راهگشا خواهد بود.

مشکل عمده شرکت های دانش‌بنیان تولید بذر و نهال، داشتن سرمایه و سازو کار مناسب برای تبدیل تولیدات آزمایشگاهی به تولید انبوه بود. این شرکت ها، در حد تولید آزمایشگاهی توانسته بودند محصولاتی تولید کنند. ولی تولید انبوه بذر و نهال نیاز به مزارع بزرگ، ساختمان و تاسیسات (آزمایشگاه ژنتیک، آزمایشگاه، کشت بافت، سالن تکثیر، سالن گلخانه و ...)، خرید تکنولوژی تولید (از یک شرکت تولیدکننده خارجی) تجهیزات پیشرفته (در حدود 60 میلیون دلار) و زیرساخت های برق تثبیت شده دارند. تهیه این امکانات از عهده شرکت های دانش‌بنیان خارج است. حمایت دولت از این شرکت ها جهت تامین نیازهای تولید در سطح انبوه بخش اعظمی از مشکلات این شرکت ها را مرتفع خواهد ساخت.